Tarihin Doğası: Kaynak Türleri, Tarihsel Bilginin Üretim Süreci (5T) ve Yardımcı Bilimler
Tarihin doğasını birincil (ana) ve ikincil kaynaklar ile sözlü, yazılı, görsel ve arkeolojik kanıtlar üzerinden inceler. · Tarihçinin araştırma yöntemini (Tarama, Tasnif, Tahlil, Tenkit ve Terkip — 5T) ve iç-dış tenkit süreçlerini açıklar. · Tarihsel bilginin nesnelliğini, değişebilir doğasını ve tarihe yardımcı bilim dallarının (arkeoloji, paleografya, epigrafi, nümizmatik vb.) işlevlerini değerlendirir.
- 5T Yöntemi: Tarama (Heuristic), Tasnif (Sınıflama), Tahlil (Çözümleme), Tenkit (Eleştiri), Terkip (Sentez).
- İç Tenkit: Yazarın güvenilirliği ve bilgi tutarlılığı; Dış Tenkit: Belgenin fiziksel özellikleri (kâğıt, mühür).
- Yardımcı Bilimler: Epigrafi (kitabeler), Paleografya (eski yazılar), Nümizmatik (paralar), Kronoloji (zaman).
Tarih araştırmasının 5T basamaklarını işlevleriyle eşleştiriniz.
Görselde verilen bilimsel tarih araştırmasının 5T yöntem basamaklarını sıraya diziniz.
- 3Bilgileri tahlil etme (Çözümleme)
- 1Kaynak arama ve tarama (Heuristic)
- 2Verileri tasnif etme (Sınıflandırma)
- 4Kaynakları tenkit etme (Eleştiri süzgeci)
Görseldeki Osmanlı fermanı incelemesinde araştırmacının kâğıt türünü, mürekkebi ve padişah tuğrasının orijinalliğini tahlil etmesi hangi basamağa girer?
- ADış Tenkit
- Bİç Tenkit
- CTasnif
- DTerkip
Taş, mermer veya metal anıtlar üzerindeki yazıtları ve kitabeleri inceleyen yardımcı bilim dalı hangisidir?
Tarih araştırmasında doğrulanmış bilgilerin anlamlı ve edebi bir bütün hâlinde birleştirilip yazılmasına ne ad verilir?
Tarih metodolojisiyle ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| İç tenkitte yazarın olayı aktarırken taraflı davranıp davranmadığı sorgulanır. | ✓ | |
| Arkeoloji yalnızca tarih öncesi dönemlerde bilgi sağlayan bir daldır. | ✓ | |
| Terkip aşamasında doğrulanmış veriler birleştirilerek tarihî metin yazılır. | ✓ | |
| Paleografya bilimi madeni paraların üzerindeki sembolleri inceler. | ✓ |
Tarihe yardımcı bilim dallarını inceleme alanlarına göre eşleştiriniz.
| Yardımcı Bilim | İnceleme Konusu | Tarihe Sağladığı Katkı |
|---|---|---|
| Paleografya | Eski yazılar ve alfabeler | Orijinal arşiv metinlerini okuma |
| Epigrafi | Anıtlar ve yazıtlar | Kitabelerdeki tarihî vesikaları anlama |
| Nümizmatik | Madeni paralar (sikkeler) | Hükümdar ve devlet ekonomisi bilgisi |
| Kronoloji | Zaman dizini | Olayların sebep-sonuç sırasını kurma |
İpuçlarına karşılık gelen tarih araştırma basamağını bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: T
Dış tenkit ile iç tenkit arasındaki temel odak farkını açıklayınız.
Görseldeki tarihî sikke üzerinde hükümdar adı, basım yılı ve maden değerini inceleyerek tarihe yardımcı olan bilim dalı hangisidir?
- ANümizmatik (Meskûkât)
- BHeraldik
- CFiloloji
- DAntropoloji
Tarihe yardımcı uzmanlık dallarını konularıyla eşleştiriniz.
Tarih araştırmalarında kaynak kullanımıyla ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| Tarih araştırmacısı birden fazla bağımsız kaynağı karşılaştırmalıdır. | ✓ | |
| Dış tenkit yapılmadan belgedeki bilgilerin doğrudan doğruluğuna inanılır. | ✓ | |
| Tarih bilimi mutlak ve değişmez fizik formülleri üretmez. | ✓ | |
| Orhun Yazıtları hem epigrafi hem de paleografyanın inceleme alanına girer. | ✓ |