Tarihsel Bilginin Üretim Süreci: 5T Araştırma Yöntemi (Tarama-Tasnif-Tahlil-Tenkit-Terkip) ve Dijital Tarihçilik
Tarihsel bilginin üretim sürecindeki 5T aşamalarını (Tarama, Tasnif, Tahlil, Tenkit ve Terkip) sırasıyla açıklar ve uygular. · Kaynakların güvenirliğini test etmede kullanılan dış tenkit (belgenin orijinalliği) ile iç tenkit (yazarın tarafsızlığı) arasındaki farkı analiz eder. · Dijitalleşmenin tarih araştırmalarına etkisini ve dijital kaynakların eleştirel süzgeçten geçirilmesinin önemini değerlendirir.
- 5T Yöntemi sırasıyla: 1) Tarama (kaynak arama), 2) Tasnif (sınıflandırma), 3) Tahlil (yeterlilik çözümlemesi), 4) Tenkit (eleştiri), 5) Terkip (sentez/yazım).
- Dış tenkit belgenin kâğıt, mürekkep, mühür ve orijinalliğini; iç tenkit ise yazarın tarafsızlığını ve bilgilerin başka kaynaklarla uyumunu denetler.
5T tarih araştırma yönteminin basamaklarını açıklamalarıyla eşleştiriniz.
5T yöntemi ve dijital tarihçilikle ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| Tarih araştırmasının ilk basamağı konuyla ilgili kaynakların toplandığı Tarama aşamasıdır. | ✓ | |
| Eldeki kaynakların araştırma için yeterli olup olmadığının incelendiği 3. aşamaya Terkip denir. | ✓ | |
| Geçmişteki bir olayı günümüzün değer yargılarıyla eleştirmeye anakronizm denir ve tarihçi bundan kaçınır. | ✓ | |
| İnternette paylaşılan her tarihsel bilgi doğru kabul edildiği için tenkit edilmesine gerek yoktur. | ✓ |
Görseldeki tenkit ayrımına göre Kadeş Savaşı’nda Firavun II. Ramses’in zafer iddiasını Hitit tabletleriyle karşılaştırıp
- ATarama
- BTasnif
- Cİç Tenkit (İç Eleştiri)
- DDış Tenkit (Dış Eleştiri)
12. yüzyılda yazıldığı iddia edilen bir parşömende 19. yüzyılda icat edilmiş sentetik mürekkep çıkması hangi tenkit türüyle saptanır?
Tarihçinin araştırma sürecinde yaptığı işlemleri 5T yönteminin ilgili basamağı ve amacıyla tabloda tamamlayınız.
| Tarihçinin Yaptığı İşlem | 5T Basamağı | Temel Amacı |
|---|---|---|
| Arşivden ferman, gazete ve hatıratları toplamak | 1. Tarama | Konuyla ilgili tüm kanıtlara ulaşmak |
| Kaynakları 'Orta Asya' ve 'Askerî' diye ayırmak | 2. Tasnif | Verileri zamana, mekâna ve konuya göre düzenlemek |
| Kaynaklardaki bilgilerin yeterliliğini ölçmek | 3. Tahlil | Eksik veri varsa tespit edip tamamlamak |
| Doğrulanmış bilgileri birleştirip kitabı yazmak | 5. Terkip | Neden-sonuç bütünlüğüyle bilimsel eser üretmek |
Görseldeki 5T metodolojisine göre bilimsel bir tarih araştırmasının yürütülme aşamalarını baştan sona sıraya diziniz.
- 2Tasnif ve Tahlil: Kaynakları zaman-mekân-konuya göre sınıflandırıp bilgi yeterliliğini çözümleme
- 4Terkip: Eleştiri süzgecinden geçen güvenilir kanıtları sentezleyerek tarih eserini kaleme alma
- 1Tarama: Araştırma konusuyla ilgili yazılı, sözlü ve arkeolojik tüm kaynakları toplama
- 3Tenkit: Belgelerin orijinalliğini (dış tenkit) ve içerik doğruluğunu/tarafsızlığını (iç tenkit) denetleme
Tarih metodolojisi ve nesnellik ilkeleriyle ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| Toplanan kaynakların zamana, mekâna ve konuya göre sınıflandırılması Tasnif aşamasıdır. | ✓ | |
| Tarihsel bilgi mutlak ve değişmez (dogmatik) olduğu için yeni kazılarla asla değişmez. | ✓ | |
| Optik karakter tanıma (OCR) ve büyük veri analizi, binlerce arşiv belgesinin hızlı incelenmesini sağlar. | ✓ | |
| Tarihçinin nesnel (objektif) olabilmesi için karşıt tarafların kaynaklarını da incelemesi gerekir. | ✓ |
İpuçlarına karşılık gelen 5T basamaklarını yazarak anahtar kelimeyi bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: TARİH
Dijital tarihçilik araştırmaları hızlandırdığı hâlde neden dijital kaynaklarda tenkit (eleştiri) aşaması her zamankinden daha önemlidir?
Görseldeki Göbeklitepe örneğinde olduğu gibi yeni arkeolojik buluntuların eski tarihsel kabulleri değiştirmesi neyi kanıtlar?
- AYazılı kaynakların önemsiz olduğunu
- BTenkit aşamasına gerek kalmadığını
- CTarihsel bilginin yeni kanıtlarla güncellenebilen dinamik yapısını
- DTarihin yalnız tarih öncesini incelediğini
Cümlelerdeki boşlukları uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Yazarın olayları anlatırken ne ölçüde tarafsız davrandığını farklı kaynaklarla karşılaştırmaya iç tenkit denir.
- Fiziksel arşiv belgelerinin taranarak bilgisayar ve genel ağ ortamına aktarılmasına dijitalleştirme denir.
- Tarihçinin önyargılarını bırakarak belgelere dayalı tarafsız bilgi üretmesine nesnellik (objektiflik) denir.
Dijital tarihçilik ve metodoloji kavramlarını açıklamalarıyla eşleştiriniz.