Dijitalleşmenin Tarih Araştırma ve Yazımına Etkileri, Dijital Tarih Projeleri ve 1. Ünite Genel Değerlendirmesi
Geleneksel ve dijital dönemdeki tarih araştırma ve yazım süreçlerini karşılaştırır. · Metin madenciliği, sosyal ağ analizi, H-GIS, 3B modelleme ve üst veri gibi dijital tarih yöntemlerini örneklerle açıklar. · Dijital kaynak kullanımındaki riskleri ve etik ilkeleri 5T yöntemiyle ilişkilendirir.
- Dijital arşivler, OCR ve HTR belgelere uzaktan ve hızlı erişim sağlar; ancak tarama, tasnif, tahlil, tenkit ve terkip (5T) adımları yine uygulanır.
- Sahte görüntü, bağlam kaybı ve dijital hafıza kaybı başlıca risklerdir; kaynağın kurumu, fon numarası ve orijinal nüshası denetlenir.
- Araştırma etiği tam atıf, telif hakkına saygı, intihalden kaçınma ve kişisel verilerin korunmasını gerektirir.
Görselde bir dijital tarih projesinde 1860-1920 yılları arasında yayımlanan gazetelerde iki kelimenin geçme sıklığı verilmiştir. Grafikle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- ASosyal ağ analiziyle elde edilmiş olup kişiler arasındaki bağları gösterir.
- BMetin madenciliğiyle elde edilmiştir; 1890'dan sonra 'demiryolu' kavramı gazetelerde daha sık geçmeye başlamıştır.
- CGrafik, ilk demiryolunun 1890'da yapıldığını kesin olarak kanıtlar.
- DGrafik, 'telgraf' kelimesinin 1900'den sonra hiç kullanılmadığını gösterir.
Dijital tarih yöntemlerinin adlarını ya da işlevlerini tabloda tamamlayınız.
| Yöntem | İşlevi | Örnek uygulama |
|---|---|---|
| H-GIS | Verileri katmanlı haritada gösterir | Bir salgının yayılış haritası |
| 3B modelleme ve VR | Mekânı sanal ortamda canlandırır | Bir ören yerinin sanal gezisi |
| Üst veri (metadata) | Belgenin kimlik bilgilerini kodlar | Tarih, dil, fon kodu kaydı |
| Uzaktan okuma | Binlerce metindeki eğilimi bulur | Yüz yıllık gazete taraması |
Yakın tarihli hasta kayıtlarını inceleyen bir araştırmacı bulgularını yayımlarken hangi etik ilkeye özellikle uymalıdır?
Dijital ortamda tarih araştırmasını tehdit eden durumları açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Görselde ticaret belgelerinden üretilmiş örnek bir sosyal ağ haritası verilmiştir. Çizgiler belgelerde birlikte geçen merkezleri göstermektedir. Haritaya göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- AKefe ağa yalnız İstanbul üzerinden bağlanmaktadır.
- BTebriz ağdaki en çok bağlantıya sahip merkezdir.
- CVenedik ile Tebriz arasında doğrudan bağlantı vardır.
- DBursa'nın bütün bağlantıları Halep üzerindendir.
Geleneksel ve dijital tarih araştırmalarıyla ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| Dijital araçlar 5T yönteminin uygulanmasını gereksiz kılmıştır. | ✓ | |
| Geleneksel araştırmalarda tarihsel anlatı çoğunlukla basılı ve doğrusal bir metin olarak yayımlanırdı. | ✓ | |
| Kurumsal uzantılı bir sitedeki kaynak hiçbir denetim yapılmadan kullanılabilir. | ✓ | |
| Dijital kaynaklara eksiksiz atıf yapmak araştırma etiğinin gereğidir. | ✓ |
Görselde dijital bir arşivdeki belgeye ait kayıt kartı verilmiştir. Bu karttaki bilgiler araştırmacıya en çok hangi konuda yardımcı olur?
- ABelgeyi okumadan içeriği hakkında kesin hüküm vermede
- BBelgeyi izin almadan çoğaltıp satmada
- CBelgede anlatılan olayın sebeplerini doğrudan öğrenmede
- DBelgenin kaynağını doğrulamada ve ona doğru atıf yapmada
Cümlelerdeki boşlukları kutudaki uygun kavramlarla tamamlayınız. Kutudaki bir kavram kullanılmayacaktır.
- Kaynakların güvenilirliğinin iç ve dış yönden sınanmasına tenkit denir.
- Ulaşılan bilgilerin birleştirilip tarihsel anlatıya dönüştürüldüğü aşama terkip olarak adlandırılır.
- Olayın yaşandığı döneme ait, olaya tanıklık eden belgeler birincil kaynaktır.
- Belgenin tarihini, dilini ve arşivdeki yerini gösteren bilgilere üst veri denir.
Görselde sosyal medyada paylaşılan bir fotoğraf ve açıklaması verilmiştir. Bu paylaşımla karşılaşan bir tarih öğrencisinin yapması gereken aşağıdakilerden hangisidir?
- APaylaşım çok beğenildiği için fotoğrafı güvenilir bir birincil kaynak olarak kullanmak
- BAçıklamadaki tarihi doğru kabul edip fotoğrafı ödevine kaynak göstermeden eklemek
- CFotoğraftaki çanak anten döneme uymadığından görüntünün sahte ya da yanlış tarihlenmiş olabileceğini düşünüp arşiv kaynaklarıyla karşılaştırmak
- DFotoğrafı renkli olduğu için daha güvenilir saymak
Dijital ortamda yürütülen bir tarih araştırmasının adımlarını 5T yöntemine göre sıralayınız.
- 1Çevrim içi arşivlerde konuyla ilgili belgeler aranır.
- 4Belgeler orijinal nüshayla karşılaştırılarak güvenilirliği sınanır.
- 2Bulunan belgeler dönem ve konuya göre gruplanır.
- 3Belgeler okunup içerdikleri bilgiler çözümlenir.
- 5Bilgiler birleştirilerek tarihsel anlatı yazılır.
Görselde aynı konuyu farklı dönemlerde araştıran iki araştırmacının çalışma biçimi verilmiştir. Bu iki araştırmacının ortak noktası aşağıdakilerden hangisi olmalıdır?
- ABelgelere uzaktan erişmek
- BKaynakları 5T yöntemiyle eleştirel biçimde değerlendirmek
- CBulgularını etkileşimli zaman çizelgesiyle yayımlamak
- DBelgeleri büyüteçle tek tek incelemek
İpuçlarına uyan kavramları yazınız. Turuncu kutulardaki harfler, kullanılan kaynağın belirtilmesi anlamına gelen kavramı verecektir.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: ATIF
Görselde bir H-GIS projesinin üç katmanı verilmiştir. Katmanlar üst üste getirildiğinde araştırmacının cevap arayabileceği iki soru yazınız ve bu yöntemin tek bir basılı haritadan farkını belirtiniz.