Konuşma ve Yazma (Anlatma) Becerileri: Deneme-Mülakat Üretimi ve İyi Bir Anlatımın Nitelikleri
Planlama, taslak oluşturma, düşünceyi geliştirme yollarını kullanma ve düzeltme aşamalarını izleyerek deneme veya mülakat üretir. · İyi bir anlatımın temel özellikleri olan açıklık, akıcılık, duruluk, yalınlık, özgünlük, özlülük ve tutarlılık ilkelerini analiz eder. · Sözlü anlatımda vurgu, tonlama, boğumlama (diksiyon) ve beden dili uyumunu; yazılı anlatımda bağdaşıklık ve bağlaşıklığı uygular.
- Deneme yazarı 'ben' diliyle samimi düşüncelerini kanıtlama kaygısı gütmeden paylaşır; mülakatta ise konuğa açık uçlu sorular yöneltilir.
- Açıklık cümleden tek ve net anlam çıkması; duruluk gereksiz sözcük bulunmaması; yalınlık ise ağır sanat ve süsten uzak sadeliktir.
İyi bir anlatımın temel ilkelerini açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Anlatım ilkeleri ve metin üretimiyle ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| Bir cümlede eş anlamlı kelimelerin bir arada kullanılması anlatımın duruluk özelliğini bozar. | ✓ | |
| Az sözle çok ve derin anlamlar ifade etmeye akıcılık denir. | ✓ | |
| Deneme yazarı ileri sürdüğü her görüşü resmi belgeler ve deneylerle ispatlamak zorundadır. | ✓ | |
| Sözlü anlatımda seslerin ve hecelerin doğru çıkarılmasına boğumlama (telaffuz) denir. | ✓ |
“İhtiyar yaşlı adam, karşılıklı mektuplaştığı torununa hediye aldı.” cümlesini duruluk ilkesine uygun biçimde düzelterek nedenini yazınız.
Görseldeki duruluk ve açıklık kurallarına göre “Genç gazeteci, ünlü şaire yarışmada birinci olduğunu söyledi.”
- AAkıcılık
- BYalınlık
- CAçıklık (Anlam belirsizliği)
- DÖzlülük
Öğrencilerin sıkça karıştırdığı 'Duruluk' ilkesi ile 'Yalınlık' ilkesi arasındaki temel farkı kısaca yazınız.
Örnek cümlelerdeki anlatım kusurlarını veya özelliklerini ilgili anlatım ilkesiyle tabloda tamamlayınız.
| Örnek Cümle veya Durum | İlgili Anlatım İlkesi | Gerekçesi |
|---|---|---|
| “Beş yıllık tecrübelerini ve deneyimlerini paylaştı.” | Duruluk İhlali | Tecrübe ve deneyim eş anlamlıdır (gereksiz sözcük) |
| “Yeni okula başlayan kardeşime çanta aldık.” | Açıklık İhlali | Sözcüğün yanlış yerde kullanımı anlamı bulandırır |
| Başka yazarları taklit etmeyen kendine has üslup | Özgünlük | Sanatçının benzersiz bakış açısı taşıması |
| Yunus Emre'nin sade Türkçeyle derin anlam kurması | Yalınlık ve Özlülük | Süsten uzak dil (yalın) ve yoğun anlam (özlü) |
Görseldeki yazma süreci basamaklarına göre özgün bir deneme metni üretme aşamalarını baştan sona sıraya diziniz.
- 4Gözden Geçirme ve Paylaşma: Yazım, noktalama ve duruluk/açıklık denetimi yapıp yayımlama
- 1Hazırlık ve Planlama: Konuyu, yazma amacını, hedef kitleyi ve ana düşünceyi belirleme
- 3Geliştirme: Düşünceleri örnekleme, karşılaştırma ve tanık göstermeyle zenginleştirme
- 2Taslak Oluşturma: Giriş-gelişme-sonuç planına göre 'ben' diliyle samimi metni kaleme alma
Cümlelerdeki boşlukları uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Yazarın herhangi bir konuda kanıtlama kaygısı olmadan kişisel düşüncelerini yazdığı türe deneme denir.
- Metindeki cümlelerin dil bilgisi kuralları, bağlaçlar ve eklerle bağlanmasına bağlaşıklık denir.
- Metindeki düşüncelerin girişten sonuca kadar birbiriyle çelişmemesine tutarlılık adı verilir.
Mülakat sunumu ve anlatım ilkeleriyle ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| Mülakat yapmadan önce konuğun uzmanlık alanı araştırılmalı ve açık uçlu sorular hazırlanmalıdır. | ✓ | |
| “Kulağına alçak sesle bir şeyler fısıldadı.” cümlesi duruluk ilkesine uygundur. | ✓ | |
| Anlatımın süslü, ağır ve karmaşık söz sanatlarından uzak olmasına yalınlık (sadelik) denir. | ✓ | |
| Mülakat sırasında konuğun sözünü kesmeden etkin dinleme yapmak iletişim nezaketinin gereğidir. | ✓ |
Görseldeki düşünceyi geliştirme yollarına göre deneme yazarının Montaigne’in bir sözünü tırnak içinde aktarması hangisine örnektir?
- ATanımlama
- BTanık gösterme (Alıntı yapma)
- CSayısal verilerden yararlanma
- DSoyutlama
Metin dil bilgisi ve sözlü iletişim kavramlarını açıklamalarıyla eşleştiriniz.
İpuçlarına karşılık gelen kavramları yazarak anahtar kelimeyi bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: DENÜ