Işık Enerjisi Kullanılarak Besin Sentezi: Fotosentez (Işığın Kullanıldığı ve Kullanılmadığı Tepkimeler, Fotosentez Hızını Etkileyen Faktörler)
BİY.10.1.1. Canlıların yaşamına devam edebilmesi için enerjinin gerekliliğini sorgulayabilme · BİY.10.1.2. Fotosentez reaksiyonlarıyla ilgili bilimsel model oluşturabilme · Fotosentezin ışığın kullanıldığı ve kullanılmadığı tepkimelerini ATP ve NADPH aktarımı temelinde ilişkilendirebilme · Fotosentez hızına etki eden çevresel faktörleri minimum kuralı ve deneysel kanıtlarla yorumlayabilme
- Fotosentezin ışığa bağımlı tepkimeleri kloroplastın tilakoit zarında gerçekleşir; suyun fotoliziyle O₂, ETS ile ATP ve NADPH üretilir.
- Işıktan bağımsız tepkimeler (Calvin döngüsü) stromada yürütülür; CO₂ tutularak ATP ve NADPH harcanır, organik besin öncüsü PGAL sentezlenir.
- Fotosentez hızı miktarı en az olan faktör tarafından sınırlandırılır; bu ilkeye Liebig'in Minimum Kuralı adı verilir.
Fotosentez olaylarını kloroplastın gerçekleştiği kısımlarıyla eşleştiriniz.
Fotosentez evreleri ve mekanizmasıyla ilgili ifadeleri doğru/yanlış olarak belirleyiniz.
| D | Y | |
| Işığa bağımlı tepkimelerde üretilen ATP ve NADPH molekülleri stromaya aktarılır. | ✓ | |
| Fotosentezde atmosfere verilen oksijenin temel kaynağı karbondioksit molekülüdür. | ✓ | |
| Klorofil pigmenti yeşil ışığı yüksek oranda soğurduğu için yeşil ışıkta fotosentez en hızlıdır. | ✓ | |
| Calvin döngüsünde üretilen PGAL molekülünden amino asit ve yağ asidi sentezlenebilir. | ✓ |
Fotosentezin ışıktan bağımsız tepkimelerinde (Calvin döngüsü) aşağıdakilerden hangisi doğrudan harcanmaz?
- AIşık fotonları
- BKarbondioksit (CO₂)
- CATP molekülleri
- DNADPH molekülleri
Fotosentezde suyun fotolizi sonucu açığa çıkan elektronların ilk alıcısı nedir?
Bir bitkide ortamdaki CO₂ miktarı artırılmasına rağmen fotosentez hızının bir süre sonra sabit kalması hangi kural ile açıklanır?
- ADoğal Seçilim Yasası
- BMinimum Kuralı
- CHücre Bölünme Yasası
- DKütle Çekim İlkesi
Aşağıdaki tabloda fotosentezin iki temel evresine ait özellikleri tamamlayınız.
| Özellik | Işığa Bağımlı Evre | Işıktan Bağımsız Evre (Calvin) |
|---|---|---|
| Gerçekleştiği Bölüm | Tilakoit zar | Stroma sıvısı |
| Kullanılan Girdiler | Işık, H₂O, NADP⁺, ADP | CO₂, ATP, NADPH |
| Üretilen Çıktılar | O₂, ATP, NADPH | PGAL (organik besin), NADP⁺ |
| Işık Gereksinimi | Doğrudan zorunlu | Doğrudan gerekmez (enzimatik) |
Işığa bağımlı tepkimelerdeki olayların gerçekleşme sırasını belirleyiniz.
- 1Güneş fotonunun klorofil tarafından soğurularak elektron fırlatılması
- 4Son elektron alıcısı olan NADP⁺ molekülünün indirgenerek NADPH oluşturması
- 3Proton gradienti sayesinde ATP sentaz enzimiyle ATP sentezlenmesi
- 2Fırlatılan elektronların tilakoit zardaki ETS basamaklarından aktarılması
Fotosentez hızını etkileyen faktörleri türleriyle eşleştiriniz.
Fotosentezde PGAL molekülünden azotlu organik baz sentezlenirken topraktan ne alınır?
Fotosentez hızına etki eden etmenlerle ilgili hükümleri değerlendiriniz.
| D | Y | |
| Sıcaklık değişimi Calvin döngüsündeki enzimlerin çalışma hızını doğrudan etkiler. | ✓ | |
| Fotosentez reaksiyonları sadece gelişmiş yapılı bitkilerde yürütülebilir. | ✓ | |
| Kırmızı ve mavi-mor ışıkta fotosentez hızı yeşil ışığa göre belirgin derecede yüksektir. | ✓ | |
| Minimum kuralına göre fotosentez hızını miktarı en bol olan çevresel faktör belirler. | ✓ |
İpuçlarından hareketle fotosentez kavramlarını yazınız. Numaralı kutulardan 'BESİN' kelimesini bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: BESİN
Calvin döngüsünde CO₂ tutulması için neden ışığa bağımlı evre ürünlerine ihtiyaç duyulur?