İslam’da Bilgi Kaynakları (Sadık Haber, Selim Akıl, Salim Duyular), Öznel Kaynaklar ve Bilgi Türleri
DKAB.10.1.1. İslam’da bilginin yerini ve kaynaklarını çözümleyebilme · Ayet ve hadislerden (Bakara 31-32, 164, 170; Al-i İmran 190; En’am 116; Nahl 78; Zümer 9; Gaşiye 17-20 ve Muaz bin Cebel hadisi) hareketle nesnel ve öznel bilgi kaynaklarını karşılaştırabilme · Gündelik, dinî, teknik, sanatsal, bilimsel ve felsefi bilgi türlerinin özelliklerini ve bilgi edinme yollarıyla ilişkisini yapılandırabilme
- İslam'da bağlayıcı ve nesnel bilgi kaynakları selim akıl, salim duyular (hiss-i selim) ve sadık haberdir (vahiy ve mütevatir haber).
- Rüya, keşif ve ilham gibi öznel yaşantılar sadece sahibini ilgilendirir; dinde genel hüküm koyma ve delil olma vasfı taşımaz.
- Bilgi; gündelik, dinî, teknik, sanatsal, bilimsel ve felsefi türlere ayrılarak insanın varlığı anlama arayışını destekler.
İslam düşüncesindeki bilgi kaynaklarını temel tanımlarıyla eşleştiriniz.
Aşağıdaki tabloda bilgi türleri ve niteliklerine ait boşlukları tamamlayınız.
| Bilgi Türü | Temel Kaynağı | Yöntemi | Amacı |
|---|---|---|---|
| Gündelik Bilgi | Duyusal tecrübe | Deneme-yanılma | Günlük yaşamı kolaylaştırma |
| Dinî Bilgi | İlahi vahiy | İnanç ve itaat | Dünya ve ahiret mutluluğu |
| Bilimsel Bilgi | Gözlem ve deney | Bilimsel yöntem | Evrenin yasalarını bulma |
| Felsefi Bilgi | Saf akıl yürütme | Eleştirel sorgulama | Varlığı bütüncül kavrama |
İslam düşüncesinde yalan üzerine birleşmeleri aklen imkânsız olan bir topluluğun naklettiği kesin bilgiye ne ad verilir?
- AMütevatir haber
- BGündelik bilgi
- CZan ve tahmin
- DMecazi anlatım
İslam dinine göre rüya ve keşif neden herkesi bağlayıcı bir dinî hüküm kaynağı olamaz?
Aşağıdakilerden hangisi İslam düşüncesinde herkes için nesnel ve bağlayıcı kabul edilen bilgi kaynaklarından biridir?
- AŞahsi Sezgi
- BSelim Akıl
- CSadık Rüya
- DMistik Keşif
İslam'da bilginin kaynaklarıyla ilgili hükümleri değerlendiriniz.
| D | Y | |
| Kur'an-ı Kerim insanı aklını kullanmaya ve evreni tefekkür etmeye çağırır. | ✓ | |
| Salim duyular İslam'da fiziksel âleme dair nesnel bilgiye ulaşma aracıdır. | ✓ | |
| Bir bilginin dinen geçerli olması için vahiy ile açıkça çelişmesi gerekir. | ✓ | |
| Felsefi bilgi doğrudan kontrollü laboratuvar deneylerine dayanır. | ✓ |
Bilgi kaynaklarının güvenilirliğiyle ilgili yargıları değerlendiriniz.
| D | Y | |
| Mütevatir haber şüphe barındırmayan kesin bilgi (yakîn) ifade eder. | ✓ | |
| İslam'a göre zan ve tahmine dayalı hükümler inanç için kesin kanıttır. | ✓ | |
| Salim duyu organları dış dünyayı algılamada aklın veri toplama aracıdır. | ✓ | |
| Vahiy olmadan sadece duyularla gayb âlemine dair tam bilgi edinilebilir. | ✓ |
İpuçlarından hareketle kavramları yazınız. Numaralı kutulardan 'HABER' kelimesini bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: HABER
İslam'da doğru hükme ulaşma aşamalarını (Muaz b. Cebel modeli) sıraya koyunuz.
- 4Ulaşılan hükmü adalet ve ahlak ilkeleriyle toplum yararına uygulama
- 1Öncelikle meselenin çözümünü Allah'ın kitabı Kur'an'da arama
- 2Kur'an'da açık hüküm yoksa Hz. Peygamber'in sünnetine başvurma
- 3Her iki kaynakta da özel hüküm bulunmazsa aklı ve içtihadı devreye sokma
İslam düşüncesinde aklın dinî sorumluluk (mükellefiyet) açısından önemi nedir?
Bilgi türlerini somut örnek durumlarla eşleştiriniz.
Sadık haberin iki ana unsuru olan vahiy ve mütevatir haberi kısaca tanımlayınız.