Türkistan’dan Türkiye’ye Uzanan Süreçte Türk Devlet ve Ordu Teşkilatında Meydana Gelen Değişim
Türk-İslam devletlerinin hâkimiyet anlayışında ve sembollerindeki değişimi açıklar. · Selçuklu devletlerinde merkez (Divan), taşra ve ordu teşkilatını analiz eder. · Gulam ve ikta sistemlerinin ordu teşkilatındaki dönüşümünü değerlendirir.
- İslamiyet öncesi 'kut' anlayışı, 'Zıllullah fi'l-arz' (Allah'ın yeryüzündeki gölgesi) anlayışına dönüşmüş; hutbe ve sikke temel semboller olmuştur.
- Selçuklu merkez yönetiminde en üst meclis vezir başkanlığındaki Divan-ı Saltanat'tır; İnşa, İstifa, İşraf ve Arz alt divanlardır.
- Gulam sistemiyle maaşlı saray muhafızları (Hassa), ikta sistemiyle ise hazineye yük olmadan taşra sipahi ordusu kurulmuştur.
Büyük Selçuklu divanlarını görev alanlarıyla eşleştiriniz.
Selçuklularda devlete ait toprak gelirlerinin hizmet karşılığı asker ve memurlara verilmesi sistemine ne ad verilir?
Selçuklularda adaletin sağlanmasında örfî davalara kim başkanlık ederdi?
Türklerin İslamiyet'i kabulüyle hükümdarlık alametleri arasına katılan iki temel sembol hangisidir?
- AHutbe okutmak ve para (sikke) bastırmak
- BOk ve yay ile toy düzenlemek
- COtağ kurmak ve davul (nevbet) çalmak
- DKotuz (sorguç) takmak ve kılıç kuşanmak
Selçuklu devlet teşkilatıyla ilgili ifadeleri Doğru/Yanlış olarak belirleyiniz.
| D | Y | |
| Gulam sistemi Osmanlı'daki devşirme ve kapıkulu sisteminin temelidir. | ✓ | |
| İkta sistemi yalnızca ticaret kervanlarından vergi toplama kurumudur. | ✓ | |
| Meliklerin yanına devlet tecrübesi için Atabey unvanlı hocalar verilirdi. | ✓ | |
| Türkiye Selçukluları kara devleti olduğu için tersane kurmamıştır. | ✓ |
İkta sisteminin hem tarımsal üretime hem ordu gücüne sağladığı faydayı açıklayınız.
Selçuklu ordu teşkilatı tablosundaki boşlukları tamamlayınız.
| Ordu Birimi | Asker Kaynağı | Maaş / Gelir Türü | Temel Görevi |
|---|---|---|---|
| Gulamân-ı Saray | Savaş esirleri ve devşirilen gençler | Bîstegânî (Üç ayda bir maaş) | Sultanı ve sarayı koruma |
| Hassa Ordusu | Sultana bağlı maaşlı seçkin süvariler | Doğrudan hazine maaşı | Hükümdarın merkez ordusu |
| İkta Askerleri (Sipahiler) | Toprak gelirleriyle beslenen atlılar | İkta arazisi geliri | Savaş zamanı orduya katılma |
| Türkmenler | Sınırlarda yaşayan konargöçerler | Ganimet ve yaylak hakkı | Uç sınırları akınlarla koruma |
Gulam sistemine alınan bir gencin yetiştirilme adımlarını sıraya diziniz.
- 3Gulamân-ı Saray birliğine alınıp üç ayda bir bîstegânî maaşıyla hizmet etme
- 2Gulamhanede sıkı askeri talim, Türkçe ve İslami terbiye eğitiminden geçirilme
- 4Üstün liyakat gösterenlerin ordu komutanlığı (subaşı) veya emirliğe yükseltilmesi
- 1Savaş esirleri veya satın alınan yetenekli çocukların gulamhaneye seçilmesi
İkta sisteminin Selçuklu Devleti'ne sağladığı en büyük mali ve idari kazanım hangisidir?
- ADevlet hazinesinden para çıkmadan büyük bir ordu beslenmesi ve taşrada güvenliğin sağlanması
- BTüm tarım arazilerinin yabancı tüccarlara satılarak nakit para elde edilmesi
- CKöylülerin askerlikten muaf tutulup şehir merkezlerine göç ettirilmesi
- DDivan-ı Saltanat'ın kapatılarak tüm yetkilerin yalnızca atabeylere devredilmesi
Selçuklu unvanlarını görevleriyle eşleştiriniz.
Hâkimiyet ve taşra teşkilatıyla ilgili ifadeleri Doğru/Yanlış olarak belirleyiniz.
| D | Y | |
| Selçuklularda hükümdar ailesinin erkek üyeleri ortak yönetim hakkına sahipti. | ✓ | |
| Hükümdarın yetkilerini denetleyen bağımsız bir meclis bulunmaktaydı. | ✓ | |
| Alanya ve Sinop tersaneleri Türkiye Selçuklularının deniz gücünü gösterir. | ✓ | |
| Divan-ı İşraf ordunun savaş taktiklerini belirleyen kurumdur. | ✓ |
İpuçlarından yararlanarak tarihî kavramları yazınız. Numaralı kutulardan 'DİVAN' kelimesini bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: DİVAN