Türkistan’dan Türkiye’ye Uzanan Süreçte Türk Devlet ve Ordu Teşkilatında Meydana Gelen Değişim ve Süreklilik
Türkistan'dan Türkiye'ye uzanan süreçte Türk devlet anlayışında ve hâkimiyet sembollerinde görülen değişim ve sürekliliği analiz eder. · Büyük Selçuklu ve Türkiye Selçuklu devletlerinde divan teşkilatı, ikta sistemi ve atabeylik kurumunu açıklar. · Göçebe bozkır ordusundan Gulam ve İkta temelli yerleşik-profesyonel orduya geçişi ve denizcilik faaliyetlerini değerlendirir.
- İslamiyet sonrasında da kut anlayışı ('Allah'ın takdiri'), ülke hanedanın ortak malıdır ilkesi, töre (örfi hukuk) ve cihan hâkimiyeti süreklilik göstermiştir.
- İlk Türk devletlerindeki Kurultay yerini Divan-ı Saltanat ve alt divanlara (İnşa, İstifa, İşraf, Arz, Pervane) bırakmıştır.
- Toprak gelirleriyle atlı sipahi yetiştirilen İkta sistemi ve merkezdeki maaşlı Gulaman-ı Saray ile güçlü düzenli ordu kurulmuştur.
Selçuklu merkez teşkilatındaki divanları üstlendikleri görevlerle eşleştiriniz.
Selçuklu devlet ve ordu teşkilatıyla ilgili ifadeleri Doğru/Yanlış olarak belirleyiniz.
| D | Y | |
| İkta sisteminde toprağın mülkiyeti devlete, işleme hakkı köylüye, vergi geliri ikta sahibine aittir. | ✓ | |
| İslamiyet'in kabulüyle birlikte Türk devletlerinde örfi hukuk (töre) tamamen yürürlükten kaldırılmıştır. | ✓ | |
| Türkiye Selçukluları Sinop, Antalya ve Alanya'yı fethederek güçlü bir Türk donanması kurmuştur. | ✓ | |
| Gulaman-ı Saray askerleri yalnızca savaş zamanı toplanan ücretsiz göçebe birliklerdir. | ✓ |
Türkistan'dan Türkiye'ye uzanan süreçte Türk devlet yönetiminde aşağıdakilerden hangisi 'süreklilik' gösteren unsurlardan biridir?
- AKut anlayışı ve ülkenin hanedanın ortak malı sayılması
- BAbbasi halifesinden menşur ve hil'at alınması
- CHükümdarların Keyhüsrev, Keykavus ve Keykubat unvanı kullanması
- DDonanma komutanlarına Reisü'l-Bahr (Melikü's-Sevahil) denmesi
Selçuklularda eyaletlere vali olarak gönderilen hanedan üyesi 'Melik'lerin eğitimiyle görevlendirilen tecrübeli devlet adamlarına ne ad verilir?
İlk Türk devletlerinden Selçuklulara geçişte devlet teşkilatı karşılaştırma tablosunu tamamlayınız.
| Teşkilat Alanı | İlk Türk Devletleri | Selçuklu Dönemi (Değişim) |
|---|---|---|
| Hükümdar Unvanı | Hakan, Kağan, Yabgu | Sultan, Keyhüsrev, Keykubat |
| Danışma Meclisi | Kurultay (Toy) | Divan-ı Saltanat (Büyük Divan) |
| Ordu Yapısı | Ordu-millet (göçebe atlı) | Gulaman-ı Saray ve İkta sipahileri |
| Hukuk Sistemi | Töre (Yosun) | Şer'i hukuk ve Örfi hukuk |
İkta sisteminin arazi tahsisinden savaşa hazır sipahi ordusuna dönüşüm sürecini sıraya diziniz.
- 4İkta sahibinin topladığı gelirle cebelü (atlı sipahi) yetiştirip seferde Sultan'ın ordusuna katılması
- 2Başarılı komutan ve devlet görevlilerine hizmet karşılığı ikta topraklarının tahsis edilmesi
- 1Devlete ait mirî arazilerinDivan-ı Pervane tarafından gelirlerine göre ikta birimlerine ayrılması
- 3Köylünün toprağı aralıksız işlemesi ve ikta sahibinin bölgedeki kanuni vergileri toplaması
Cümlelerdeki boşlukları uygun tarihî kavramlarla tamamlayınız.
- Cuma ve bayram namazlarında hükümdarın adının ve unvanlarının zikredilmesine hutbe okutmak denir.
- Türkiye Selçuklularında ikta arazilerinin dağıtımını yapan ve tapu kayıtlarını tutan divana Divan-ı Pervane denir.
- Selçuklu adalet teşkilatında örfi davalara Emir-i Dad, şer'i davalara ise Kadı bakar.
Merkezi otoritenin zayıfladığı dönemlerde Atabeylik uygulamasının Selçuklu devletlerine olumsuz etkisi ne olmuştur?
- AAtabeylerin bağımsız atabeylikler kurarak devleti parçalaması
- BŞehzadelerin taşrada hiçbir yönetim tecrübesi kazanamaması
- Cİkta topraklarının Bizans İmparatorluğu'na vergi verilmesi
- DDivan-ı Saltanat'ın tamamen kaldırılıp Kurultay'a dönülmesi
İpuçlarından yararlanarak kavramları yazınız ve Selçuklu devlet görüşmelerinin yapıldığı merkez kurumu bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: DİVAN
Selçuklularda uygulanan İkta sisteminin devlet hazinesine ve taşra yönetimine sağladığı en önemli katkı hangisidir?
- AHazineden para çıkmadan büyük atlı ordu ve üretim sağlaması
- BToprakların özel mülk olarak satılmasını teşvik etmesi
- CGulam maaşlarının yabancı devletlerden borçla ödenmesi
- DTarımsal üretimi durdurup köylüleri saray muhafızı yapması
Selçuklu ordu ve yönetim kavramlarını açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Türkiye Selçuklularının Anadolu'ya yerleştikten sonra Karesi ve Osmanlı'ya da miras kalacak olan denizcilik faaliyetlerine yönelmesinin