Koşuk, Koşma, Türkü ve Ninniyi Anlayarak Okuma
TDE2.1. Sözün Ezgisi temasındaki metinlerde okumayı yönetebilme · TDE2.2. Sözün Ezgisi temasındaki metinlerde anlam oluşturabilme
- Koşuk İslamiyet öncesi sözlü dönemde kopuzla; koşma ise âşık edebiyatında saz eşliğinde söylenen dörtlük nazım birimli şiirlerdir.
- Türkü asıl konunun işlendiği bent ve tekrarlanan kavuştak (nakarat) bölümlerinden oluşur.
- Şiirde ahenk ölçü, uyak, redif, aliterasyon ve asonans gibi ses tekrarları ve ritimle sağlanır.
Nazım biçimlerini öne çıkan temel edebî özellikleriyle eşleştiriniz.
Görseldeki dörtlükte yer alan dize sonlarındaki ses tekrarlarında redif ile uyak arasındaki temel farkı yazınız.
Bir şiirde dize sonlarındaki '-ler/-lar' çoğul eklerinin aynı görevde tekrarlanması hangi ahenk unsurunu oluşturur?
Görseldeki şiir şemasına göre bir türküde asıl konunun işlendiği bölüm ile her bendin sonunda tekrarlanan nakarat dizesi sırasıyla hangisinde doğru verilmiştir?
- AAsıl bölüm: Bent — Tekrarlanan nakarat: Kavuştak
- BAsıl bölüm: Kavuştak — Tekrarlanan nakarat: Koşma
- CAsıl bölüm: Dörtlük — Tekrarlanan nakarat: Aliterasyon
- DAsıl bölüm: Taşlama — Tekrarlanan nakarat: Teşhis
Halk şiiri ve sözlü edebiyat nazım biçimleriyle ilgili yargılardan doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| Koşuklarda doğa olayları, av eğlenceleri ve yiğitlik temaları sıkça işlenir. | ✓ | |
| Koşmalar konularına göre güzelleme, koçaklama, taşlama ve ağıt olarak adlandırılır. | ✓ | |
| Türkülerin bütün dizeleri daima aynı hece sayısıyla ve aruz ölçüsüyle yazılır. | ✓ | |
| Aliterasyon ünlü seslerin, asonans ise ünsüz seslerin dize içindeki tekrarıdır. | ✓ |
İslamiyet öncesi koşuk ile âşık edebiyatındaki koşmanın ortak olan iki temel biçim özelliğini yazınız.
Nazım biçimleri karşılaştırma tablosundaki eksik bilgileri uygun ifadelerle doldurunuz.
| Nazım Biçimi | Dönem / Gelenek | Eşlik Eden Çalgı | Öne Çıkan Konu |
|---|---|---|---|
| Koşuk | İslamiyet Öncesi Sözlü Edebiyat | Kopuz | Doğa, aşk ve kahramanlık |
| Koşma | Âşık Tarzı Halk Edebiyatı | Bağlama (Saz) | Sevgi, güzellik, eleştiri |
| Türkü | Anonim Halk Edebiyatı | Geleneksel ezgiler | Ayrılık, gurbet, sevinç |
| Ninni | Anonim Sözlü Kültür | Sade insan sesi / ezgi | Çocuğa sevgi ve iyi dilekler |
Görseldeki dörtlükte geçen 'Karlı dağlar boynunu büktü sabahleyin' dizesinde başvurulan edebî sanat aşağıdakilerden hangisidir?
- ATeşhis (Kişileştirme: İnsana ait boyun bükme özelliğinin dağlara verilmesi)
- BTezat (Karşıtlık: Birbirine zıt anlamlı kavramların bir arada kullanılması)
- CTelmih (Hatırlatma: Tarihsel bir olayın veya kahramanın anılması)
- DMübalağa (Abartma: Bir durumun olduğundan çok büyük gösterilmesi)
İpuçlarına karşılık gelen edebiyat kavramlarını yazınız. Numaralı kutulardan 'EZGİ' kelimesini bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: EZGİ
Görselde verilen bir şiiri anlama ve tahlil etme basamaklarını 1'den 4'e kadar mantıksal sıraya diziniz.
- 2Şiiri baştan sona sesli okuyarak ritim, vurgu ve ezgiyi hissetme
- 3Ölçü, uyak, redif ve edebî sanatları tespit edip ahengi inceleme
- 4Şiirdeki açık ve örtük iletileri kanıtlar göstererek gerekçelendirme
- 1Şiirin başlığına ve biçimine bakarak konu hakkında ön tahminde bulunma
Koşma türlerini işledikleri temel temalarla eşleştiriniz.
Şiirde ses, ahenk ve anlam özellikleriyle ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| Şiirde konu ne anlatıldığını, ana duygu ise uyandırılan baskın hissi gösterir. | ✓ | |
| Kavuştak bölümleri türküde her bent sonunda tamamen farklı bir konu başlatır. | ✓ | |
| Şiirdeki örtük iletiler metindeki ipuçları ve imgeler birleştirilerek çıkarılır. | ✓ | |
| Ninnilerde çocuğun geleceğine dair temenniler ve dualar yer almaz. | ✓ |