İçeriğe geç

10. sınıf · Türk Dili ve Edebiyatı · 2. hafta (21-25 Eylül 2026)

Okuma Metinlerini Çözümleme: Koşuk, Koşma, Türkü ve Ninni: çalışma kâğıdı

12 soru. Yazdırmak için PDF'i indirin; cevaplı sürüm öğretmenler için.

PDF indir Cevaplı PDF Konu özeti
DERS KUTUSUDERSKUTUSU.COM
ÇALIŞMA KÂĞIDICEVAPLI
10. Sınıf · Türk Dili ve Edebiyatı · 2. Hafta
Ad Soyad:Sınıf / No:Tarih:

Okuma Metinlerini Çözümleme: Koşuk, Koşma, Türkü ve Ninni

TDE2.3. “Sözün Ezgisi” temasında ele alınan metinleri çözümleyebilme.

HATIRLAYALIM
  • Koşuk; İslamiyet öncesi sözlü dönemde sığır, şölen ve toylarda kopuz eşliğinde söylenen dörtlük nazım birimli şiirlerdir.
  • Koşma; âşık edebiyatında 11'li hece ölçüsüyle saz eşliğinde söylenen ve güzelleme, koçaklama, taşlama, ağıt türlerine ayrılan nazım biçimidir.
  • Türkü bent ve kavuştak bölümlerinden oluşan ezgili anonim şiirdir; ninni ise çocukları uyutmak için annelerce söylenen ezgili anonim üründür.
1Eşleştirme

Türk şiirindeki nazım biçimlerini temel nitelikleriyle eşleştiriniz.

Koşukİslamiyet ÖncesiKoşmaÂşık Edebiyatı (11li)TürküBent & KavuştakNinniAnne şefkati / Ezgili
b1. Koşuk
d2. Koşma
c3. Türkü
a4. Ninni
a)Annelerin çocukları uyutmak için söylediği ezgili ürün
b)İslamiyet öncesi toylarda kopuzla söylenen lirik şiir
c)Bent ve kavuştak bölümlerinden oluşan ezgili anonim ürün
d)Âşık edebiyatında 11'li heceyle söylenen tapşırmalı şiir
2Çoktan seçmeli

Âşık edebiyatında şairin son dörtlükte mahlasını (takma adını) belirtmesine ne ad verilir?

TAPŞIRMA (MAHLAS)Karac’oğlan der ki...Son Dörtlük İmzasıÂşık Edebiyatı Geleneği• Şair adını son dörtlükte anar• Şiirin aidiyetini tesciller• Kopuzdan bağlamaya aktarım
  1. ATapşırma
  2. BKavuştak
  3. CAliterasyon
  4. DAsonans
3Açık uçlu

Türkülerde 'bent' ile 'kavuştak' bölümleri arasındaki işlev farkını bir cümleyle yazınız.

Bent asıl konuyu anlatır; kavuştak ise nakarat olarak yinelenir.
4Kısa cevap

Eski Türkçe koşuklarda geçen 'tag' ve 'yaşıl' kelimeleri günümüzde hangi kelimelere dönüşmüştür?

tag↓dağyaşıl↓yeşilbuka↓boğaedgü↓iyi
'tag' dağ, 'yaşıl' ise yeşil kelimesine dönüşmüştür.
5Doğru mu, yanlış mı?

Türk halk şiiri ve ahenk unsurlarıyla ilgili ifadeleri değerlendiriniz.

BENT BÖLÜMÜAsıl konunun ve olayınişlendiği 3-4 dizelikdeğişen ana dörtlükKAVUŞTAK (BAĞLAMA)Her bendin sonundaaynen yinelenennakarat bölümü
DY
Koşuklarda genellikle aaab, cccb, dddb düz kafiye örgüsü kullanılır.✓
Koşma nazım biçimi sadece aruz ölçüsüyle ve beyitlerle yazılır.✓
Türkülerde her bendin sonunda tekrarlanan nakarat kısmına kavuştak denir.✓
Ninniler bestecisi bilinen divan edebiyatı klasik ürünleridir.✓
6Kısa cevap

Dize sonlarında görevleri ve anlamları aynı olan ek veya kelime tekrarlarına ne ad verilir?

Bu tür görevdeş ses tekrarlarına redif adı verilir.
7Tabloyu tamamla

Aşağıdaki tabloda Türk şiirine ait nazım biçimlerinin özelliklerini tamamlayınız.

Nazım BiçimiDönemi / GeleneğiNazım Birimi / ÖlçüsüÖne Çıkan Özelliği
Koşukİslamiyet Öncesi SözlüDörtlük • 7-8'li heceKopuzla ozanlarca söylenir
KoşmaÂşık EdebiyatıDörtlük • 11'li heceSon dörtlükte tapşırma yer alır
TürküAnonim Halk ŞiiriBent ve kavuştakZamanla yöresel varyantlar oluşur
NinniAnonim Halk ŞiiriDörtlük / Bağımsız diziAnne sevgisi ve iyi dilekler içerir
8Eşleştirme

Koşma türlerini işledikleri temel temalarla eşleştiriniz.

GüzellemeAşk & DoğaKoçaklamaYiğitlik & SavaşTaşlamaEleştiri & YergiAğıtÖlüm & Hüzün
c1. Güzelleme
d2. Koçaklama
b3. Taşlama
a4. Ağıt
a)Ölen kişinin ardından duyulan acı ve erdemlerini anlatma
b)Kişilerin veya toplumun aksayan yönlerini yerme
c)Aşk, sevgi, sevgili ve doğa güzelliklerini övme
d)Yiğitlik, savaş, kahramanlık ve mertlik temaları
9Doğru mu, yanlış mı?

Halk edebiyatı nazım türleriyle ilgili hükümleri değerlendiriniz.

DY
Dize içindeki aynı ünlü seslerin düzenli tekrarına asonans adı verilir.✓
Türküler dilden dile aktarılırken söz ve ezgilerinde varyantlar oluşur.✓
Koşuk nazım biçimi İslamiyet sonrasında tamamen unutulup yok olmuştur.✓
Tek ses benzerliğine dayanan kafiye türüne zengin kafiye denir.✓
10Sıralama

Bir şiir metninin ahenk ve yapı inceleme basamaklarını sıraya koyunuz.

1. Nazım BirimiDörtlük / Bent2. ÖlçüHece sayısı & Durak3. AhenkKafiye & Redif4. AnlamTema & İmgeler
  1. 4Şiirde işlenen ana duyguyu (tema) ve söz sanatlarını anlamlandırma
  2. 1Şiirin dize sayısını ve nazım birimini (beyit, dörtlük, bent) tespit etme
  3. 3Dize sonlarındaki ses benzerliklerini kafiye ve redif olarak ayrıştırma
  4. 2Dizelerdeki hece sayılarını ve durak düzenini sayarak ölçüyü belirleme
11Çoktan seçmeli

Bir şiirde aynı ünsüz seslerin ahenk oluşturacak biçimde sıkça tekrarlanmasına ne ad verilir?

ALİTERASYONAynı ünsüz seslerindizede müzikalolarak tekrarlanmasıASONANSAynı ünlü seslerinahenk yaratacakbiçimde yinelenmesi
  1. AAsonans
  2. BAliterasyon
  3. CCinaslı Kafiye
  4. DRedif Tekrarı
12Şifreli kelime

İpuçlarından hareketle edebiyat kavramlarını yazınız. Numaralı kutulardan 'KOŞUK' kelimesini bulunuz.

ANAHTAR KAVRAM ŞİFRE ŞERİDİ: K - O - Ş - U - K1K2O3Ş4U5K
İslamiyet öncesi toylarda kopuzla söylenen lirik şiir biçimiKOŞUK
Eski Türklerde şiir söyleyen halk şairlerine verilen adOZAN
Aksayan yönleri ve kişileri eleştiren koşma türüTAŞLAMA
Dize sonlarında ses benzerliği oluşturan ahenk unsuru (kafiye)UYAK
Âşık edebiyatında saz eşliğinde 11'li heceyle söylenen şiirKOŞMA

Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: KOŞUK