Su Kaynakları ve Web Tabanlı CBS Uygulamaları
Yeryüzündeki su kaynaklarını (okyanuslar, denizler, göller, akarsular, buzullar ve yer altı suları) özelliklerine göre sınıflandırır. · Göllerin oluşum türlerini, akarsu rejimlerini ve yer altı su kaynaklarının (yamaç, karstik, artezyen, fay, gayzer) yapısını açıklar. · Web tabanlı Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) aracılığıyla mekânsal veri katmanlarını kullanarak harita uygulamaları ve sorgulamalar yapar.
- Dünya'daki toplam suyun %97,5'i tuzlu su, %2,5'i tatlı sudur; tatlı suların %68,7'si buzullarda, %30,1'i yer altı sularında bulunur.
- Gideğeni (göl ayağı) olan göllerin suları tatlı (Beyşehir), gideğeni olmayan kapalı havza göllerinin suları tuzlu veya sodalıdır (Tuz, Van).
- Web CBS'de kuyular nokta, akarsular çizgi, göl ve havzalar poligon (alan), uydu görüntüleri ise raster (hücresel) veriyle temsil edilir.
Yer altı su kaynaklarını ve hidrolojik yapıları açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Yeryüzündeki su kaynakları ve Web CBS uygulamalarıyla ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| Gideğeni (göl ayağı) bulunan Beyşehir ve Eğirdir göllerinin suları tatlıdır. | ✓ | |
| Fay kaynaklarının su sıcaklığı ve debisi mevsimlik yağışlara göre yıl içinde çok değişir. | ✓ | |
| Kıta içlerine sokulan ve okyanuslara dar boğazlarla bağlanan Akdeniz ve Karadeniz iç denizdir. | ✓ | |
| Web CBS'de bir baraj gölü çevresinde koruma kuşağı belirlemek için tampon bölge (buffer) analizi kullanılır. | ✓ |
Görseldeki Dünya tatlı su dağılımı grafiğine göre tatlı suların büyükten küçüğe doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir?
- ABuzullar > Yer altı suları > Yüzey tatlı suları (göl ve akarsular)
- BYer altı suları > Buzullar > Yüzey tatlı suları
- CYüzey tatlı suları > Yer altı suları > Buzullar
- DBuzullar > Yüzey tatlı suları > Yer altı suları
Türkiye'de fay kaynaklarına (kaplıca ve ılıcalara) yaygın olarak rastlanırken gayzer kaynaklarına hiç rastlanmamasının temel nedeni nedir?
Türkiye'deki gölleri oluşum türlerine ve örneklerine göre tamamlayınız.
| Göl Oluşum Türü | Oluşum Mekanizması | Türkiye'den Örnek |
|---|---|---|
| Tektonik Göl | Yer kabuğu çanaklarında su birikmesi | Tuz Gölü, Beyşehir, İznik |
| Karstik Göl | Kalker erime çukurlarında (polye/obruk) oluşma | Salda, Kestel, Avlan |
| Heyelan Set Gölü | Toprak kaymasının vadi önünü kapatması | Tortum, Sera, Abant, Yedigöller |
| Kıyı Set Gölü (Lagün) | Dalgaların koy önünü kum setiyle kapatması | Büyükçekmece, Küçükçekmece, Terkos |
Görseldeki Web tabanlı CBS ile kuraklık ve su yönetimi projesinin uygulama adımlarını mantıksal sıraya diziniz.
- 2Farklı yıllara ait göl poligon katmanlarını üst üste çakıştırarak yüzey alanı kaybını hesaplama
- 3Havzadaki su kaynakları çevresinde tampon bölge (buffer) ve mekânsal sorgulama analizleri yapma
- 4Üretilen tematik kuraklık ve koruma haritasını bulut üzerinden karar vericilerle paylaşma
- 1Çalışma alanına ait uydu görüntüleri (raster) ile kuyu, akarsu ve göl (vektör) verilerini sisteme aktarma
Deniz, okyanus ve akarsu kavramlarını doğru özellikleriyle eşleştiriniz.
Su kaynakları ve CBS özellikleriyle ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| Artezyen kaynaklarında su kendiliğinden değil, sondaj borusuyla delinerek yüzeye çıkar. | ✓ | |
| Karstik kaynakların (voklüz) suları kireç (kalsiyum karbonat) bakımından oldukça fakirdir. | ✓ | |
| Nemrut ve Meke gölleri volkanik patlamalar sonucu oluşmuş krater/kaldera ve maar gölleridir. | ✓ | |
| Web tabanlı CBS uygulamaları internet tarayıcısı üzerinden mekânsal veri sorgulamaya olanak tanır. | ✓ |
Görseldeki Web tabanlı CBS ekranında 'Van Gölü', 'Kızılırmak Nehri' ve 'Jeotermal Su Kuyusu' hangi vektör veri modelleriyle gösterilmelidir?
- AVan Gölü: Poligon — Kızılırmak: Çizgi — Su Kuyusu: Nokta
- BVan Gölü: Çizgi — Kızılırmak: Nokta — Su Kuyusu: Poligon
- CVan Gölü: Nokta — Kızılırmak: Poligon — Su Kuyusu: Çizgi
- DVan Gölü: Poligon — Kızılırmak: Poligon — Su Kuyusu: Çizgi
Cümlelerdeki boşlukları kutudaki kavramlarla tamamlayınız.
- Akarsuyun herhangi bir kesitinden bir saniyede geçen su hacmine debi (akım) adı verilir.
- Sularını denize veya okyanusa ulaştıramayan Aras ve Kura gibi akarsuların beslenme alanına kapalı havza denir.
- Web CBS'de uydu görüntüleri ve sayısal yükselti modelleri piksellerden oluşan raster veri katmanıyla gösterilir.
İpuçlarına karşılık gelen kavramları yazarak anahtar kelimeyi bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: HİDRO
Artezyen kaynağı ile gayzer kaynağını oluşum şekli, su sıcaklığı ve insan müdahalesi bakımından kısaca karşılaştırınız.