Çevre-İnsan İlişkisinin Felsefi Arka Planı ve Çevre Etiği Yaklaşımları
FEL.11.1.1. Çevre ile ilgili felsefi soru ve problemleri anlayabilme · Felsefe tarihinde insan-doğa ilişkisinin dönüşümünü ve çevre etiğinin temel yaklaşımlarını karşılaştırabilme
- İlk Çağ doğa felsefesinde evren canlı bir organizma (physis) sayılırken; modern dönemde Descartes ve Bacon ile doğa insan tarafından fethedilecek mekanik bir nesneye indirgenmiştir.
- 20. yüzyıldaki sanayileşme ve ekolojik krizler; insan merkezli (antroposentrik) faydacı bakışın sorgulanmasına ve doğanın içsel değerinin savunulmasına yol açmıştır.
- Canlı merkezcilik (biyosentrizm) tüm canlıların yaşama hakkını; çevre merkezcilik (ekosentrizm) ise toprak, su ve havayı da içeren bütüncül ekosistemi ahlaki özne kabul eder.
Sol sütundaki felsefi dönemleri sağ sütundaki doğa anlayışlarıyla eşleştiriniz.
Tabloda verilen felsefi yaklaşımları, doğaya bakışını ve temel eleştirisini inceleyerek boş hücreleri tamamlayınız.
| Felsefi Yaklaşım | Doğaya Bakış Tarzı | Temel Eleştiri Noktası |
|---|---|---|
| Antroposentrizm | İnsan merkezli; doğa insana hizmet eden bir kaynaktır | Ekolojik krizleri ve türlerin yok oluşunu tetiklemesi |
| Biyosentrizm | Canlı merkezli; tüm canlı bireylerin içsel değeri vardır | Cansız ekosistem unsurlarını göz ardı etme riski |
| Ekosentrizm | Bütüncül; toprak, su ve canlılar ayrılmaz bir bütündür | Bireysel haklar yerine tür ve dengeye odaklanması |
| Ekolojik Feminizm | Doğanın tahribi ile kadın üzerindeki tahakkümü bağdaştırır | Hiyerarşik tahakküm kültürünün doğayı yok etmesi |
Görseldeki felsefi düşünce kartında yer alan 'Bilgi güçtür; doğaya boyun eğdirmek ve insanın hizmetine sokmak temel amaçtır' sözü modern dönemin hangi düşünürüne aittir?
- AAristoteles
- BFrancis Bacon
- CImmanuel Kant
- DHans Jonas
Görseldeki üçlü etik çemberde insanı merkeze alıp doğayı yalnızca araçsal değer sayan yaklaşımın adı nedir?
Görseldeki etik piramidinde ahlaki sorumluluk çemberini 'toprak, akarsular, dağlar ve tüm cansız doğa'yı içine alacak şekilde en geniş tanımlayan felsefeci hangisidir?
- ARené Descartes
- BAldo Leopold (Toprak Etiği)
- CThomas Hobbes
- DJohn Locke
Çevre etiği ve insan-doğa ilişkisinin felsefi boyutuna ilişkin ifadeleri Doğru (D) veya Yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Ekosentrik yaklaşım yalnızca omurgalı hayvanları ahlaki koruma altına alır. | ✓ | |
| Geleneksel Türk ve Doğu kültürlerinde doğayla uyumlu sürdürülebilir mimari örnekleri vardır. | ✓ | |
| Derin ekoloji hareketi insanın doğanın efendisi değil, biyotik topluluğun bir parçası olduğunu savunur. | ✓ | |
| Araçsal değer ilkesine göre bir nehir sadece insana hidroelektrik sağladığı için korunmalıdır. | ✓ |
Bir varlığın insana hiçbir yararı olmasa dahi salt var olduğu için taşıdığı değere ne denir?
İpuçlarındaki kavramları kutulara yazınız. Numaralı kutulardaki harflerle şifre kavramı bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: DOGA
Modern dönemdeki 'mekanik doğa' kavrayışının 20. yüzyılda yarattığı en büyük felsefi kırılma nedir?
Felsefe tarihinde insanın doğaya bakışındaki kavramsal dönüşüm basamaklarını kronolojik sıraya koyunuz.
- 4Çağdaş dönemde biyoetik ve derin ekoloji hareketlerinin ortaya çıkması
- 1Mitolojik ve arkaik dönemde doğanın kutsal güçlerle özdeşleşmesi
- 2Antik Yunan doğa felsefesinde ilk ilkenin (arkhe) doğada aranması
- 3Aydınlanma ve Sanayi Devrimi'nde doğanın mekanik hammaddeye dönüşmesi
Sol sütundaki felsefi akımları sağ sütundaki çevre tezleriyle eşleştiriniz.
Doğa bilinci ve çevre etiği tartışmalarına ilişkin ifadeleri Doğru (D) veya Yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Çevre etiği felsefenin ontoloji, epistemoloji ve aksiyoloji alanlarıyla sıkı ilişkilidir. | ✓ | |
| Mekanik doğa anlayışı doğanın kendi kendini onaran canlı bir varlık olduğunu savunur. | ✓ | |
| Sürdürülebilir mimari, geleneksel malzeme ve iklimle uyumlu yerel tasarımı esas alır. | ✓ | |
| Çevre etiğinde hiçbir düşünür insanın doğaya karşı sorumluluğu olduğunu kabul etmez. | ✓ |