Kimyasal Tepkimelerde Hız: Tepken ve Ürün Derişimleriyle Ortalama Tepkime Hızı ve Hızın Zamanla Değişimi
Kimyasal tepkimelerin ortalama hızını birim zamanda harcanan tepken veya oluşan ürün miktarındaki değişim üzerinden matematiksel olarak ifade eder. · Tepkime denkleminin stokiyometrik katsayılarını kullanarak farklı maddelerin harcanma ve oluşma hızları arasındaki orantıyı kurar. · Tepken ve ürün derişimlerinin zamanla değişim grafiklerini yorumlayarak tepkime hızının zamanla neden azaldığını tanecik boyutuyla açıklar.
- Ortalama tepkime hızı birim zamanda harcanan tepken (-Δ[R]/Δt) veya oluşan ürün (+Δ[P]/Δt) derişim değişimidir.
- Harcanma ve oluşma hızları stokiyometrik katsayılarla doğru orantılıdır: r = -Δ[A]/(a·Δt) = +Δ[C]/(c·Δt).
- Zamanla tepken derişimi ve etkin çarpışma sayısı azaldığı için tepkime hızı zamanla azalır (eğri eğimi küçülür).
Kimyasal tepkimelerde hız kavramlarını matematiksel ve fiziksel karşılıklarıyla eşleştiriniz.
Görseldeki N2(g) + 3H2(g) -> 2NH3(g) tepkimesinde H2 gazının harcanma hızı 0,6 M/s ise NH3'ün oluşma hızı kaç M/s'dir?
- A0,4 M/s
- B0,2 M/s
- C0,6 M/s
- D1,2 M/s
2 L'lik sabit hacimli bir kapta X gazının mol sayısı 10 saniyede 1,2 molden 0,4 mole düşmektedir. X'in ortalama harcanma hızı kaç mol/(L·s)'dir?
- A0,04 mol/(L·s)
- B0,08 mol/(L·s)
- C0,12 mol/(L·s)
- D0,40 mol/(L·s)
Tepkime hızı ve derişim-zaman grafikleriyle ilgili ifadelere D veya Y yazınız.
| D | Y | |
| Tepkenlerin derişim değişimi Δ[R] negatif olduğu için hız bağıntısının önüne (-) işareti konulur. | ✓ | |
| Sabit sıcaklıkta gerçekleşen bir tepkimenin hızı başlangıçtan bitişe kadar sabit kalır. | ✓ | |
| Denkleştirilmiş tepkimede maddelerin hızları stokiyometrik katsayılarıyla doğru orantılıdır. | ✓ | |
| Zamanla tepken derişimi azaldığından birim zamandaki etkin çarpışma sayısı ve tepkime hızı azalır. | ✓ |
Cümlelerdeki boşlukları kutudaki uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Birim zamanda harcanan tepken veya oluşan ürün miktarındaki değişime ortalama tepkime hızı denir.
- Maddelerin harcanma ve oluşma hızları arasındaki oranı tepkime denklemindeki stokiyometrik katsayılar belirler.
- Derişim-zaman grafiğinde eğriye bir t anında çizilen teğetin eğimi anlık hızı verir.
C3H8(g) + 5O2(g) -> 3CO2(g) + 4H2O(g) tepkimesinde C3H8 hızı 0,1 M/s iken diğer maddelerin hızlarını tamamlayınız.
| Madde Türü | Denklem Katsayısı | Harcanma / Oluşma Hızı (M/s) |
|---|---|---|
| O2 (Tepken) | 5 | 5 · 0,1 = 0,5 M/s (Harcanma hızı) |
| CO2 (Ürün) | 3 | 3 · 0,1 = 0,3 M/s (Oluşma hızı) |
| H2O (Ürün) | 4 | 4 · 0,1 = 0,4 M/s (Oluşma hızı) |
2A(g) + B(g) -> 3C(g) tepkimesi için genel tepkime hızı ve madde hızları arasındaki bağıntı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
- Ar = -Δ[A]2·Δt = -Δ[B]Δt = +Δ[C]3·Δt
- Br = -2·Δ[A]Δt = -Δ[B]Δt = +3·Δ[C]Δt
- Cr = +Δ[A]2·Δt = +Δ[B]Δt = -Δ[C]3·Δt
- Dr = -Δ[A]3·Δt = -Δ[B]2·Δt = +Δ[C]Δt
Sabit sıcaklıkta gerçekleşen bir tepkimede derişim-zaman grafiğinin doğrusal olmayıp eğrisel olmasının nedenini açıklayınız.
Tepkenlerin ortalama hız bağıntısında neden eksi (-) işareti kullanılırken ürünlerde artı (+) işareti kullanıldığını açıklayınız.
Bir kimyasal tepkimede tepkime hızının zamanla azalmasının tanecik boyutuyla neden-sonuç zincirini sıralayınız.
- 2Zaman ilerledikçe tepken taneciklerinin ürüne dönüşerek birim hacimdeki sayısının azalması
- 4Tepkime hızının zamanla azalarak tepkenlerden biri bittiğinde sıfıra ulaşması
- 3Tanecikler arası birim zamanda gerçekleşen etkin çarpışma sayısının düşmesi
- 1Tepkime başladığında tepken derişiminin ve tepkime hızının en yüksek değerde olması
Belirli bir sıcaklıkta gerçekleşen tepkimede bir tepkenin derişimi 0-10 s aralığında 1,0 M'dan 0,4 M'a, 10-20 s aralığında ise 0,4 M'dan 0,1 M'a düşüyor. Bu iki aralıktaki ortalama hızlar (r1 ve r2) kaç M/s'dir?
- Ar1 = 0,06 M/s ve r2 = 0,03 M/s
- Br1 = 0,04 M/s ve r2 = 0,01 M/s
- Cr1 = 0,60 M/s ve r2 = 0,30 M/s
- Dr1 = 0,03 M/s ve r2 = 0,06 M/s
İpuçlarına karşılık gelen kavramları yazarak anahtar kelimeyi bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: MOLAR