1755 Lizbon ve 1766 İstanbul Depremlerinin Siyasi, Toplumsal, Ekonomik ve Düşünsel Etkileri
1755 Lizbon Depremi’nin Portekiz İmparatorluğu’nun küresel gücüne, şehir planlamasına ve Avrupa Aydınlanma düşüncesine etkilerini analiz eder. · 1766 İstanbul Depremi’nin Osmanlı başkentinde yol açtığı yıkımı ve Sultan III. Mustafa dönemindeki kriz/imar yönetimini açıklar. · 18. yüzyılda gerçekleşen Lizbon ve İstanbul depremlerini devlet müdahalesi, mimari dönüşüm ve toplumsal etkileri bakımından karşılaştırır.
- 1 Kasım 1755 Lizbon Depremi, tsunami ve yangınla şehrin %85’ini yıkmış; Başbakan Marki de Pombal 13 soruluk anketle modern sismolojinin temelini atmıştır.
- Lizbon Depremi Aydınlanma düşünürlerini etkilemiş; Voltaire kaderci iyimserliği eleştirirken Rousseau yıkımı çarpık ve çok katlı kentleşmeye bağlamıştır.
1755 Lizbon ve 1766 İstanbul depremleriyle ilgili kişi ve kavramları açıklamalarıyla eşleştiriniz.
1755 Lizbon ve 1766 İstanbul depremleriyle ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| 1755 Lizbon Depremi, Portekiz’in sömürge ekonomisini sarsarak İngiltere’ye bağımlılığını artırmıştır. | ✓ | |
| Immanuel Kant, Lizbon Depremi’ni tamamen doğaüstü güçlerle açıklayan mistik şiirler yazmıştır. | ✓ | |
| 1766 İstanbul Depremi’nde Fatih Sultan Mehmed’in yaptırdığı ilk Fatih Camii’nin ana kubbesi çökmüştür. | ✓ | |
| Osmanlı yönetimi 1766 depremi sonrasında karaborsacılığı önlemek için inşaat malzemelerine narh koymuştur. | ✓ |
Görseldeki Jean-Jacques Rousseau’nun 1755 Lizbon Depremi değerlendirmesine göre felaketin yıkıcılığını artıran asıl etken
- Aİnsanın 20 bin çok katlı evi dar alana yığması (çarpık kentleşme)
- BPortekiz’in Atlas Okyanusu kıyısında deniz ticaretiyle uğraşması
- CAvrupa’da matbaa ve bilimsel yayınların yaygınlaşması
- DŞehirde tek katlı hafif ahşap konutların bulunması
1755 Lizbon Depremi sonrasında Marki de Pombal’ın kilise bölgelerine gönderdiği 13 soruluk anketin bilim tarihi açısından önemi nedir?
1755 Lizbon ve 1766 İstanbul depremlerinin sonuçlarıyla ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| Her iki deprem sonrasında da başkentlerde esnek ahşap karkas yapı teknikleri yaygınlaşmıştır. | ✓ | |
| 1766 İstanbul Depremi Osmanlı maliyesine hiç yük getirmemiş ve hazine fazlası oluşmuştur. | ✓ | |
| Lizbon yeniden kurulurken dar Orta Çağ sokakları yerine geniş ve düzenli bulvarlar açılmıştır. | ✓ | |
| 1766 depremi 1509 Küçük Kıyamet depreminden sonra İstanbul’da yaşanan en yıkıcı sarsıntılardan biridir. | ✓ |
1755 Lizbon Depremi ile 1766 İstanbul Depremi’ni yönetim, mimari ve etkileri bakımından karşılaştırarak tamamlayınız.
| Karşılaştırma Ölçütü | 1755 Lizbon Depremi | 1766 İstanbul Depremi |
|---|---|---|
| Yönetici / Devlet Adamı | Kral I. José ve Başbakan Marki de Pombal | Padişah Sultan III. Mustafa ve Başmimar Tahir Ağa |
| Yıkılan Sembol Yapılar | Kraliyet Sarayı, arşivler ve katedraller (%85) | Fatih Camii kubbesi, surlar, Kapalıçarşı ve su kemerleri |
| Geliştirilen Yapı Tekniği | Gaiola Pombalina (Esnek ahşap kafes sistemi) | Ahşap karkas ve hımış (hafif dolgulu) konut mimarisi |
| Ekonomik / Fiyat Önlemi | Gıda fiyatlarının sabitlenmesi ve sıkıyönetim | İnşaat malzemesi ve usta ücretlerine narh konulması |
Cümlelerdeki boşlukları kutudaki kavramlarla tamamlayınız.
- 1 Kasım 1755 Lizbon Depremi’nde sarsıntının hemen ardından Tejo Nehri’nden giren dev tsunami dalgaları ve 5 gün süren yangın yıkımı katlamıştır.
- Sultan III. Mustafa, İstanbul’un yeniden imarı için kendi özel hazinesi olan Hazine-i Hâssa ve Darphane’den büyük fonlar aktarmıştır.
- Osmanlı konut mimarisinde sarsıntıda esneyebilen ahşap çatkı arasına hafif dolgu yapılması tekniğine hımış adı verilir.
18. yüzyıl depremlerinin düşünür ve kurumlarını yaklaşımlarıyla eşleştiriniz.
Görseldeki 1766 İstanbul Depremi sonrasında Osmanlı Devleti’nin yürüttüğü kriz ve imar yönetimi adımlarını uygulama sırasına diziniz.
- 4Yıkılan Fatih Camii ve kamu yapılarının 1767-1771 arasında depreme dayanıklı yeni planla inşa edilmesi
- 2Şehrin susuz ve aç kalmaması için öncelikle Kırkçeşme-Halkalı su yolları ile fırınların onarılması
- 3Eyaletlerden taşçı ve marangoz kalfaları ile kereste getirtilip malzeme fiyatlarına narh konulması
- 1Artçı sarsıntılar nedeniyle padişah ve halkın güvenliği için bahçe ve meydanlarda çadırların kurulması
Görseldeki Aydınlanma tartışmalarına göre Voltaire’in ‘Candide’ ve ‘Lizbon Felaketi Üzerine Şiir’ eserlerinde
- ALeibniz’in ‘mümkün dünyaların en iyisi’ şeklindeki kaderci iyimserliği
- BDepremlerin yer altı gazları ve fiziksel süreçlerle oluştuğu görüşü
- CŞehirlerde geniş bulvarlar ve ahşap kafesli binalar yapılması fikri
- DDevletin afet sonrasında halka gıda ve barınma yardımı yapması ilkesi
İpuçlarına karşılık gelen kavramları yazarak anahtar kelimeyi bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: ŞEHİR
1755 Lizbon ve 1766 İstanbul depremlerinde devlet yönetimlerinin (Portekiz ve Osmanlı) aldığı ortak kriz ve imar