Lizbon (1755) ve İstanbul (1766) Depremlerinin Siyasi, Ekonomik, Sosyal ve Düşünsel Etkileri ile Yeniden İmar Çalışmaları
On sekizinci yüzyılda meydana gelen 1755 Lizbon ve 1766 İstanbul depremlerinin neden olduğu yıkımı ve demografik-ekonomik kayıpları karşılaştırır. · Lizbon depreminin Avrupa Aydınlanma düşüncesi, modern sismoloji bilimi ve kentsel planlama anlayışı üzerindeki etkilerini analiz eder. · Osmanlı Devleti'nin 1766 İstanbul depremi sonrasında yürüttüğü afet yönetimi, sosyal dayanışma ve yeniden imar çalışmalarını değerlendirir.
- 1755 Lizbon depremi (ve tsunamisi) Avrupa'da Aydınlanma filozoflarını (Voltaire, Kant) ve sismolojiyi etkilemiştir.
- Marki de Pombal Lizbon'u ızgara plan ve ahşap kafesli 'Gaiola Pombalina' sistemiyle yeniden inşa ettirmiştir.
- 1766 İstanbul depreminde yıkılan Fatih Camii, III. Mustafa devrinde Mehmet Tahir Ağa'ya yeniden yaptırılmıştır.
1755 Lizbon ve 1766 İstanbul depremleriyle ilgili kişi ve kavramları açıklamalarıyla eşleştiriniz.
1755 Lizbon ve 1766 İstanbul depremleriyle ilgili ifadelere D veya Y yazınız.
| D | Y | |
| 1755 Lizbon depreminde yıkımı artıran diğer iki felaket dev tsunami dalgaları ve günlerce süren yangınlardır. | ✓ | |
| 1766 İstanbul depreminde yıkılan Fatih Camii, Mimar Sinan tarafından klasik üslupla onarılmıştır. | ✓ | |
| Jean-Jacques Rousseau, doğa olaylarının afete dönüşmesinde çok katlı çarpık kentleşmenin rolüne dikkat çekmiştir. | ✓ | |
| 1766 İstanbul depreminin imar maliyeti, 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı öncesinde hazineyi zorlamıştır. | ✓ |
Görseldeki karşılaştırmaya göre 1755 Lizbon depreminin Avrupa düşünce dünyasında yol açtığı en önemli değişim aşağıdakilerden hangisidir?
- AAfetlerin bilimsel-jeolojik nedenlerle (sismoloji) açıklanması
- BKentsel planlama ve depreme dayanıklı mimarinin terk edilmesi
- CAvrupa'da Aydınlanma felsefesinin tamamen sona ermesi
- DPortekiz'in tüm denizaşırı ticaret tekelini güçlendirmesi
Cümlelerdeki boşlukları kutudaki uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Lizbon'un yeniden inşasında kullanılan esnek ahşap kafesli depreme dayanıklı mimariye Gaiola sistemi denir.
- Osmanlı'da 1766 depremi sonrası imar çalışmalarını yürüten resmi mimarlık teşkilatı Hassa Mimarlar Ocağı'dır.
- Osmanlı mimarisinde yapı kubbelerini ve kemerleri sarsıntıya karşı tutan demir bağlantılara gergi denir.
18. yüzyıldaki Lizbon ve İstanbul depremlerinin her iki devlette mimari ve kentsel yapılaşma anlayışını nasıl değiştirdiğini karşılaştırınız.
Osmanlı Devleti'nin 1766 İstanbul depremi sonrasında inşaat malzemelerinde ve temel gıdada fırsatçılığı önlemek için aldığı ekonomik tedbir hangisidir?
- ANarh (sabit fiyat) uygulayarak malzeme ve ekmek fiyatını denetlemek
- Bİstanbul'daki tüm vakıf imaretlerini ve fırınları süresiz kapatmak
- CTaşradan başkente usta ve inşaat malzemesi girişini yasaklamak
- DYıkılan surların ve su kemerlerinin onarımını yabancılara devretmek
1755 Lizbon ve 1766 İstanbul depremlerini yönetim, mimari yenilik ve sonuçları bakımından tamamlayınız.
| Deprem ve Yılı | Krizi Yöneten İdareci | Mimari / Kentsel Uygulama |
|---|---|---|
| 1755 Lizbon Depremi | Başbakan Marki de Pombal | Izgara kent planı ve Gaiola ahşap kafes sistemi |
| 1766 İstanbul Depremi | Sultan III. Mustafa | Hassa Mimarlar Ocağı ile sur, kemer ve cami imarı |
| Fatih Camii İmarı (1771) | Başmimar Mehmet Tahir Ağa | Barok-rokoko etkili yeni merkezi kubbe tasarımı |
1766 İstanbul depreminde ana kubbesi çöken ve Sultan III. Mustafa'nın emriyle 1767-1771 yılları arasında dört fil ayağı üzerine yeni planla inşa edilen tarihi eser hangisidir?
- AFatih Camii ve Külliyesi
- BSelimiye Camii ve Külliyesi
- Cİshak Paşa Sarayı
- DBursa Ulu Camii
İpuçlarına karşılık gelen kavramları yazarak anahtar kelimeyi bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: İMAR
22 Mayıs 1766 İstanbul depremi sonrasında Osmanlı Devleti'nin yürüttüğü afet ve imar yönetimi adımlarını sıralayınız.
- 3İnşaat malzemelerine narh konulup Hassa Mimarlar Ocağı yönetiminde taşradan usta getirtilmesi
- 1Deprem sabahı yıkım sonrası arama-kurtarma, defin ve çadırlarda geçici barınmanın sağlanması
- 2Vakıf imaretleri ve fırınlar aracılığıyla halka ücretsiz sıcak yemek ve temiz su dağıtılması
- 4Surların, Kapalıçarşı'nın, su kemerlerinin ve Fatih Camii'nin yeniden inşa edilerek tamamlanması
Marki de Pombal'ın 1755 Lizbon depreminden hemen sonra ülke genelindeki tüm kilise bölgelerine depremin süresi, su kuyularının durumu ve deniz çekilmesi hakkında 13 soruluk anket göndermesinin bilimsel önemi nedir?
- AModern sismoloji biliminin ilk sistematik veri çalışması olması
- BOrta Çağ skolastik düşüncesini yeniden canlandırmayı amaçlaması
- CSömürgelerden gelecek altın vergilerini hesaplamak için yapılması
- DYalnızca dini törenlerin saatlerini belirlemek için kullanılması
Voltaire ile Rousseau'nun 1755 Lizbon depremi üzerine yürüttüğü tartışmada Rousseau'nun 'kent planlaması' açısından savunduğu görüşü yazınız.