Hücredeki Genetik Materyalin Organizasyonu: Nükleotit, Gen, DNA ve Kromozom (12.1.1.3)
Hücredeki genetik materyalin basitten karmaşığa (nükleotitten kromozoma) doğru hiyerarşik organizasyonunu açıklar. · Nükleotit, üçlü şifre (kod/kodon), gen, DNA, kromatin iplik ve kromozom kavramları arasındaki parça-bütün ilişkisini kurar. · Prokaryot ve ökaryot hücrelerdeki genetik materyalin yapısını ve paketlenme biçimini karşılaştırır.
- Nükleotitler fosfodiester bağlarıyla birleşerek genleri, genler ve düzenleyici diziler çift sarmal DNA'yı oluşturur.
- Ökaryotlarda çift sarmal DNA, sekizli histon proteinlerine sarılarak nükleozomları (boncuk dizisi) meydana getirir.
- Nükleozom zincirinin katlanıp yoğunlaşmasıyla kromatin iplik, hücre bölünmesi esnasında ise en yoğun paket olan kromozom oluşur.
Görseldeki genetik materyal organizasyon basamaklarını temel tanımlarıyla eşleştiriniz.
Genetik materyalin paketlenmesi ve organizasyonu hakkındaki ifadeleri Doğru (D) veya Yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
| D | Y | |
| DNA nükleotitlerinin birleşmesiyle oluşan anlamlı kalıtım parçalarına gen adı verilir. | ✓ | |
| Histon proteinleri asidik karakterli olup negatif yüklü amino asitlerce zengindir. | ✓ | |
| İnterfaz evresinde genetik materyal mikroskop altında belirgin kromozomlar hâlinde görünür. | ✓ | |
| Kromozomlar hücre bölünmesi sırasında genetik bilginin yavru hücrelere eşit aktarımını güvenceye alır. | ✓ |
Ökaryot bir hücrede çift sarmal DNA molekülünün sekizli histon protein kompleksi etrafına sarılmasıyla oluşan temel paketlenme birimi hangisidir?
- ANükleozom
- BSentromer
- CKinetokor
- DRibonükleotid
Histon proteinlerinin pozitif yükleri ile DNA omurgasındaki hangi kimyasal grup arasındaki elektrostatik çekim paketlenmeyi sağlar?
Genetik organizasyon basamaklarını ve yapısal özelliklerini tablodaki boşluklara uygun şekilde tamamlayınız.
| Organizasyon Düzeyi | Temel Bileşeni / Özelliği |
|---|---|
| Nükleotit | Baz, şeker ve fosfat |
| Gen | Anlamlı kalıtsal bilgi parçası |
| Nükleozom | Histon oktameri ve DNA sarımı |
| Kromatin | Nükleozomların yoğunlaşmış lifi |
| Kromozom | Bölünme anındaki en yoğun yapı |
Ökaryot hücredeki genetik yapıları basitten karmaşığa (küçükten büyüğe) doğru sıralayınız.
- 5Metafaz kromozomu
- 3Nükleozom boncuk birimi
- 4Kromatin iplik yumağı
- 2İşlevsel gen parçası
- 1Nükleotit molekülü
Prokaryot ve ökaryot hücrelerin genetik materyal organizasyonu karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi ökaryotlara özgü bir niteliktir?
- ADoğrusal DNA'nın histon proteinleriyle sarılıp nükleozom oluşturması
- BSitoplazmada serbest dolaşan halkasal DNA molekülü taşıması
- CFosfodiester bağlarıyla bağlanan deoksiribonükleotit zincirine sahip olması
- DPürin ve pirimidin bazlarının eşitliğiyle sarmal yapı kurması
Hücre çekirdeğindeki genetik düzen hakkında verilen yargıları Doğru (D) ya da Yanlış (Y) olarak değerlendiriniz.
| D | Y | |
| Ökaryotik DNA çekirdek içine sığabilmek için histon proteinleriyle paketlenmek zorundadır. | ✓ | |
| Bir türün tüm sağlıklı bireylerinin vücut hücrelerindeki kromozom sayısı aynıdır. | ✓ | |
| Kromozom sayısının fazla olması canlının gelişmişlik düzeyinin yüksek olduğunu kanıtlar. | ✓ | |
| Heterokromatin bölgeler sıkı paketlendiğinden bu alanlardaki genler aktif transkripsiyona uğramaz. | ✓ |
Ökaryot hücrede DNA'nın nükleozomlar hâlinde paketlenmesinin hücresel hacim ve gen ifadesi açısından sağladığı temel yararı açıklayınız.
Bölünme evresindeki bir kromozomun kardeş kromatitlerini birbirine bağlayan daralmış merkez bölgesine ne ad verilir?
Görseldeki kromozom yapısal ögelerini görevleriyle eşleştiriniz.
Görseldeki moleküler ipuçlarından yararlanarak bulmacayı çözünüz. Anahtar kutulardaki harflerle şifrelenmiş bazik koruyucu proteini bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: HİSTON