Genetik Mühendisliği ve Biyoteknoloji: Kavramsal Çerçeve, Model Organizmalar, Gen Klonlaması ve Biyoetik (12.1.2.2)
Genetik mühendisliği ile biyoteknolojinin amaç ve kapsam farkını açıklar. · Model organizmaların seçilme ölçütlerini örneklerle yorumlar. · Gen klonlaması basamaklarını biyogüvenlik ve biyoetik açısından değerlendirir.
- Genetik mühendisliği genleri yalıtma, çoğaltma ve aktarma yöntemleri geliştirir; biyoteknoloji canlılardan ürün ve hizmet elde eder. Mayalama, peynir ve sirke yapımı geleneksel örneklerdir.
- Model organizmada kısa döl süresi, çok yavru, küçük ve haritası çıkarılmış genom, kolay ve ucuz yetiştirme aranır (E. coli, maya, meyve sineği, fare kulağı teresi, laboratuvar faresi).
- Klonlamada hedef gen ile plazmit aynı kesici enzimle kesilir, DNA ligazla birleştirilir; rekombinant DNA bakteriye aktarılır. Biyogüvenlik riskleri denetler, biyoetik sınırları tartışır.
Görselde aynı kesici enzimle kesilmiş bir plazmit ile hedef gen gösterilmiştir. Hedef genin plazmide kalıcı olarak bağlanması için hangi enzim kullanılmalıdır?
- ADNA ligaz
- BRestriksiyon endonükleaz
- CRNA polimeraz
- DAmilaz
Araştırmalarda yaygın kullanılan model organizmalarla ilgili tabloyu tamamlayınız.
| Bilimsel adı | Yaygın adı | Canlı grubu |
|---|---|---|
| Escherichia coli | bağırsak bakterisi | bakteri |
| Saccharomyces cerevisiae | bira mayası | mantar |
| Drosophila melanogaster | meyve sineği | böcek |
| Arabidopsis thaliana | fare kulağı teresi | bitki |
Bir bakteriye insan geni aktarılarak yapılan gen klonlamasının basamaklarını doğru sıraya koyunuz.
- 4Rekombinant plazmit bakteriye aktarılır.
- 3Gen ile plazmit DNA ligazla birleştirilir.
- 2İkisi aynı kesici enzimle kesilir.
- 5Bakteri çoğaldıkça gen de kopyalanır.
- 1Hedef gen ve plazmit DNA ayrı ayrı elde edilir.
Biyoteknoloji ve genetik mühendisliğiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| Peynir ve sirke yapımı, yüzyıllardır uygulanan biyoteknoloji örnekleridir. | ✓ | |
| Restriksiyon enzimleri DNA parçalarını birbirine yapıştırır. | ✓ | |
| Genetik mühendisliği, modern biyoteknolojinin kullandığı yöntemleri geliştirir. | ✓ | |
| Döl süresi uzun olan canlılar model organizma olarak tercih edilir. | ✓ |
Görselde bir laboratuvarda model organizma olarak kullanılmak üzere değerlendirilen K, L ve M canlılarının bazı özellikleri verilmiştir. Buna göre hangisi model organizma olarak en uygundur?
- AK
- BL
- CM
- DK ve M
İlaç ve hastalık araştırmalarında deneylerin önce model organizmalarla yapılmasının bir nedenini yazınız.
Görseldeki ambalajda yer alan uyarı, genetik çalışmalarla ilgili aşağıdaki kavramlardan hangisinin kapsamındadır?
- AModel organizma
- BGen klonlaması
- CGeleneksel biyoteknoloji
- DBiyogüvenlik
Kavramları uygun açıklamalarla eşleştiriniz.
İpuçlarına uyan kavramları yazınız. Turuncu kutulardaki harfler, bir genin ya da canlının özdeş kopyasını ifade eden sözcüğü verecektir.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: KLON
Rekombinant plazmit taşıyan bir bakteri, görseldeki gibi her 20 dakikada bir ikiye bölünmektedir. Ortam koşulları değişmezse 2 saatin sonunda bu bakteriden kaç bakteri oluşur?
- A12
- B32
- C64
- D128
Cümlelerdeki boşlukları kutudaki uygun kavramlarla tamamlayınız. Kutudaki bir kavram kullanılmayacaktır.
- Bakterilerde ana kromozomdan bağımsız, küçük halkasal DNA molekülü plazmit olarak adlandırılır.
- İki ayrı canlıdan alınan DNA parçaları birleştirildiğinde rekombinant DNA elde edilir.
- Kendi türü dışından gen almış bir canlı, transgenik bir organizmadır.
- Genetik müdahalelerin ahlaki ve toplumsal sınırlarını biyoetik tartışır.
Aşağıdakilerden hangisi genetik mühendisliği yöntemi kullanılmayan, geleneksel bir biyoteknoloji uygulamasıdır?
- Aİnsan insülin geninin bakteriye aktarılması
- BBir bitkiye zararlı böceklere direnç geni eklenmesi
- CSütün mayalanarak yoğurda dönüştürülmesi
- DBir genin plazmide yerleştirilmesi
Böceklere dirençli genetiği değiştirilmiş bir mısır çeşidi tarlada yetiştirilmeden önce hangi biyogüvenlik ve biyoetik soruları değerlendirilmelidir? İki örnek yazınız.
Görseldeki DNA parçası, oklarla gösterilen yerlerden bir kesici enzimle kesiliyor. Kesim sonunda her parçada kalan tek zincirli yapışkan ucun baz dizisini yazınız.