İslam Medeniyetinde Öne Çıkan Eğitim ve Bilim Kurumları (12.1.2-12.1.3)
12.1.2. İslam medeniyetinde eğitim ve bilim kurumlarının doğuşunu ve tarihsel gelişimini açıklar. · Mescit/Cami, Suffe, Mektep, Medrese, Dârülkurrâ, Dârülhadis, Beytülhikme, Kütüphane, Rasathane ve Şifahane kurumlarının işlevlerini analiz eder. · İslam dünyasında kurulan bu ilim müesseselerinin dünya bilim tarihine ve üniversite geleneğine katkılarını değerlendirir.
- Mektepler çocuklara okuma-yazma, Kur'an-ı Kerim ve temel matematik öğreten ilk derece eğitim yuvalarıdır.
- Medreseler orta ve yükseköğretim düzeyinde dini ve felsefi-fen bilimlerin ücretsiz okutulduğu vakıf üniversiteleridir.
- Dârülkurrâ kıraat ve hafızlıkta, Dârülhadis hadis ilminde, Bîmâristan/Dârüşşifa ise tıp ve hekimlikte ihtisas kurumlarıdır.
- Rasathaneler (Merâga, Semerkant, İstanbul) hassas aletlerle gök cisimlerini gözlemleyip zîc hazırlayan kurumlardır.
Görseldeki İslam medeniyeti ihtisas kurumlarını uzmanlaştıkları alanlarla eşleştiriniz.
Görseldeki Osmanlı ve Selçuklu döneminde çocukların temel okuma-yazma öğrendiği ilk mektebin adını yazınız.
İslam medeniyetinde vakıf sisteminin medreselerin özerkliğine ve sürekliliğine sağladığı katkıyı açıklayınız.
Görseldeki Nizamiye Medresesi teşkilat şeması incelendiğinde, Selçuklu veziri Nizamülmülk'ün bu kurumları kurmasındaki temel siyasi ve ilmî hedef hangisidir?
- AEhl-i Sünnet inancını savunmak ve devlet kadrolarına donanımlı memurlar yetiştirmek
- BTicaret kervanlarının güvenliğini sağlamak için askerî birlikler toplamak
- CYalnızca çocuklara okuma-yazma ve hesap öğreterek eğitimi sonlandırmak
- DAntik dönemden kalan tüm felsefi ve tıbbi eserleri kütüphanelerden ayıklamak
Görseldeki İslam ilim kurumları kurallarına göre yargılardan doğru olanlara D, yanlış olanlara Y işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Medreseler vakıf sistemi sayesinde öğrencilerine ücretsiz barınma ve burs sağlamıştır. | ✓ | |
| Rasathanelerde yalnızca dinî bayramların tarihleri belirlenmiş, gök bilimi yapılmamıştır. | ✓ | |
| Dârüşşifalarda müzik makamları, koku ve su sesiyle akıl hastalıkları tedavi edilmiştir. | ✓ | |
| Dârülhadislerde hadis metinleri ezberletilmemiş, yalnızca hat sanatı icra edilmiştir. | ✓ |
İslam tıp tarihinde hem hastane hem de klinik tıp okulu işlevi gören şifa yurtlarına verilen genel adı yazınız.
İslam medeniyeti kurumlarını işlevlerine göre tabloda işaretleyiniz.
| Özellik / Kriter | Dini / Temel Eğitim Kurumu | Fen / Tıp / Astronomi Kurumu |
|---|---|---|
| Dârülkurrâ ve Dârülhadis | ✓ | — |
| Bîmâristan ve Dârüşşifa | — | ✓ |
| Merâga ve Semerkant Rasathaneleri | — | ✓ |
| Suffe ve Sıbyan Mektebi | ✓ | — |
Görseldeki Semerkant Rasathanesi ve Zîc-i Uluğ Bey panosuna göre, Türk-İslam astronomi tarihine en kapsamlı gök atlasını kazandıran hükümdar ve bilim insanı kimdir?
- AUluğ Bey
- BGazali
- Cİbn Haldun
- DYusuf Has Hacib
Görseldeki İslam rasathanelerini bulundukları tarihsel merkezlerle eşleştiriniz.
Görseldeki bir medrese talebesinin kademe basamaklarını sırasıyla 1'den 4'e kadar diziniz.
- 3Dârülhadis veya Dârüşşifa gibi bir ihtisas medresesinde uzmanlaşma
- 4Müderrisinden icazetname (diploma) alarak göreve başlama
- 1Sıbyan mektebinde okuma, yazma ve temel Kur'an eğitimi alma
- 2Medresede mantık, nahiv ve temel şer'i dersleri tahsil etme
Vakıf sistemi ve eğitim kurumlarına dair yargılardan doğru olanlara D, yanlış olanlara Y işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Vakıflar sayesinde medrese ve şifahanelerin giderleri devlet bütçesine yük olmadan karşılanmıştır. | ✓ | |
| Medreselerden mezun olan hekim ve kadılara icazetname verilmesi zorunlu değildi. | ✓ | |
| İslam medreseleri Avrupa'daki Paris ve Bologna gibi ilk üniversitelerin kurulmasına model olmuştur. | ✓ | |
| Dârüşşifalarda tedavi hizmetleri karşılığında halktan ağır vergiler toplanmıştır. | ✓ |
Görseldeki eğitim ipuçlarından yararlanarak bulmacayı çözünüz. Turuncu anahtar kutulardaki harflerle şifrelenmiş medrese ders makamını bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: KÜRSÜ