İçeriğe geç

12. sınıf · Fizik · 8. hafta (2-6 Kasım 2026)

Gök Cisimleri Üzerine Çalışmalar ve Kepler Kanunları (Yörüngeler, Alanlar ve Periyotlar Kanunu): çalışma kâğıdı

12 soru. Yazdırmak için PDF'i indirin; cevaplı sürüm öğretmenler için.

PDF indir Cevaplı PDF Konu özeti
DERS KUTUSUDERSKUTUSU.COM
ÇALIŞMA KÂĞIDICEVAPLI
12. Sınıf · Fizik · 8. Hafta
Ad Soyad:Sınıf / No:Tarih:

Gök Cisimleri Üzerine Çalışmalar ve Kepler Kanunları (Yörüngeler, Alanlar ve Periyotlar Kanunu)

Tarihsel süreçte gök cisimlerinin hareketini açıklamak için geliştirilen modelleri ve Türk-İslam bilginlerinin katkılarını açıklar. · Kepler'in Yörüngeler ve Alanlar kanunlarını gezegenlerin hız, enerji ve açısal momentum değişimleriyle ilişkilendirir. · Kepler'in Periyotlar Kanunu'nu kullanarak gezegenlerin ortalama yörünge yarıçapları ile dolanım periyotları arasındaki matematiksel bağıntıyı uygular.

HATIRLAYALIM
  • Kepler'in 1. Kanunu'na (Yörüngeler Kanunu) göre her gezegen, odaklarından birinde Güneş bulunan elips biçiminde bir yörüngede dolanır.
  • Kepler'in 2. Kanunu'na (Alanlar Kanunu) göre yarıçap vektörü eşit sürede eşit alanlar tarar; gezegen Güneş'e yaklaşırken hızı artar, açısal momentumu korunur.
  • Kepler'in 3. Kanunu'na (Periyotlar Kanunu) göre aynı yıldız etrafında dolanan gezegenler için R3T2 oranı sabittir.
1Eşleştirme

Gök bilimi tarihindeki çalışmaları ve Kepler kanunlarını açıklamalarıyla eşleştiriniz.

1. YörüngelerElips ve Güneş odakta2. AlanlarEşit sürede eşit alan3. PeriyotlarR³ / T² = SabitZîc-i Uluğ BeySemerkant kataloğu
b1. Yörüngeler Kanunu
c2. Alanlar Kanunu
a3. Periyotlar Kanunu
a)Ortalama yörünge yarıçapının küpünün periyodun karesine oranının sabit olması
b)Her gezegenin odaklarından birinde Güneş bulunan elips yörüngede dolanması
c)Güneş'i gezegene birleştiren yarıçap vektörünün eşit sürede eşit alan taraması
2Doğru mu, yanlış mı?

Gezegen hareketleri ve Kepler kanunlarıyla ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.

BatlamyusYer merkezli modelUzaklaşırkenI = m·r² artarYarıçap ArtarsaPeriyot (T) artarGünberi KonumuKinetik enerji max
DY
Batlamyus, Almagest adlı eserinde Dünya merkezli (jeosentrik) evren modelini savunmuştur.✓
Gezegen eliptik yörüngede Güneş'ten uzaklaşırken eylemsizlik momenti (I = m·r2) artar.✓
Güneş'e olan ortalama uzaklığı artan gezegenlerin Güneş etrafındaki dolanım periyodu azalır.✓
Gezegen Güneş'e en yakın konumdan (günberi) geçerken kütle çekim potansiyel enerjisi en büyüktür.✓
3Çoktan seçmeli

Görseldeki gibi aynı yıldız etrafında dolanan K ve L gezegenlerinin ortalama yarıçapları oranı RKRL = 14 ise periyotları oranı TKTL kaçtır?

KEPLER 3. KANUNU · R_K / R_L = 1 / 4 İSE T_K / T_L ORANIYarıçap OranıR_K / R_L = 1 / 4Küp - Kare Bağıntısı(T_K/T_L)² = (1/4)³ = 1/64Periyot OranıT_K / T_L = 1 / 8
  1. A18
  2. B14
  3. C116
  4. D12
4Kısa cevap

Eliptik yörüngede dolanan bir gezegen Güneş'e yaklaşırken çizgisel hızı arttığı hâlde açısal momentumunun değişmemesinin (korunmasının) nedeni nedir?

ELİPTİK YÖRÜNGEDE NET TORK VE AÇISAL MOMENTUMKütle çekim kuvveti dönme merkezi (Güneş) üzerinden geçer → Net Tork = 0Dış tork sıfır olduğundan L = m · v · r açısal momentumu daima korunur.
Gezegene etki eden kütle çekim kuvvetinin doğrultusu dönme merkezi olan Güneş'ten geçtiği için net.
5Açık uçlu

Dünya'nın Güneş'e ortalama uzaklığı 1 AU ve periyodu 1 yıldır. Güneş'e en yakın 2 AU, en uzak 6 AU mesafede dolanan asteroidin periyodu kaç yıldır?

Ortalama yarıçap R = 2+62 = 4 AU olur. 43T2 = 1 bağıntısından T2 = 64 ve T = 8 yıl bulunur.
6Tabloyu tamamla

Eliptik yörüngede dolanan bir gezegenin Güneş'e yaklaşırken (günberiye giderken) fiziksel niceliklerindeki değişimi tabloda tamamlayınız.

Fiziksel NicelikGüneş'e Yaklaşırken DeğişimiFiziksel Nedeni / Bağıntısı
Çizgisel Hız (v) ve Kinetik EnerjiArtarYarıçap (r) azalırken eşit sürede eşit alan tarama zorunluluğu
Kütle Çekim Potansiyel EnerjisiAzalırToplam mekanik enerji korunurken kinetik enerjinin artması
Açısal Momentum (L) ve Mekanik EnerjiDeğişmez (Korunur)Kütle çekim kuvvetinin Güneş'e göre torkunun sıfır olması
Eylemsizlik Momenti (I)AzalırI = m·r2 bağıntısında yörünge yarıçapının (r) küçülmesi
7Çoktan seçmeli

Görseldeki elips yörüngede periyodu 12 ay olan gezegenin tüm yörünge alanı 6S'dir. Yarıçap vektörü 2S'lik alanı kaç ayda tarar?

ALANLAR KANUNU · TOPLAM ALAN = 6S · PERİYOT T = 12 AYYarıçap vektörü eşit zaman aralıklarında eşit alanlar tarar (A₁ / A₂ = t₁ / t₂)6S alan 12 ayda taranırsa → 2S taralı alan (2/6) × 12 = 4 ayda taranır.
  1. A4 ay
  2. B2 ay
  3. C3 ay
  4. D6 ay
8Doğru mu, yanlış mı?

Yörünge hareketiyle ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.

DY
Elips yörüngede Güneş elipsin tam merkezinde değil, iki odak noktasından birinde bulunur.✓
Galileo Galilei, geliştirdiği teleskopla Jüpiter'in uydularını gözlemleyerek Güneş merkezli modeli desteklemiştir.✓
Aynı gezegen etrafında dolanan iki uydudan yörünge yarıçapı büyük olanın çizgisel sürati de büyüktür.✓
Gezegenin Güneş'e en yakın olduğu noktaya günberi, en uzak olduğu noktaya günöte denir.✓
9Şifreli kelime

İpuçlarına karşılık gelen kavramları yazarak anahtar kelimeyi bulunuz.

Gezegenlerin hareketini üç temel kanunla açıklayan Alman gök bilimci (6 harf)KEPLER
Gezegenlerin Güneş etrafındaki yörüngesinin geometrik şekli (5 harf)ELİPS
Gezegenin yörüngesinde bir tam dolanımı için geçen süre (7 harf)PERİYOT

Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: KİP

10Sıralama

Görseldeki gök bilimi kuramlarını tarihsel gelişim sırasına göre eskiden yeniye doğru sıralayınız.

1. BatlamyusYer merkezli model2. Uluğ BeySemerkant Zîc'i3. KopernikGüneş merkezli4. KeplerElips yörünge yasası
  1. 4Kepler'in Tycho Brahe'nin verileriyle elips yörünge kanunlarını kanıtlaması
  2. 3Kopernik'in gezegenlerin Güneş etrafında dolandığı Güneş merkezli modeli savunması
  3. 2Uluğ Bey ve Ali Kuşçu'nun Semerkant Rasathanesi'nde Zîc-i Uluğ Bey'i hazırlaması
  4. 1Batlamyus'un Dünya merkezli (jeosentrik) evren modelini ortaya koyması
11Boşluk doldurma

Cümlelerdeki boşlukları kutudaki kavramlarla tamamlayınız.

ASTRONOMİ ÖNCÜLERİ VE YÖRÜNGE DİNAMİĞİKopernikHeliosentrik modelKinetik EnerjiGünberide maksimumTycho BraheHassas gözlem verisi
KopernikpotansiyelTycho Brahekinetik
  1. Gezegenlerin merkezdeki Güneş etrafında dolandığını savunan modeli 16. yüzyılda Kopernik ortaya koymuştur.
  2. Bir gezegen eliptik yörüngede Güneş'e yaklaşırken çizgisel hızı ve kinetik enerjisi artar.
  3. Kepler, gezegen kanunlarını hocası Tycho Brahe tarafından kaydedilen gözlem verilerini inceleyerek bulmuştur.
12Eşleştirme

Gezegen yörüngelerine ait matematiksel ifadeleri karşılık gelen niceliklerle eşleştiriniz.

Ortalama R(r_min + r_max) / 2PeriyotlarR₁³/T₁² = R₂³/T₂²Alanlar OranıA₁ / A₂ = t₁ / t₂KorunumL = m·v·r = sabit
b1. R = rmin + rmax2
a2. R13T12 = R23T22
c3. A1A2 = t1t2
a)Kepler'in 3. Kanunu (Periyotlar Kanunu) matematiksel bağıntısı
b)Elips yörüngede dolanan gezegenin ortalama yörünge yarıçapı
c)Alanlar Kanunu'nda taranan alanların geçen sürelerle doğru orantısı