Edebiyatın İlişkileri, Dilin Değişimi ve Türkçenin Sözlükleri
Edebiyat ile felsefe, psikoloji ve psikiyatri arasındaki ilişkileri açıklar. · Dilin tarihî değişimini etkileyen sebepleri ve Türkçenin önemli sözlüklerini tanır. · Bağlamdan kelime anlamı çıkarır; yazım ve noktalama kurallarını uygular.
- Edebiyat; insanı, varlığı ve ruhsal derinliği ele alırken felsefe, psikoloji ve psikiyatri gibi disiplinlerle sürekli etkileşim içindedir.
- Toplumsal değişmeler, göçler, din değişiklikleri ve teknolojik gelişmeler dilin söz varlığını ve yapısını tarihsel süreçte dönüştürür.
- Divânu Lugâti't-Türk'ten Kamus-ı Türkî'ye uzanan sözlük geleneğimiz Türkçenin zenginliğini ve tarihî gelişim evrelerini belgeler.
Görseldeki tarihî Türkçe sözlükleri sağ sütundaki açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Görseldeki edebiyat ve bilim etkileşimi ilkelerine göre yargılardan doğru olanlara D, yanlış olanlara Y işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Edebiyat ve felsefe ortak paydada insanı, varoluşu ve ahlaki değerleri dille sorgular. | ✓ | |
| Dilin tarihsel süreçte değişmesinde dinî kabuller ve kültürel temaslar etkili olmamıştır. | ✓ | |
| Kamus-ı Türkî Türkçenin öz kelimelerine geniş yer veren ilk çağdaş sözlüklerdendir. | ✓ | |
| Edebî metinlerde kullanılan iç konuşma tekniği psikolojik tahlillere zemin hazırlar. | ✓ |
Görseldeki kavram kartında edebiyatın diğer bilim dallarıyla kurduğu bağ modellenmiştir. Bir yazarın roman karakterinin bilinç akışını, iç çatışmalarını ve ruhsal bunalımlarını derinlemesine işlemesi edebiyatın en çok hangi bilim dalıyla ilişkisini gösterir?
- APsikoloji ve psikiyatri bilimi
- BSosyoloji ve toplumbilim
- CArkeoloji ve kazı bilimi
- DJeoloji ve yer bilimleri
Görseldeki sözlük levhasında tanıtılan Türkçenin ilk sözlüğünün yazarını ve yazıldığı yüzyılı belirtiniz.
Türk sözlükçülük tarihinin önemli eserlerini inceleyerek tablodaki boş hücreleri tamamlayınız.
| Sözlük Adı | Dönemi / Sahası | Yazarı |
|---|---|---|
| Divânu Lugâti't-Türk | Karahanlı Türkçesi | Kaşgarlı Mahmud |
| Mukaddimetü'l-Edep | Harezm Türkçesi | Zemahşerî |
| Muhâkemetü'l-Lugateyn | Çağatay Türkçesi | Ali Şîr Nevâî |
| Kamus-ı Türkî | Osmanlı Türkçesi | Şemsettin Sami |
Görselde verilen Türk sözlükçülük tarihine ait eserleri yazılış tarihlerine göre kronolojik olarak 1'den 4'e kadar sıralayınız.
- 2Mukaddimetü'l-Edep (12. yüzyıl)
- 1Divânu Lugâti't-Türk (11. yüzyıl)
- 4Kamus-ı Türkî (19. yüzyıl sonu)
- 3Muhâkemetü'l-Lugateyn (15. yüzyıl)
Tarihsel süreçte Türk dilinin söz varlığı ve yapısında değişime yol açan iki temel etkeni yazınız.
Görseldeki edebiyat ve sözlük ipuçlarından yararlanarak bulmacayı çözünüz. Turuncu anahtar kutulardaki harfleri birleştirerek anahtar kelimeyi bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: SÖZLÜK
Edebiyatın psikoloji ve psikiyatri biliminden yararlanmasının bir roman yazarına sağladığı en önemli katkıyı yazınız.
Görseldeki metin tahlili kartında bir romandan alınan felsefi sorgulama parçası verilmiştir. Bu parçada edebiyat ile felsefenin ortak paydası aşağıdakilerden hangisiyle en iyi açıklanır?
- AVarlığın anlamını ve insan varoluşunu dille sorgulamaları
- BHer iki alanın da kesin sayısal deneylerle sonuca ulaşması
- CToplumsal tabuları görmezden gelerek sadece biçime odaklanmaları
- DGündelik olayları nesnel haber diliyle aktarmayı amaçlamaları
Görseldeki alanları edebiyat ve dil araştırmalarındaki tanımlarıyla eşleştiriniz.
Türkçenin sözlükleri ve dilin gelişimiyle ilgili yargılardan doğru olanlara D, yanlış olanlara Y işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Ali Şîr Nevâî, Muhâkemetü'l-Lugateyn'de Türkçe ile Farsçayı karşılaştırmıştır. | ✓ | |
| Edebî eserlerde psikiyatrik rahatsızlıkların ele alınması edebiyatın sınırlarını aşar. | ✓ | |
| Göçler ve coğrafya değişiklikleri dilde lehçe ve şive farklılıkları doğurur. | ✓ | |
| Kamusü'l-A'lâm Türk edebiyatındaki ilk felsefe sözlüğü olarak kabul edilir. | ✓ |