Hücre ve Organelleri: Bitki ve Hayvan Hücrelerinin Temel Kısımları (Hücre Zarı, Sitoplazma, Çekirdek) ve Organellerin Görevleri (FB.5.3.1)
Gelişmiş bir hücrenin dıştan içe doğru sıralanan üç temel kısmının (hücre zarı, sitoplazma ve çekirdek) yapısal özelliklerini ve görevlerini açıklar. · Sitoplazmada yer alan organellerin (mitokondri, kloroplast, ribozom, endoplazmik retikulum, golgi cisimciği, koful, lizozom ve sentrozom) hücre içindeki yaşamsal işlevlerini belirler. · Bitki ve hayvan hücrelerini şekilleri, temel kısımları ve bulundurdukları organeller açısından benzer ve farklı yönleriyle karşılaştırır.
- Gelişmiş bir hücre dıştan içe doğru seçici geçirgen hücre zarı, yaşamsal olayların gerçekleştiği sitoplazma ve yönetim/kalıtım merkezi olan çekirdekten oluşur.
- Ortak organellerden mitokondri enerji üretir, ribozom protein sentezler, endoplazmik retikulum madde taşır, golgi cisimciği salgı paketler, koful ise madde depolar.
Sol sütundaki hücre organellerini sağ sütundaki yaşamsal görevleriyle eşleştiriniz.
Görseldeki gelişmiş bitki ve hayvan hücrelerini karşılaştırarak tablodaki boşlukları tamamlayınız. İlk satır örnektir.
| Yapı / Özellik | Bitki Hücresi | Hayvan Hücresi |
|---|---|---|
| 1. Hücre Şekli ve Hücre Duvarı | Köşeli · Hücre duvarı var | Yuvarlak/Oval · Hücre duvarı yok |
| 2. Kloroplast Organeli | Bulunur (Fotosentez yapar) | Bulunmaz |
| 3. Sentrozom ve Lizozom | Gelişmiş bitkide bulunmaz | Bulunur (Bölünme ve sindirim) |
| 4. Kofulun Büyüklüğü ve Sayısı | Büyük ve az sayıda | Küçük ve çok sayıda |
Cümlelerdeki boşlukları kutuda verilen uygun organel ve yapı adlarıyla tamamlayınız.
- Hücre içinde fazla besin, su ve atık maddeleri depolayan kese şeklindeki organele koful denir.
- Hayvan hücrelerinde hücre içi sindirim yapan ve yaşlanmış organelleri parçalayan yapı lizozom organelidir.
- Hayvan hücrelerinde çiftler hâlinde bulunan ve hücre bölünmesinde görev alan yapıya sentrozom denir.
Görseldeki organel görev kartlarına göre kas ve karaciğer hücrelerinde sayısı çok fazla olan X organeli ile yeşil yaprakta besin
- AX: Ribozom — Y: Lizozom
- BX: Mitokondri — Y: Kloroplast
- CX: Koful — Y: Sentrozom
- DX: Golgi cisimciği — Y: Hücre duvarı
Hücrenin temel kısımları ve organelleriyle ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Hücre zarı canlı, esnek ve seçici geçirgen iken; bitki hücresindeki hücre duvarı cansız, sert ve tam geçirgendir. | ✓ | |
| Ribozom organeli yalnızca hayvan hücrelerinde bulunur, bitki hücrelerinde protein sentezi yapılmaz. | ✓ | |
| Tükürük bezi, ter bezi ve süt bezi gibi salgı üreten dokularda golgi cisimciği sayısı oldukça fazladır. | ✓ | |
| Çekirdek hücrenin büyüme, bölünme ve kalıtsal özelliklerin aktarılmasını yöneten merkezdir. | ✓ |
Görseldeki hücre zarı ve hücre duvarı karşılaştırma kartına göre aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
- AHücre zarı madde geçişini kontrol eden seçici geçirgen bir yapıdır
- BHücre duvarı cansızdır ve geçitlerinden dolayı tam geçirgendir
- CHücre zarı hem bitki hem hayvan hücresinde ortak olarak bulunur
- DHücre duvarı hayvan hücrelerinin en dış kısmını saran esnek örtüdür
Görseldeki Venn şemasında bitki ve hayvan hücresinin ortak kesişim bölgesi olan L alanına aşağıdakilerden hangisi yazılamaz?
- AHücre zarı, sitoplazma ve çekirdek
- BMitokondri ve ribozom
- CKloroplast ve hücre duvarı
- DEndoplazmik retikulum ve golgi cisimciği
Görseldeki gelişmiş bir bitki hücresinin yapılarını en dış katmandan en içteki yönetim merkezine doğru 1’den 4’e kadar sıralayınız.
- 44. Çekirdek — Hücrenin merkezinde yer alan yönetim ve kalıtım birimi
- 22. Hücre zarı — Hücre duvarının altındaki canlı ve seçici geçirgen örtü
- 11. Hücre duvarı (çeperi) — En dıştaki cansız ve sert koruyucu katman
- 33. Sitoplazma ve organeller — Zar ile çekirdek arasını dolduran yarı akışkan sıvı
Görseldeki fabrika benzetmesine göre hücredeki «çekirdek, mitokondri ve endoplazmik retikulum» yapılarının görevlerini fabrika
Görseldeki bitki ve hayvan hücrelerinde bulunan koful organelinin büyüklük ve sayı bakımından farkını kısaca yazınız.
Görseldeki dört hücre inceleme raporundan hangisinde organel ve bulunduğu hücre türü eşleştirmesinde bilimsel bir hata yapılmıştır?
- A1. Rapor: Soğan zarı ve epitel hücresinde mitokondri ortaktır
- B2. Rapor: Çınar yaprağı hücresinde fotosentez yapan kloroplast bulunur
- C3. Rapor: İnsan deri hücresinde besin üreten kloroplast vardır
- D4. Rapor: Gözyaşı bezinde salgı üreten golgi sayıca fazladır
İpuçlarındaki kavramları kutulara yazınız. Numaralı harflerle «mitokondrinin hücre için ürettiği yaşamsal güç» kavramını bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: ENERJİ