Dünya’mız ve Gökyüzündeki Komşularımız: Güneş, Dünya ve Ay’ın Hareketleri ve Büyüklük Modeli
FB.5.1.3. Güneş, Dünya ve Ay’ın kendi eksenleri etrafındaki dönme ve birbirleri etrafındaki dolanma hareketlerini yönleri ve süreleriyle birlikte açıklayabilme · Güneş, Dünya ve Ay’ın hacimsel büyüklüklerini karşılaştırarak üç gök cismini bir arada gösteren bilimsel bir model önerebilme ve değerlendirebilme
- Güneş, Dünya ve Ay küresel şekildedir; hacimsel büyüklük sıralaması büyükten küçüğe doğru Güneş > Dünya > Ay şeklindedir.
- Güneş’in çapı Dünya’nın çapının yaklaşık 109 katı, Dünya’nın çapı ise Ay’ın çapının yaklaşık 4 katıdır (Dünya’nın içine ~64 Ay sığar).
- Güneş, Dünya ve Ay’ın kendi eksenleri etrafındaki dönme ve birbirleri etrafındaki dolanma hareketlerinin tamamı batıdan doğuya (saat yönünün tersine) gerçekleşir.
- Uydumuzun kendi ekseninde tam turu ile gezegenimiz çevresindeki periyodu (yaklaşık 27,3 gün) eş zamanlı olduğu için Dünya’ya bakan cephesi asla değişmez.
Güneş, Dünya ve Ay’ın hareketleri ve özellikleriyle ilgili kavramları doğru açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Cümlelerdeki boşlukları kutudaki uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Güneş, Dünya ve Ay’ın her üçü de uzaydan bakıldığında küresel bir şekle sahiptir.
- Güneş ve Ay’ın Dünya’dan aynı boyda gibi algılanması aradaki uzaklık farkından, yani perspektif etkisinden kaynaklanır.
- Ay, Dünya etrafındaki bir tam dolanma hareketini yaklaşık 27,3 günde tamamlar.
- Doğrudan gözlemlenmesi zor olan uzay sistemlerini kurallarına uygun maket veya şemayla göstermeye model denir.
Görseldeki zaman hesaplama kartına göre Dünya Güneş etrafında 3 tam tur dolandığında ve kendi ekseni etrafında 15 kez döndüğünde geçen sürelerin toplamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A3 yıl ve 15 gün
- B15 yıl ve 3 gün
- C3 yıl ve 15 ay
- D15 ay ve 30 gün
Görseldeki dört öğrencinin Güneş, Dünya ve Ay’ın hacimsel büyüklüklerini modellemek için seçtiği nesne kartlarından hangisi bilimsel olarak doğrudur?
- A1. Kart — Güneş: Futbol topu, Dünya: Portakal, Ay: Karpuz
- B2. Kart — Güneş: Basketbol topu, Dünya: Ceviz, Ay: Mercimek
- C3. Kart — Güneş: Tenis topu, Dünya: Basketbol topu, Ay: Nohut
- D4. Kart — Güneş: Misket, Dünya: Pinpon topu, Ay: Erik
Güneş, Dünya ve Ay’ın büyüklükleri ve hareketleriyle ilgili ifadelerden doğru olanların D, yanlış olanların Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Güneş, Dünya ve Ay’ın tüm dönme ve dolanma hareketlerinin yönü batıdan doğuya (saat yönünün tersine) doğrudur. | ✓ | |
| Gökyüzünde Güneş ve Ay’ın yakın büyüklükte görünmesinin nedeni hacimlerinin birbirine eşit olmasıdır. | ✓ | |
| Güneş kendi ekseni etrafındaki bir tam dönüşünü yaklaşık 25 günde tamamlar. | ✓ | |
| Dünya’nın çapı Ay’ın çapının yaklaşık 4 katı, Güneş’in çapı ise Dünya’nın çapının yaklaşık 109 katıdır. | ✓ | |
| Güneş, Dünya’nın etrafındaki elips yörüngede dolanma hareketini 365 gün 6 saatte tamamlar. | ✓ |
Görseldeki bilgi kartında Ay’ın iki temel hareketinin süreleri verilmiştir. Dünya’dan bakıldığında Ay’ın neden hep aynı yüzünün görüldüğünü bu sürelerle ilişkilendirerek kısaca yazınız.
Görseldeki yörünge şemasında Güneş (K), Dünya (L) ve Ay’ın (M) hareketleri numaralanmış oklarla gösterilmiştir. Şemaya göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
- AK gök cismi kendi ekseni etrafında yaklaşık 25 günde döner.
- BL gök cismi 1 numaralı yörüngede K etrafında 365 gün 6 saatte dolanır.
- CK gök cismi 1 numaralı yörüngeyi izleyerek L’nin etrafında dolanır.
- DM gök cismi 2 numaralı yörüngede L etrafında saat yönünün tersine dolanır.
Görseldeki dört hareket kartını inceleyerek her hareketin türünü (Dönme / Dolanma) ve tamamlanma süresini yazarak tabloyu tamamlayınız.
| Gök Cismi ve Hareketi | Hareket Türü | Tamamlanma Süresi |
|---|---|---|
| 1. Güneş’in kendi ekseni etrafındaki hareketi | Dönme | Yaklaşık 25 gün |
| 2. Dünya’nın kendi ekseni etrafındaki hareketi | Dönme | 24 saat (1 gün) |
| 3. Dünya’nın Güneş etrafındaki hareketi | Dolanma | 365 gün 6 saat (1 yıl) |
| 4. Ay’ın Dünya etrafındaki hareketi | Dolanma | Yaklaşık 27,3 gün |
İpuçlarındaki kavramları kutulara yazarak “bir gök cisminin başka bir gök cismi etrafında izlediği yol” kavramını bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: YÖRÜNGE
Görselde verilen dört astronomik hareketi, bir tam turunun tamamlanma süresi en kısa olandan en uzun olana doğru 1’den 4’e kadar sıralayınız.
- 4Dünya ve Ay’ın Güneş etrafında 1 tam tur dolanması (365 gün 6 saat)
- 2Güneş’in kendi ekseni etrafında 1 tam tur dönmesi (~25 gün)
- 1Dünya’nın kendi ekseni etrafında 1 tam tur dönmesi (24 saat)
- 3Ay’ın Dünya etrafında 1 tam tur dolanması (~27,3 gün)
Görseldeki model değerlendirme panosunda Kerem’in hazırladığı Güneş, Dünya ve Ay maketinin özellikleri verilmiştir. Panoya göre Kerem’in modelinde hangi bilimsel ölçüt hatalıdır?
- AÜç gök cismini de küresel strafor toplarla göstermesi
- BBüyüklük sıralamasını Güneş > Dünya > Ay şeklinde seçmesi
- CAy’ı Dünya’ya yakın, Güneş’i daha uzak konumlandırması
- DDönme ve dolanma oklarını saat yönünde (doğudan batıya) çizmesi
Görseldeki tel maşalı model düzeneğinde uzun kol (1. şerit) ve kısa kol (2. şerit) hangi gök cisimlerini birbirine bağlamalıdır? Kısaca açıklayınız.
Görseldeki çap ve hacim karşılaştırma grafiğine göre aşağıdaki çıkarımlardan hangisine ulaşılamaz?
- AGüneş’in çapı Dünya’nın çapının yaklaşık 109 katıdır.
- BAy’ın hacmi Dünya’nın hacminden yaklaşık 64 kat daha büyüktür.
- CDünya’nın çapı Ay’ın çapının yaklaşık 4 katına karşılık gelir.
- DÜç gök cismi içinde hacmi en büyük olan Güneş, en küçük olan Ay’dır.