Yaşadığımız İlin Göreceli Konumu: Yeryüzü Şekilleri, İklim, Ulaşım ve Nüfus Özellikleri
SB.5.2.1. Yaşadığı ilin göreceli konumunu (komşu iller, denizlere göre durum, yeryüzü şekilleri ve ulaşım ağları) harita ve görseller üzerinden çözümleyebilme · SB.5.2.2. Yaşadığı ilin göreceli konum özelliklerinin iklim, ekonomik faaliyetler (tarım, sanayi, ticaret, turizm) ve nüfus dağılışı üzerindeki etkilerini açıklayabilme
- Bir ilin denizlere, komşu illere, yer şekillerine, yükseltiye ve ulaşım ağlarına göre özel durumuna göreceli konum denir.
- Siyasi harita il sınırlarını ve komşuları; fiziki harita yer şekillerini ve yükselti basamaklarını (yeşil: 0–500 m, sarı-turuncu: 500–1500 m, kahverengi: 1500 m+) gösterir.
- Kıyılarda ılıman iklim, verimli ovalarda tarım, ulaşım kavşakları ve limanlarda sanayi-ticaret, yüksek yerlerde hayvancılık ve kış turizmi gelişir.
- İklimi elverişli, yer şekilleri sade, su kaynakları bol ve iş olanakları fazla olan illerde nüfus yoğundur.
İfadeleri yaşadığımız ilin göreceli konumuyla ilgili uygun kavramlarla eşleştiriniz.
Görselde Ankara ilimizin dört ana yöndeki komşu illeri pusula şeması üzerinde gösterilmiştir. Yalnızca bu şemadaki bilgilere bakılarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
- AAnkara’nın deniz seviyesinden yükseltisinin 500 metreden az olduğuna
- BKonya’nın Ankara’nın güneyinde, Eskişehir’in ise batısında yer aldığına
- CÇankırı ve Kırıkkale illerimizin Karadeniz’e kıyısı bulunduğuna
- DEskişehir’de kış turizminin, Kırıkkale’de ise yaz turizminin geliştiğine
Görselde dört ilimizin göreceli konum varlıklarına dayanan turizm tanıtım kartları verilmiştir. Hangi kartlardaki illerimizde öncelikle 'kültür ve tarih turizmi' ön plana çıkmaktadır?
- A1 ve 2
- B1 ve 3
- C2 ve 3
- D2 ve 4
Doğru olan ifadelerin yanındaki D kutusunu, yanlış olanların yanındaki Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Fiziki haritada bir ilin yeşil renkle gösterilmesi o ilde ormanların çok geniş yer kapladığını kanıtlar. | ✓ | |
| Ülkemizde genel olarak batıdan doğuya doğru gidildikçe yükselti artar ve sıcaklık ortalaması düşer. | ✓ | |
| Aynı gün içinde Antalya’da denize girilirken Erzurum’da kayak yapılabilmesi göreceli konumun sonucudur. | ✓ | |
| Yüksek, sarp ve engebeli dağların geniş yer tuttuğu illerimizde kara ve demir yolu ulaşımı çok kolaydır. | ✓ | |
| Asya ile Avrupa’yı bağlayan boğazlara ve işlek limanlara sahip olan İstanbul’da ticaret ve sanayi gelişmiştir. | ✓ |
Boşlukları kutudaki uygun sözcüklerle doldurunuz.
- İlimizin komşu illerini görmek için siyasi haritaya bakarız.
- Fiziki haritalardaki renkler deniz seviyesinden yükseltiyi gösterir.
- Kuzey ile Doğu ana yönleri arasındaki ara yöne kuzeydoğu denir.
- Verimli Çukurova deltasına sahip Adana’da tarım gelişmiştir.
- Uludağ ve Palandöken gibi yüksek dağlarda kış turizmi yapılır.
Görselde aynı nisan gününde Muğla ve Hakkâri illerimizde ölçülen hava sıcaklıkları ve günlük yaşam durumu gösterilmiştir. Aynı gün içinde iki ilimizde bu kadar farklı hava koşullarının yaşanmasını göreceli konumla açıklayınız.
Görselde Türkiye fiziki haritasındaki yükselti basamakları ve dört ilimizin haritada ağırlıklı olarak gösterildiği renkler verilmiştir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
- ABursa ve Adana deniz seviyesine yakın alçak yerlerde bulunduğu için yeşil tonlarla gösterilir.
- BKonya orta yükseltideki plato ve iç ova kuşağında yer aldığı için sarı-turuncu tonlardadır.
- CAdana’nın yeşil renkle boyanması bu ilimizin tamamının gür ormanlarla kaplı olduğunu gösterir.
- DDört il arasında deniz seviyesinden ortalama yükseltisi en fazla olan ilimiz Erzurum’dur.
Görselde bir ilin göreceli konum özelliklerinin o ildeki nüfus yoğunluğunu artırma süreci özetlenmiştir. Bu etki zincirini neden-sonuç sırasına göre 1’den 4’e kadar numaralandırınız.
- 4Çalışmak isteyen insanların bu ile göç etmesiyle nüfus yoğunluğunun artması
- 1İlin deniz kıyısında, düz bir ovada ve önemli yolların kavşağında bulunması
- 3Sanayi ve ticaretin gelişmesiyle ilde yeni iş olanaklarının çoğalması
- 2Elverişli ulaşım ve liman sayesinde fabrikaların ve ticaret merkezlerinin kurulması
İpuçlarındaki kavramları yazınız. Numaralı harflerle bir ilin konumunu incelemekte kullanılan temel aracı bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: HARİTA
Görselde verilen iki harita türünden hangisi yaşadığımız ilin dağlarını, ovalarını ve yükseltisini, hangisi ise komşu illerini incelemek için kullanılmalıdır? Açıklayınız.
Görseldeki dört ilimizin göreceli konum özelliklerini inceleyerek her ilde ön plana çıkan ekonomik faaliyeti ve bunun temel nedenini tabloya yazınız.
| İl ve Konum | Ekonomik Faaliyet | Göreceli Konum Nedeni |
|---|---|---|
| 1. Adana (Çukurova) | Tarım | Verimli ova ve ılıman iklim |
| 2. Kocaeli (Liman-kavşak) | Sanayi ve ticaret | Ulaşım ağlarının kesişmesi |
| 3. Antalya (Akdeniz kıyısı) | Yaz turizmi | Uzun kıyı ve güneşli günler |
| 4. Kars (Yüksek plato) | Hayvancılık | Yüksek plato ve gür çayırlar |
Görseldeki karşılaştırma kartında K ve L illerinin göreceli konum özellikleri verilmiştir. Bu verilere dayanarak K ve L illeri hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- AK ilinde tarım ürünü çeşitliliği, ticaret hacmi ve nüfus yoğunluğu L ilinden daha fazladır.
- BL ilinde kış mevsimi K iline göre çok daha ılık geçer ve ulaşım yıl boyunca kesintisiz yapılır.
- CFiziki haritada K ili koyu kahverengi tonlarıyla, L ili ise yeşil tonlarıyla gösterilir.
- DHer iki ilin de denize kıyısı bulunduğu için deniz ticareti eşit düzeyde gelişmiştir.
Görselde ülkemizin batısındaki İzmir’den doğusundaki Erzurum’a doğru uzanan yükselti kesiti verilmiştir. Batıdan doğuya doğru gidildikçe yükseltide, fiziki harita renginde ve ortalama sıcaklıkta nasıl bir değişim görülür?
İstanbul ve Çanakkale illerimizin göreceli konumları karşılaştırıldığında, her iki ilimizin de sahip olduğu ve uluslararası deniz ulaşımında stratejik önem taşıyan ortak özellik aşağıdakilerden hangisidir?
- AOrtalama yükseltilerinin 1500 metrenin üzerinde olması
- BAsya ile Avrupa kıtalarını birbirine bağlayan boğazlara sahip olmaları
- CDenize kıyısı olmayan iç kesim illeri arasında yer almaları
- DSert karasal iklim nedeniyle yılın yarısında karla kaplı olmaları