Gazi Mustafa Kemal ve Sığırtmaç Mustafa Metni: Hikâye Unsurları, Metin İçi Karşılaştırma, Yapım ve Çekim Ekleri ile Söz Sanatları
T.O.5.5: Gazi Mustafa Kemal ve Sığırtmaç Mustafa metninin hikâye unsurlarını, serim-düğüm-çözüm bölümlerini, metin içi karşılaştırmalarını ve ana fikrini çözümleyebilme · T.O.5.4: Metinde geçen söz varlığı unsurlarının (sığırtmaç, yaver, tokgözlü vb.) anlamlarını bağlamdan tahmin edebilme ve benzetme-kişileştirme sanatlarını belirleyebilme · T.D.5.1: Sözcüklerde kök, yapım eki ve çekim eki ayrımını yapabilme; bağlantı ifadeleri ile diyalog noktalama işaretlerini (: ve —) doğru kullanabilme
- «Gazi Mustafa Kemal ve Sığırtmaç Mustafa» metni, 1929 sonbaharında Yalova’da Atatürk’ün sığır güden hasta çoban Mustafa ile karşılaşmasını, Mustafa’nın karşılıksız para almayıp ceviz satmak istemesini (tokgözlülük) ve Atatürk’ün onu tedavi ettirip okutarak subay yetiştirmesini anlatır.
- Kök veya gövdeye gelerek sözcüğün anlamını değiştiren ve yeni kavram türeten eklere yapım eki (-lık, -lı, -sız, -cı, -gi); sözcüğün anlamını değiştirmeden cümle içi görev katan eklere ise çekim eki (-lar, -de, -den, -ım, -nın) denir.
- Zayıf olan varlığın güçlü olana «gibi, kadar» ile benzetilmesine benzetme (teşbih); insana ait özelliklerin doğadaki varlıklara aktarılmasına kişileştirme (teşhis) adı verilir.
Sol sütunda verilen metin söz varlığı ve dil bilgisi kavramlarını sağ sütundaki açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Görseldeki dört cümle kartını inceleyerek her cümlede başvurulan söz sanatını (Benzetme / Kişileştirme) ve bu sanatın hangi
| İncelenen Cümle | Söz Sanatı | Sanatın Açıklaması |
|---|---|---|
| 1. Gözleri çakmak taşı gibi parlıyordu. | Benzetme (Teşbih) | Gözler parlaklık yönünden çakmak taşına benzetilmiş |
| 2. Yaşlı çınar yolculara el salladı. | Kişileştirme (Teşhis) | Çınar ağacına insan gibi el sallama özelliği verilmiş |
| 3. Pamuk kadar yumuşak bulutlar geçti. | Benzetme (Teşbih) | Bulutlar yumuşaklık yönünden pamuğa benzetilmiş |
| 4. Sonbahar rüzgârı yapraklara fısıldadı. | Kişileştirme (Teşhis) | Rüzgâra insan gibi fısıldama özelliği aktarılmış |
Görseldeki dört kelime inceleme kartından hangisinde yer alan sözcük yalnızca çekim eki almıştır (yapım eki almamıştır)?
- A1. Kart: Çiftlikte (çift - lik - te)
- B2. Kart: Cevizlerim (ceviz - ler - im)
- C3. Kart: Yolcuların (yol - cu - lar - ın)
- D4. Kart: Hastalıktan (hasta - lık - tan)
Gazi Mustafa Kemal ve Sığırtmaç Mustafa metni, ekler ve noktalama kurallarıyla ilgili yargıların doğru olanlarına D, yanlış
| D | Y | |
| Küçük Mustafa’nın Atatürk’ten karşılıksız para kabul etmeyip ceviz satmak istemesi onun tokgözlü ve onurlu olduğunu gösterir. | ✓ | |
| Bir sözcüğe hem yapım eki hem çekim eki geldiğinde Türkçede önce çekim eki, sonra yapım eki yazılır. | ✓ | |
| Karşılıklı konuşma metinlerinde konuşacak kişinin adından sonra iki nokta (:), alt satır başında konuşma çizgisi (—) konur. | ✓ | |
| «Yalova’daki» sözcüğünde özel isme gelen çekim eki kesme işaretiyle doğru ayrılmıştır. | ✓ | |
| «Sürüdeki» sözcüğünün kökü «sür-» fiili, aldığı «-deki» eki ise kelimenin anlamını değiştirmeyen hal ekidir. | ✓ |
Görseldeki karşılıklı konuşma kesitinde numaralanmış kutucukların (1, 2, 3 ve 4) içine gelmesi gereken noktalama işaretleri hangi
- A( : ) ( — ) ( ? ) ( . )
- B( ; ) ( — ) ( ! ) ( . )
- C( : ) ( “ ) ( . ) ( ? )
- D( , ) ( — ) ( ? ) ( ! )
Cümlelerde boş bırakılan yerleri kutudaki uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Eklendiği kökün anlamını değiştirmeden çoğul, iyelik veya hal görevi katan eklere çekim eki denir.
- Öyküleyici metinde düğümün çözülüp olayların sonuca bağlandığı son bölüme çözüm bölümü adı verilir.
- «Küçük çoban çok hastaydı, bu nedenle Atatürk onu hemen hastaneye gönderdi.» cümlesine neden-sonuç bildiren ___ ifadesi gelir.
- «Gözlerinin içi gülmek» deyimi metnin bağlamında çok sevinmek ve mutlu olmak anlamında kullanılmıştır.
Görseldeki «Metin İçi Karşılaştırma» kartında Sığırtmaç Mustafa’nın Atatürk’le karşılaşmadan önceki durumu ile yıllar sonraki durumu
- AMustafa’nın Yalova’daki çiftlikte çobanlık yapmaya devam etmesi
- BAtatürk’ün çocuk sevgisi, şefkati ve Mustafa’yı tedavi ettirip okula yazdırması
- CMustafa’nın ailesinin tarım ve hayvancılığı bırakarak başka bir köye taşınması
- DKafilenin Yalova kırlarında gezintiye çıktığı gün yolu hiç şaşırmaması
Görseldeki ek analizi kartında verilen «köylülerimizden» sözcüğünün kökünü, yapım ekini ve çekim eklerini sırasıyla ayırarak yazınız.
Görseldeki karakter analizi kartını inceleyerek Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün küçük bir çobanla samimi sohbet etmesinin ve onu
Görselde «Gazi Mustafa Kemal ve Sığırtmaç Mustafa» metninin olay örgüsü karışık olarak verilmiştir. Metnin serim, düğüm ve çözüm akışına
- 4Sağlığına kavuşan Mustafa’nın Atatürk’ün desteğiyle okula başlaması ve büyüyerek başarılı bir Türk subayı olması (Çözüm)
- 1Gazi Mustafa Kemal ve yanındakilerin Yalova’da gezintiye çıktıklarında yolu şaşırıp Sığırtmaç Mustafa’ya rastlamaları (Serim)
- 2Küçük Mustafa’nın yolu tarif etmesi ve karşılıksız parayı kabul etmeyip yalnızca ceviz satmak istemesi (Düğüm - 1)
- 3Atatürk’ün ailesinden izin alarak sıtma hastası olan Mustafa’yı Şişli Etfal Hastanesinde tedavi ettirmesi (Düğüm - 2)
Görseldeki bağlantı ifadeleri ve yazım kuralları panosunda dört numaralı cümle verilmiştir. Hangi cümlede kesme işaretinin veya bağlacın kullanımıyla
- AI. Cümle: Mustafa yoksul bir çocuktu ama gönlü çok zengindi.
- BII. Cümle: Atatürk, İstanbul’daki hastanede küçük çobanı ziyaret etti.
- CIII. Cümle: Doktorlar çocuğun iyileşeceğini söyledi çünkü tedavisi erken başladı.
- DIV. Cümle: Yalova’lı köylüler Gazi Mustafa Kemal’i sevgiyle selamladı.
İpuçlarındaki kavramları kutulara yazınız. Numaralı harflerle “metinde anlamını bilmediğimiz bir kelimenin anlamını
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: BAĞLAM