Atatürk ve Çiftlik (Dinleme/İzleme Metni) ve Tema Sonu Değerlendirmesi: Dinleme Stratejileri, Metin Yapısı, Söz Varlığı ve Bilgilendirici Metin Yazma (T.D.5.1 / T.Y.5.18)
Dinlediği/izlediği 'Atatürk ve Çiftlik' metninin yüzey ve derin anlamını, hikâye unsurlarını, bölümlerini (serim, düğüm, çözüm) ve söz varlığını çözümler (T.D.5.4 / T.D.5.14). · Metinlerdeki söz sanatlarını (benzetme, kişileştirme), kök ve yapım eklerini, bağlantı ifadelerini ve büyük harflerin/noktalama işaretlerinin kullanım kurallarını uygular (T.O.5.19 / T.Y.5.21). · İkinci tema (Atatürk'ü Tanımak) boyunca edindiği bilgileri giriş, gelişme ve sonuç bölümlerine uygun olarak konuşma ve bilgilendirici yazma çalışmalarında kullanır (T.Y.5.18).
- «Atatürk ve Çiftlik» metninde Atatürk’ün uzmanların «burada hiçbir şey yetişmez» dediği çorak araziyi bilim, azim ve ağaçlandırma ile Atatürk Orman Çiftliği’ne dönüştürmesi serim, düğüm ve çözüm bölümleriyle anlatılır.
- Nitelikçe zayıf olanın güçlü olana «gibi, kadar» ile benzetilmesine benzetme (teşbih); insana ait özelliklerin doğadaki varlıklara verilmesine kişileştirme (teşhis) denir.
- Sözcüğün anlamlı en küçük parçası köktür (isim/fiil kökü); yapım ekleri (-lık, -lı, -cı, -gi, -im) eklendiği sözcüğün anlamını değiştirerek türemiş sözcük oluşturur.
Sol sütundaki kavram ve örnekleri sağ sütundaki dil ve anlatım karşılıklarıyla eşleştiriniz.
Görseldeki sözcüklerin kökünü, kök türünü (isim/fiil) ve aldığı yapım ekini tabloya yazınız. İlk satır örnektir.
| Türemiş Sözcük | Sözcüğün Kökü ve Türü | Aldığı Yapım Eki ve Yeni Anlam |
|---|---|---|
| 1. Çiftlik | çift (İsim kökü) | -lik (Tarım yapılan geniş arazi) |
| 2. Bakımlı | bak- (Fiil kökü) | -ım / -lı (Özen gösterilmiş) |
| 3. Ormancı | orman (İsim kökü) | -cı (Orman işleriyle uğraşan uzman) |
| 4. Bilgi | bil- (Fiil kökü) | -gi (Öğrenme ve araştırmayla ulaşılan gerçek) |
Görseldeki «Atatürk ve Çiftlik» hikâye haritasında yer alan 4 temel hikâye unsurunu (olay, kişiler, yer, zaman) kısaca yazınız.
Görseldeki «Atatürk ve Çiftlik» olay örgüsü kartlarına göre metnin derin anlamı (ana fikri) aşağıdakilerden hangisidir?
- ATarım çalışmaları yalnızca yağışlı kıyı bölgelerinde yapılabilir.
- BKararlılık, çalışkanlık ve bilimsel yöntemlerle en çorak topraklar bile verimli hâle getirilebilir.
- COrman çiftlikleri sadece dinlenme ve gezi amacıyla kurulmalıdır.
- DAğaçlandırma çalışmalarında yalnızca meyve ağaçları tercih edilmelidir.
Dinleme stratejileri, söz varlığı ve yazım kurallarıyla ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Dinleme/izleme öncesinde metnin başlığına ve görsellerine bakarak içeriğe yönelik tahminde bulunulur. | ✓ | |
| «Atatürk Orman Çiftliği'ne» ifadesinde kurum adına gelen ekin kesme işaretiyle ayrılması doğrudur. | ✓ | |
| «Arazide su yoktu; buna rağmen Atatürk pes etmedi.» cümlesinde «buna rağmen» ifadesi düşüncenin yönünü değiştirmiştir. | ✓ | |
| Bir metnin sonuç (çözüm) bölümünde konuya yeni örnekler eklenerek tartışma ilk kez başlatılır. | ✓ |
Görseldeki bağlantı ifadeleri şemasında numaralanmış boşluklara sırasıyla hangi geçiş ifadeleri getirilmelidir?
- A1: Kısacası — 2: Çünkü — 3: Fakat
- B1: Fakat — 2: Bu yüzden — 3: Kısacası
- C1: Örneğin — 2: Ancak — 3: İlk olarak
- D1: Bu yüzden — 2: Fakat — 3: Çünkü
Cümlelerdeki boşlukları kutuda verilen uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Öyküleyici bir metinde kişiler, yer ve zamanın tanıtıldığı giriş bölümüne serim bölümü denir.
- «Fidanlar susuzluktan boynunu bükmüş ağlıyordu.» cümlesinde fidanlara insan özelliği verilerek kişileştirme sanatı yapılmıştır.
- Bilgilendirici bir metnin son paragrafında anlatılanları toparlamak için «kısacası, özetle, sonuç olarak» ifadeleri kullanılır.
Görseldeki yazım ve noktalama panosunda numaralanmış cümlelerin hangisinde büyük harf veya kesme işareti yanlış kullanılmıştır?
- A1. Cümle: Gazi Mustafa Kemal Paşa, çiftlik çalışmalarını bizzat denetledi.
- B2. Cümle: 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı’nda tüm yurtta törenler düzenlendi.
- C3. Cümle: Hafta sonu Türk Dil Kurumu’na araştırma dilekçesi verdik.
- D4. Cümle: Ankara’dan gelen ziraat mühendisleri toprağı inceledi.
Görseldeki dört sözcük kartından hangisinde kök-ek ayrımı ve sözcüğün yapısı (basit/türemiş) yanlış gösterilmiştir?
- A1. Kart: «sulama» → su-la-ma (Yapım eki almış türemiş sözcük)
- B2. Kart: «ağaçlar» → ağaç-lar (Yapım eki almış türemiş sözcük)
- C3. Kart: «üretim» → üre-tim (Yapım eki almış türemiş sözcük)
- D4. Kart: «köylü» → köy-lü (Yapım eki almış türemiş sözcük)
Görseldeki karışık cümleleri «giriş (serim), gelişme (düğüm) ve sonuç (çözüm)» akışına uygun olarak 1’den 4’e kadar sıralayınız.
- 33. Atatürk pes etmeyerek bataklığı kurutturdu, binlerce fidan diktirdi ve modern tarım araçları getirdi.
- 44. Kısa sürede yemyeşil bir vahaya dönüşen Atatürk Orman Çiftliği tüm ülkeye örnek oldu.
- 22. Uzmanlar bataklık ve çorak olan bu arazide hiçbir bitkinin yetişmeyeceğini söylediler.
- 11. Atatürk, Ankara yakınlarında modern bir örnek çiftlik kurmak için arazi aramaya başladı.
İpuçlarındaki Türkçe kavramlarını kutulara yazınız. Numaralı harflerle «cümlelerin ve paragrafların anlam bütünlüğü içinde oluşturduğu
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: METİN
Görseldeki yazma planı kartını kullanarak Atatürk’ün doğa ve ağaç sevgisini anlatan, içinde en az bir geçiş ve bağlantı ifadesi bulunan iki cümlelik