Bir İp Bul, Oyuna Başla!: Yönerge Okuma, Görsel Okuma, Oyun Söz Varlığı, Hazırlıksız Konuşma ve Karşılaştırma
T.O.5.3 / T.O.5.6 / T.O.5.7. Okuma amacına göre uygun yöntem seçebilme, yönerge metinlerinde yüzey anlamı ve görsellerdeki açık/örtük mesajları belirleyebilme · T.O.5.20 / T.K.5.7 / T.Y.5.3 / T.Y.5.16. Oyun söz varlığını ve ip deyimlerini çözümleyebilme, hazırlıksız konuşmada sesini ayarlayabilme, karşılaştırma ve sıralı yönerge yazılarında yazım-noktalama kurallarını uygulayabilme
- Metni okumadan önce başlık ve görsellerden tahmin yürütülür; oyunu öğrenip oynamak için adım adım okuma, belirli bir bilgiyi bulmak için göz gezdirip tarama, başkasına tanıtmak için not alma yöntemi seçilir.
- Bir işin nasıl yapılacağını sırayla anlatan metinlere yönerge denir; metinde cümle olarak doğrudan bulunan bilgiler yüzey anlamdır, görsellerde ise doğrudan görülen açık mesaj ile ipuçlarından çıkarılan örtük mesaj yer alır.
- Oyun söz varlığında kazanmak-kaybetmek zıt, yarış-müsabaka eş anlamlıdır; sicim ince ipi, halat ve urgan kalın ipi anlatır; ‘ipin ucunu kaçırmak, ipleri eline almak, ipe un sermek’ kalıplaşmış deyimlerdir.
- Karşılaştırma yazılarında benzerlik için ‘ikisi de, tıpkı … gibi’, farklılık için ‘oysa, buna karşılık’ kullanılır; yönerge adımlarında sıra sayısından sonra nokta (1., 2.) konur, m, cm ve kg kısaltmaları noktasız yazılır.
Sol sütundaki ip ve oyun deyimlerini sağ sütundaki anlamlarıyla eşleştiriniz.
Yönerge okuma, görsel yorumlama ve yazım kurallarıyla ilgili ifadelerden doğru olanların D, yanlış olanların Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Oyun kuralları, yemek tarifleri ve kullanma kılavuzları bir işin aşamalarını sırayla anlatan yönerge metinleridir. | ✓ | |
| Görselde çocukların neşeyle gülmesinden oyunun eğlenceli olduğunu çıkarmak görselin örtük mesajıdır. | ✓ | |
| Deyimlerin içindeki kelimeler eş anlamlılarıyla serbestçe değiştirilebilir (ipe un sermek yerine ipe şeker sermek gibi). | ✓ | |
| Uzunluk ve ağırlık ölçü birimi kısaltmaları olan m, cm ve kg sonuna nokta konulmadan yazılır. | ✓ | |
| Yönerge metninde ‘önce, sonra, en sonunda’ diye sıralanan adımların yeri değiştirilirse oyun kuralları bozulmaz. | ✓ |
Görseldeki yönerge metnine yöneltilen A ve B sorularından hangisinin ‘yüzey anlam’ sorusu, hangisinin ‘yorum’ sorusu olduğunu nedeni ile birlikte kısaca yazınız.
Görseldeki dört öğrencinin okuma amacı ve seçtiği okuma yöntemi kartlarından hangisi doğru eşleştirilmiştir?
- A1. Kart: Kedi beşiği oyununu öğrenip teneffüste oynamak — Kuralları adım adım takip ederek okuma
- B2. Kart: Metinde yalnız takımla oynanan oyunların adını bulmak — Bütün metni ezberleyerek okuma
- C3. Kart: Metindeki oyunları sınıftaki arkadaşlarına tanıtmak — Oyun başlıklarını atlayarak okuma
- D4. Kart: Metnin tamamını keyif almak için okumak — Yalnızca sayfa numaralarına göz gezdirme
Cümlelerdeki boşlukları kutuda verilen uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Bir oyunun nasıl oynanacağını birinci adımdan son adıma kadar sırasıyla anlatan metinlere yönerge denir.
- Görselde doğrudan çizilmeyen ancak renk, mekan ve yüz ifadelerinden çıkarılan mesaja örtük mesaj denir.
- En az iki kelimenin gerçek anlamından uzaklaşarak kalıplaşmasıyla oluşan söz öbeğine deyim adı verilir.
- Halat çekme gibi güç gerektiren takım oyunlarında kopmaması için kalın ip türü olan halat ya da urgan kullanılır.
Görseldeki oyun yönergesi adımlarından hangisinde sıra sayısı, büyük harf veya kısaltmaların yazımıyla ilgili bir kural hatası yapılmıştır?
- A1. adım: Oyuncular bahçede geniş bir çember oluşturur.
- B2. adım: Ebe eline 3 m uzunluğunda sağlam bir ip alır.
- C3. adım: ebe ipi yerden çevirir ve oyuncular zıplar
- D4. adım: İpe değen oyuncu yeni ebe olarak ortaya geçer.
Görseldeki dört cümle kartından hangisinde eski ve yeni oyunlar karşılaştırılırken hem benzerlik hem de farklılık bildiren ifadeler bir arada kullanılmıştır?
- A1. Kart: Çocuklar hafta sonu okul bahçesinde toplanıp neşeyle mendil kapmaca oynadı.
- B2. Kart: İp atlama da dijital oyun da kurallarla oynanır; oysa ip atlama bedeni hareket ettirir.
- C3. Kart: Kedi beşiği oyununda iki ucu birbirine bağlanmış orta kalınlıkta bir ip kullanılır.
- D4. Kart: Halat çekme yarışması başlamadan önce iki takımın tam ortasına düz bir çizgi çizilir.
Görseldeki oyun çizimi inceleme kartlarında yer alan unsurların ilettiği anlamı ve mesaj türünü (Açık Mesaj / Örtük Mesaj) tabloya yazınız.
| Görseldeki Unsur | İlettiği Anlam | Mesaj Türü |
|---|---|---|
| 1. Ortadaki çizgi ve halat tutan iki takım | Oynanan oyun halat çekmedir | Açık Mesaj |
| 2. Oyuncuların neşeyle gülen yüz ifadeleri | Oyunun çok eğlenceli olduğu | Örtük Mesaj |
| 3. Numaralı çizimler ve yön okları | Hareketlerin sırası ve yönü | Açık Mesaj |
| 4. Siyah-beyaz sararmış fotoğraf karesi | Oyunun geçmiş yıllarda da oynandığı | Örtük Mesaj |
Görseldeki konuşma rehberi kartını inceleyiniz. Bir oyunun kurallarını arkadaşlarınıza anlatırken ses tonunuzu, konuşma hızınızı ve beden dilinizi nasıl kullanmanız gerektiğini açıklayınız.
Görselde verilen ‘bir oyunu sınıfta hazırlıksız konuşmayla anlatma’ zihinsel plan adımlarını baştan sona 1’den 4’e kadar sıralayınız.
- 4Bitiş: Oyunun ne zaman sona erdiğini ve kazananın nasıl belirlendiğini açıklamak
- 3Süreç: Oyunun nasıl başladığını ve temel kurallarını adım adım anlatmak
- 2Hazırlık: Oyunun kaç kişiyle, nerede ve hangi malzemeyle oynandığını belirtmek
- 1Giriş: Dinleyicilere tanıtılacak oyunun adını net biçimde söylemek
İpuçlarındaki kavramları kutulara yazarak “bir oyunun veya işin nasıl yapılacağını adım adım anlatan metin” kavramını bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: YÖNERGE
Görseldeki ‘Oyun Söz Varlığı ve Anlam İlişkileri’ panosuna göre aşağıdaki çıkarımlardan hangisine ulaşılamaz?
- A‘Kazanmak — kaybetmek’ ve ‘başlamak — bitmek’ kelimeleri birbirinin zıt anlamlısıdır.
- B‘İp’ genel bir ad iken ‘sicim’ ince ipi, ‘halat’ ve ‘urgan’ ise kalın ip türlerini karşılar.
- C‘Takım kaptanı ipleri eline aldı.’ cümlesinde ip sözcüğü gerçek anlamı dışında kullanılmıştır.
- DOyun kelime ağında yer alan bütün sözcükler yalnızca mecaz anlamlı deyimlerden oluşur.