Mustafa (Dinleme/İzleme): Hikâye Unsurları, Gerçek-Kurgusal Unsurlar, Geçiş ve Bağlantı İfadeleri ve Noktalama
T.D.5.4. Dinlediği/izlediği 'Mustafa' metnindeki hikâye unsurlarını (olay örgüsü, şahıs kadrosu, yer ve zaman) ile gerçek ve kurgusal unsurları belirleyebilme · T.K.5.12. Konuşma ve yazılarında düşüncenin yönünü değiştiren, destekleyen veya özetleyen geçiş ve bağlantı ifadelerini uygun yerlerde kullanabilme · T.Y.5.16. Metinlerde nokta, virgül, iki nokta, soru işareti, ünlem, konuşma çizgisi ve kesme işaretinin işlevlerini kavrayarak doğru uygulayabilme
- Öyküleyici metinlerde olay örgüsü, şahıs ve varlık kadrosu, mekân (yer) ve zaman olmak üzere dört temel hikâye unsuru bulunur.
- Yaşanması mümkün veya yaşanmış durumlara gerçek unsur; yazarın hayal gücüyle kurguladığı olağanüstü öğelere kurgusal unsur denir.
- Cümleler arasında düşüncenin yönünü değiştiren (ama, fakat, ancak), destekleyen (özellikle, örneğin) ve özetleyen (kısacası, özetle) ifadeler kullanılır.
- Özel adlara gelen çekim ekleri kesme işaretiyle (’) ayrılır, yapım ekleri ayrılmaz; ulusal ve resmî bayram adları büyük harfle başlar.
İfadeleri öyküleyici metin ve noktalama konusuyla ilgili uygun kavramlarla eşleştiriniz.
Görselde 'Mustafa' dinleme/izleme metninden alınan bir bölümün hikâye haritası K, L, M ve N kutularıyla gösterilmiştir. Bu kutuların karşıladığı hikâye unsurları aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?
- AK: Mekân — L: Zaman — M: Olay örgüsü — N: Şahıs kadrosu
- BK: Zaman — L: Mekân — M: Şahıs kadrosu — N: Olay örgüsü
- CK: Zaman — L: Şahıs kadrosu — M: Mekân — N: Olay örgüsü
- DK: Olay örgüsü — L: Mekân — M: Şahıs kadrosu — N: Zaman
“Küçük Mustafa, dayısının çiftliğinde kaldığı günlerde bile derslerinden kopmadı. Gündüzleri çiftlik işlerine yardım etti, akşamları ise mum ışığında kitaplarını okudu. ___, zor şartlar onun öğrenme azmini hiçbir zaman azaltamadı.” metninde boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
- AOysa
- BBuna rağmen
- CKısacası
- DÖrneğin
Doğru olan ifadelerin yanındaki D kutusunu, yanlış olanların yanındaki Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Metinde üzerinde durulan kavrama konu, okuyucuya verilmek istenen asıl derse ise ana fikir denir. | ✓ | |
| Tarladaki korkuluğun ve kargaların Küçük Mustafa ile sohbet etmesi tarihsel bir gerçek unsurdur. | ✓ | |
| Özel adlara getirilen '-lı, -li, -lık, -çe' gibi yapım ekleri kesme işaretiyle ayrılmaz. | ✓ | |
| Ulusal ve resmî bayram adlarında yalnızca ilk kelimenin baş harfi büyük harfle yazılır. | ✓ | |
| 'Özellikle, örneğin, hatta, üstelik' sözcükleri düşünceyi destekleyen ve açıklayan ifadelerdir. | ✓ |
Boşlukları kutudaki uygun sözcüklerle doldurunuz.
- Hikâyede olayların yaşandığı yere ve çevreye mekân denir.
- Tarihte yaşanmış veya yaşanabilir olaylara gerçek unsur denir.
- Anlatılanları toparlarken kısacası gibi özetleme ifadeleri seçilir.
- Satır başındaki diyalogların önüne konuşma çizgisi konur.
- Olayı yaşayan başkahramana metnin ana karakteri denir.
Görseldeki dört kartta koyu yazılan geçiş ve bağlantı ifadelerinin cümleye kattığı işlevler altlarında belirtilmiştir. Hangi kartta geçiş ifadesinin görevi yanlış yazılmıştır?
- A1. Kart
- B2. Kart
- C3. Kart
- D4. Kart
Görseldeki dört sahne kartının 'Mustafa' metninde gerçek unsur mu yoksa kurgusal (hayalî) unsur mu olduğunu ve gerekçesini tabloya yazınız.
| Sahne Kartı | Gerçek / Kurgusal | Değerlendirme Gerekçesi |
|---|---|---|
| 1. Şemsi Efendi Mektebi | Gerçek unsur | Tarihte yaşanmış gerçek eğitim olayıdır. |
| 2. Konuşan korkuluk | Kurgusal unsur | Cansız varlığa konuşma özelliği verilmiştir. |
| 3. Askerî Rüştiye sınavı | Gerçek unsur | Sınavı kazanması tarihsel gerçektir. |
| 4. Fısıldayan rüzgâr | Kurgusal unsur | Rüzgârın fısıldaması hayal ürünüdür. |
Görseldeki diyalog kartında numaralanmış yay ayraçların (1, 2 ve 3) içine sırasıyla hangi noktalama işaretleri getirilmelidir? Nedenleriyle kısaca yazınız.
Görseldeki çalışma yaprağında numaralanmış dört cümle yer almaktadır. Özel adların yazımı ve kesme işaretinin (’) kullanımı kurallarına göre hangi cümlede yazım yanlışı yapılmamıştır?
- A1. Cümle
- B2. Cümle
- C3. Cümle
- D4. Cümle
İpuçlarındaki kavramları yazınız. Numaralı harflerle matematik öğretmeninin Küçük Mustafa’ya verdiği adı bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: KEMAL
Görselde Küçük Mustafa’nın eğitim hayatındaki gelişmeler karışık olarak özetlenmiştir. Bu olay örgüsü basamaklarını kronolojik oluş sırasına göre 1’den 4’e kadar numaralandırınız.
- 2Babasının vefatı üzerine bir süre dayısının çiftliğinde kalıp işlere yardım etmesi
- 3Okuma isteğiyle Selanik’e dönerek Askerî Rüştiye sınavını kazanması
- 1Küçük Mustafa’nın Selanik’te Şemsi Efendi Mektebinde ilkokul eğitimine başlaması
- 4Matematik dersindeki başarısı sayesinde öğretmeninden 'Kemal' adını alması
Görselde 'Mustafa' metnini dinleyen iki öğrencinin aldığı K ve L notları verilmiştir. Bu iki notun metin çözümlemesindeki karşılıkları aşağıdakilerin hangisinde doğru açıklanmıştır?
- AK notu metindeki kurgusal unsurları, L notu ise metnin şahıs kadrosunu göstermektedir.
- BK notu metnin ana fikrini (mesajını), L notu ise metnin konusunu ifade etmektedir.
- CHer iki not da metinde geçen olayların yer ve zaman unsurlarını sıralamaktadır.
- DK notu metnin konusunu (ne anlatıldığını), L notu ise ana fikrini (verilen dersi) belirtmektedir.
Görseldeki cümlelerde [ I ] ve [ II ] numaralı boşluklara düşüncenin akışına göre hangi tür geçiş ifadeleri getirilmelidir? Her boşluk için uygun birer örnek sözcük yazınız.
Görseldeki karşılaştırma kartında 'Mustafa' gibi tarihî bir kişiliği anlatan eserlerde gerçek olayların yanında kurgusal (hayalî) unsurlara da yer verilmesinin amacı ne olabilir? Düşüncenizi yazınız.