Sabit Süratli ve Sabit Hızlı Hareket: Sürat, Birimleri ve Yol-Zaman Grafiği
FB.6.2.3. Alınan yol ve geçen süre verilerinden yararlanarak sürati hesaplar; sürat birimlerini (ms, kmh) ve sabit süratli hareketin yol-zaman grafiğini yorumlar. · Sürat ve hız kavramlarını yön özelliği bakımından karşılaştırarak günlük yaşam örnekleri üzerinden ayırt eder.
- Hareket eden cismin izlediği yolun toplam uzunluğuna alınan yol (m, km, cm), hareket boyunca geçen zamana geçen süre (s, min, h) denir.
- Birim zamanda alınan yola sürat denir: Sürat = Alınan yolGeçen süre. Buradan Alınan yol = Sürat × Geçen süre ve Geçen süre = Alınan yolSürat bulunur; birimleri ms ve kmh’tir.
- Eşit zaman aralıklarında eşit yollar alan cisim sabit süratli hareket yapar; yol-zaman grafiği başlangıç noktasından çıkan dümdüz bir doğrudur ve çizgisi daha dik olanın sürati daha büyüktür.
- Çabukluğu yönüyle birlikte anlatan büyüklüğe hız denir; sürat yönsüz (5 ms), hız ise yönlüdür (doğuya 5 ms).
Sol sütunda verilen hareket kavramlarını sağ sütundaki açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Cümlelerdeki boşlukları kutuda verilen uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Sürati ve geçen süreyi bilinen bir hareketlinin aldığı yol, sürat ile sürenin çarpımıyla bulunur.
- Şehirler arası yolculuk yapan otomobil, tren ve uçakların sürati genellikle kilometre-saat birimiyle ifade edilir.
- Aynı yol-zaman grafiğinde doğrusu daha dik olan hareketlinin sürati diğerinden daha büyüktür.
- Sürat ile hız aynı birimlerle ölçülür ancak hızın süratten farkı bir yönünün olmasıdır.
Görseldeki dört ifade kartından hangilerinde hareketlinin yalnız sürati değil, hızı belirtilmiştir?
- AI ve II (Top ve Koşucu kartları)
- BI ve III (Top ve Otobüs kartları)
- CII ve IV (Otobüs ve Uçak kartları)
- DIII ve IV (Koşucu ve Uçak kartları)
Görseldeki koşu pistinde Elif 100 metreyi 20 saniyede, Can ise 150 metreyi 25 saniyede sabit süratle koşmuştur. Buna göre Elif ve Can’ın süratleri aşağıdakilerden hangisidir?
- AElif: 5 ms — Can: 6 ms (Can daha süratlidir)
- BElif: 6 ms — Can: 5 ms (Elif daha süratlidir)
- CElif: 20 ms — Can: 25 ms (Can daha süratlidir)
- DElif: 80 ms — Can: 125 ms (Can daha süratlidir)
Sürat, sabit süratli hareket, yol-zaman grafiği ve hız kavramlarıyla ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Sürat hesaplanırken alınan yol metre (m), geçen süre saniye (s) alınırsa süratin birimi ms olur. | ✓ | |
| Duraktan kalkıp giderek hızlanan bir otobüs eşit zaman aralıklarında eşit yollar alır. | ✓ | |
| Dengelenmiş kuvvetlerin etkisindeki hareketli bir cisim sabit süratle hareketini sürdürür. | ✓ | |
| Yol-zaman grafiğinde çizgisi zaman eksenine paralel ve yatay olan bir cisim sabit süratle hızlanmaktadır. | ✓ | |
| “Otobüs kuzeye doğru 60 kmh ile gidiyor.” ifadesinde yön belirtildiği için hızdan söz edilmiştir. | ✓ |
Görseldeki yol-zaman grafiğinde K ve L araçlarının 5 saniyelik hareket doğruları verilmiştir. K ve L araçlarının süratlerini hesaplayarak hangi aracın doğrusunun neden daha dik olduğunu yazınız.
Görseldeki deney düzeneğinde pilli oyuncak arabanın her saniye sonunda cetvel üzerindeki konumu işaretlenmiştir. Bu arabanın hareketiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- AAraba her saniye daha az yol aldığı için yavaşlayan hareket yapmaktadır.
- BAraba her saniyede 20 cm yol alarak 20 cms sabit süratle ilerlemektedir.
- CArabanın 4. saniye sonundaki sürati 80 cms değerine yükselmiştir.
- DArabaya hareketi boyunca sürekli dengelenmemiş bir kuvvet etki etmiştir.
Görseldeki dört hareketlinin yol, süre ve sürat kartlarını inceleyerek tablodaki boş bırakılan hücreleri uygun sayı ve birimlerle tamamlayınız. İlk satır örnektir.
| Hareketli | Alınan Yol | Geçen Süre | Sürat |
|---|---|---|---|
| 1. Bisikletli | 240 m | 30 s | 8 ms |
| 2. Şehirler Arası Otobüs | 180 km | 3 h | 60 kmh |
| 3. Koşucu (5 ms) | 200 m | 40 s | 5 ms |
| 4. Yürüyen Öğrenci | 90 m | 60 s | 1,5 ms |
Görseldeki karşılaştırma tablosuna göre 240 km yolu 4 saatte alan otobüs ile 350 km yolu 5 saatte alan otomobil için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- AOtobüsün sürati 80 kmh olduğu için otomobilden daha çabuktur.
- BOtomobilin sürati 70 kmh, otobüsün sürati 60 kmh olduğundan otomobil daha süratlidir.
- CHer iki araç da eşit zaman aralıklarında 60 kilometre yol almıştır.
- DOtobüs daha az süre hareket ettiği için sürati otomobilden 10 kmh fazladır.
Görselde verilen aynı birimdeki dört hareketlinin süratlerini büyükten küçüğe doğru 1’den 4’e kadar numaralandırınız.
- 340 saniyede 160 metre ilerleyen patenci (4 ms)
- 225 saniyede 150 metre koşan atlet Can (6 ms)
- 130 saniyede 300 metre yol alan yarış bisikletlisi (10 ms)
- 460 saniyede 90 metre yürüyen öğrenci (1,5 ms)
Görseldeki sabit süratli bisikletli 4 ms süratini koruyarak ilerlemektedir. Bu bisikletliyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
- AHer 1 saniyelik zaman aralığında 4 metre yol alır.
- B2 dakika (120 saniye) sonunda toplam 480 metre yol alır.
- C600 metrelik düz parkuru 150 saniyede tamamlar.
- DSüre iki katına çıktığında bisikletlinin sürati de iki katına çıkar.
İpuçlarına karşılık gelen kavramları kutulara yazınız. Numaralı harflerle birim zamanda alınan yolun adını bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: SÜRAT
Görseldeki yürüyüş verilerine göre Ayşe 600 metrelik okul yolunu 10 dakikada (600 s), Ali ise aynı yolu 8 dakikada (480 s) yürümüştür. İkisinin süratlerini bularak “Ayşe daha uzun süre yürüdüğü için daha süratlidir.” diyen bir öğrencinin yanılgısını açıklayınız.