Ülkemizin, Kıtaların ve Okyanusların Konum Özellikleri: Türkiye’nin Mutlak ve Göreceli Konumu
SB.6.2.1. Ülkemizin, kıtaların ve okyanusların konum özelliklerini belirleyebilme · Konu kapsamındaki temel kavramları, modelleri ve ilişkileri örnekler üzerinden çözümler.
- Bir yerin Ekvator’a (0°) ve Başlangıç Meridyeni’ne (0°) göre konumuna mutlak konum; kıtalara, denizlere, boğazlara ve yükseltiye göre durumuna göreceli konum denir.
- Türkiye 36°–42° Kuzey paralelleri ile 26°–45° Doğu meridyenleri arasında, Kuzey ve Doğu Yarım Küre’de, Orta Kuşak’ta yer alır.
- Mutlak konum gereği kuzey-güney arası 6 × 111 = 666 km, doğu-batı arası 19 × 4 = 76 dakikadır; dört mevsim belirgin yaşanır ve kuzeye doğru sıcaklık azalır.
- Üç kıtanın kavşağında olması, boğazlara sahip olması, batıdan doğuya yükseltinin artması ve aynı anda dört mevsim yaşanması göreceli konum sonucudur.
Sol sütundaki coğrafi kavramları ve uç noktaları sağ sütundaki açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Görseldeki Türkiye koordinat şemasında ülkemizin sınırlarını çevreleyen paralel ve meridyen dereceleri verilmiştir. Şemaya göre Türkiye’nin mutlak konumu hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- AGüney Yarım Küre ile Batı Yarım Küre’nin kesiştiği bölgede yer alır.
- BEn kuzeyi ile en güneyi arasında 6 paralel fark yani 666 km kuş uçuşu uzaklık bulunur.
- CDoğu uç noktası ile batı uç noktası arasındaki zaman farkı yalnız 15 dakikadır.
- DBaşlangıç Meridyeni ile Ekvator çizgisi ülkemizin tam ortasından kesişerek geçer.
Görseldeki iki karşılaştırma kartında “Hatay’ın Sinop’tan sıcak olması” ile “İzmir’in Van’dan sıcak olması” verilmiştir. Hangi durum mutlak konumla, hangisi göreceli konumla açıklanır?
Kıtalar, okyanuslar ve Türkiye’nin konum özellikleriyle ilgili ifadelerden doğru olanların D, yanlış olanların Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Peş peşe gelen iki paralel dairesi arası 111 km, komşu iki meridyen yayı arası ise 4 dakikadır. | ✓ | |
| Türkiye’de batıdan doğuya doğru gidildikçe yükseltinin artması ve sıcaklığın düşmesi mutlak konumun sonucudur. | ✓ | |
| 36°–42° Kuzey enlemlerindeki orta kuşakta bulunmamız ilkbahar, yaz, sonbahar ve kışın belirgin görülmesini sağlar. | ✓ | |
| Yüz ölçümü bakımından en büyük okyanus Atlas Okyanusu, en küçük kıta ise Afrika’dır. | ✓ | |
| Türkiye; Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının birbirine en çok yaklaştığı kavşak noktasındadır. | ✓ |
Cümlelerdeki boşlukları kutuda verilen uygun sözcüklerle tamamlayınız.
- Dünya’yı Kuzey ve Güney diye bölen 0° paraleline Ekvator denir.
- Yüz ölçümü bakımından dünyanın en büyük kıtası Asya kıtasıdır.
- Ülkemizin Avrupa kıtasında yer alan topraklarına Trakya denir.
- Boğazlara ve zengin madenlere sahip olmamız göreceli konumdur.
Görseldeki meridyen çizelgesinde 29° Doğu meridyenindeki Bursa ile 41° Doğu meridyenindeki Diyarbakır verilmiştir. İki şehir arasındaki yerel saat farkı kaç dakikadır ve Güneş hangisinde daha erken doğar?
Görseldeki panoda Türkiye’ye ait dört coğrafi özellik numaralanarak verilmiştir. Bu özelliklerden hangisi Türkiye’nin göreceli (özel) konumunun bir sonucudur?
- A1. Özellik: Kuzey Yarım Küre’nin Orta Kuşağı’nda bulunması
- B2. Özellik: Güneyden kuzeye gidildikçe güneş ışınlarının geliş açısının küçülmesi
- C3. Özellik: Batıdan doğuya doğru gidildikçe yükseltinin artması ve sıcaklığın düşmesi
- D4. Özellik: En doğusu ile en batısı arasında 76 dakikalık yerel saat farkı olması
Görselde kartları verilen dört kıtayı yüz ölçümü büyüklüğüne göre en büyükten en küçüğe doğru 1’den 4’e kadar sıralayınız.
- 4Avrupa Kıtası (Asya’nın batısında Türkiye’nin de toprağı bulunan kıta)
- 2Afrika Kıtası (Ekvator’un ortasından geçtiği ikinci büyük kıta)
- 3Kuzey Amerika Kıtası (Batı Yarım Küre’de yer alan üçüncü büyük kıta)
- 1Asya Kıtası (44 milyon km² ile dünyanın en büyük kıtası)
Görseldeki Türkiye iklim ve deniz tuzluluğu şemasında rüzgâr yönleri ile denizlerimiz gösterilmiştir. Şemadaki bilgilere göre aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- AAkdeniz Ekvator’a daha yakın olduğu için Karadeniz’den daha tuzludur.
- BGüneyden esen Lodos ve Kıble rüzgârları Türkiye’de hava sıcaklığını artırır.
- CGüneyden kuzeye doğru gidildikçe güneş ışınlarının geliş açısı daralır ve gölge boyu uzar.
- DKuzeyden esen Karayel ve Poyraz rüzgârları Ekvator yönünden geldiği için sıcaklığı yükseltir.
Görseldeki küresel koordinat düzleminde Ekvator (0°) ve Başlangıç Meridyeni (0° Greenwich) ile ayrılan dört yarım küre bölgesi numaralanmıştır. Türkiye (36°–42°K, 26°–45°D) bu bölgelerden hangisinde yer alır?
- A1. Bölge (Kuzey ve Doğu Yarım Küre)
- B2. Bölge (Kuzey ve Batı Yarım Küre)
- C3. Bölge (Güney ve Batı Yarım Küre)
- D4. Bölge (Güney ve Doğu Yarım Küre)
Görseldeki dört durum kartında verilen özelliklerin hangi konum türüne (Mutlak konum / Göreceli konum) ait olduğunu ve temel nedenini yazarak tabloyu tamamlayınız. İlk satır örnektir.
| Coğrafi Durum Kartı | Konum Türü | Temel Nedeni |
|---|---|---|
| 1. Yıl içinde dört mevsim | Mutlak konum | Orta kuşakta (36°–42°K) yer alması |
| 2. Aynı günde kayak ve deniz | Göreceli konum | Yükseltinin kısa mesafede değişmesi |
| 3. Akdeniz’in tuzlu olması | Mutlak konum | Ekvator’a daha yakın ve sıcak olması |
| 4. TANAP ve TürkAkım hatları | Göreceli konum | Asya ile Avrupa arasında köprü olması |
İpuçlarına karşılık gelen kavramları kutulara yazınız. Numaralı harflerle Ekvator ve Greenwich’e göre belirlenen konum türünü bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: MUTLAK
Görseldeki jeopolitik konum kartında İstanbul ve Çanakkale Boğazları ile enerji boru hatları (TANAP, TürkAkım) verilmiştir. Bu unsurların Türkiye’ye sağladığı stratejik ve ekonomik kazanımları açıklayınız.
Türkiye’nin en doğusundaki Iğdır (45° Doğu) ile en batısındaki Çanakkale Gökçeada (26° Doğu) arasında 76 dakikalık yerel saat farkı bulunmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- AÜç tarafının denizlerle çevrili bir yarımada ülkesi olması
- BBatıdan doğuya doğru gidildikçe ortalama yükseltinin artması
- CDoğusu ile batısı arasında 19 meridyen fark bulunması ve iki meridyen arasının 4 dakika olması
- DKuzeyi ile güneyi arasında 6 paralel fark bulunması ve iki paralel arasının 111 km olması