Bir Kelime Seyyahı: Kaşgarlı Mahmut, Akıcı Okuma ve Virgül
T.O.6.2. Akıcı okuyabilme · T.O.6.5. Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme · T.K.6.2. Konuşmada yöntem ve teknik seçimlerini yönetebilme · T.Y.6.18. Yazım ve noktalama işaretleriyle ilgili kuralları uygulayabilme
- Kaşgarlı Mahmut, Türk boylarını gezerek Türkçenin ilk sözlüğü Dîvânu Lugâti't-Türk'ü yazmıştır. Akıcı okumak için dik ve rahat oturur, mesafeyi ayarlar, mırıldanmadan okuruz.
- Nefes çalışmaları ve tekerlemeler düzgün konuşmamıza yardımcı olur. Virgül; art arda cümlelerin arasında, cevap kelimelerinden sonra ve "o, bu" gibi öznelerden sonra kullanılır.
Görselde bir öğrencinin Dîvânu Lugâti't-Türk için hazırladığı bilgi kartı verilmiştir. Karttaki numaralı bilgilerden hangisi yanlıştır?
- A1. bilgi
- B2. bilgi
- C3. bilgi
- D4. bilgi
Küçük Mahmut, arkadaşlarıyla oynadığı "tepük" oyununun adının nereden geldiğini merak etmiştir. Mahmut hangi sonuca ulaşmıştır? Kelimelere duyduğu bu merak, onu ileride nasıl biri yapmıştır?
«Kırk kırmızı kiraz kasası kırk kere kaydı, kırk kere kaydıkça kırk kiraz kasadan kaçtı, kaçan kırk kiraz kırk kuzguna kaldı.» tekerlemesini yüksek sesle söyleyeceksiniz. Tekerlemeyi tek solukta bitirmeye çalışmadan nerelerde soluk alacağınızı yazınız. Çalışırken hız ile doğruluktan hangisine önce özen gösterirsiniz?
Cümlelerdeki boşlukları kutudaki sözcüklerle doldurunuz. Bir sözcük artacaktır.
- Anlamını bilmediğimiz kelimenin anlamını önce kelimenin geçtiği cümleden ve kelimedeki ipuçlarından tahmin ederiz.
- Tahminimizi TDK Güncel Türkçe Sözlük'ten, öğretmenimizden ya da aile büyüklerimizden yardım alarak kontrol ederiz.
- "Seyyah" kelimesi yerine "gezmen" ya da "gezgin" kelimesini de kullanabiliriz.
Soldaki kelimeleri sağdaki anlamlarıyla eşleştiriniz. Harfleri kutulara yazınız.
A) «O kelime defterini kaybetti.» ve B) «O, kelime defterini kaybetti.» cümleleri arasındaki tek fark bir virgüldür. İki cümlenin anlamı arasındaki farkı açıklayınız.
Görselde bir yapının kuşbakışı çizimi verilmiştir. Bu yapının harflerle gösterilen bölümlerinden hangisi avludur?
- AA bölümü
- BB bölümü
- CC bölümü
- DD bölümü
Görselde akıcı okumaya yardımcı olan göz uygulamaları verilmiştir. Bu uygulamalarla ilgili hangisi doğrudur?
- AHer hareket 15 saniye sürdürülür.
- BGözlerle birlikte baş da hareket eder.
- CGözlerle yalnız düz çizgiler çizilir.
- DUygulamalar yalnız okurken yapılır.
Tablodaki cümlelerde virgülün hangi görevde kullanıldığını yazınız. İlk satır örnektir.
| Cümle | Virgülün görevi |
|---|---|
| 1. Evet, sözlüğü ben getirdim. | Cümle başındaki cevap kelimesinden sonra |
| 2. Sözlüğü açtı, kelimeyi buldu, deftere yazdı. | Art arda sıralanan cümlelerin arasında |
| 3. Bu, dedemin en eski sözlüğü. | Anlam karışmasın diye özneden (bu) sonra |
«Sandıktaki Defter: Elif, dedesinin eski sandığını açtı. Kumaşların altında sararmış, kalın bir defter buldu. Kapağında ‘Kelimelerim’ yazıyordu. Elif, defteri heyecanla açıp ilk sayfaya baktı. [1. Durak]» hikâyesini okurken 1 numaralı durakta durdunuz. Hikâyenin devamında neler olabileceğini tahmin ediniz ve tahmininizin gerekçesini yazınız.
Hayal gücüyle yapılan üç nefes çalışmasından A’da tavşan gibi koklama, B’de çiçek koklayıp sesle verme, C’de ise balon şişirme canlandırılmaktadır. Her çalışmada nefesin nasıl alınıp verildiğini tabloya yazınız. İlk satır örnektir.
| Nefes Çalışması | Nefes nasıl alınır, nasıl verilir? |
|---|---|
| A (Tavşan nefesi) | Burundan üç kez hızla alınır, uzunca verilir. |
| B (Çiçek nefesi) | Derin alınır; verirken f, m ya da s sesi çıkarılır. |
| C (Balon nefesi) | Burundan derin alınıp karın şişirilir, ağızdan verilir. |
Doğru olan ifadelerin yanındaki D kutusunu, yanlış olanların yanındaki Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Akıcı okumak için kitabı gözümüze olabildiğince yaklaştırırız. | ✓ | |
| Okurken mırıldanmadan ve fısıldamadan okuruz. | ✓ | |
| Okurken dik ve rahat otururuz. | ✓ | |
| Nefes çalışmasını bir şey yiyip içerken de yapabiliriz. | ✓ |