Bir Kelime Seyyahı: Metnin Konusu, Boy Damgaları ve Paragraf Yazma
T.D.6.1. Dinlemede/izlemede materyal seçimini yönetebilme · T.D.6.2. Dinlemede/izlemede strateji ve yöntem seçimlerini yönetebilme · T.D.6.5. Dinlediğinin/izlediğinin yüzey anlamını belirleyebilme · T.O.6.6. Metnin yüzey anlamını belirleyebilme · T.O.6.21. Metinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilme · T.K.6.22. Konuşmasını zenginleştirecek biçimde söz varlığını kullanabilme · T.Y.6.1. Yazma sürecini yönetebilme · T.Y.6.3. Yazısında içerik ve yapıya yönelik seçimlerini yönetebilme
- Metnin konusu “Metin en çok neyi anlatıyor?” sorusunun cevabıdır; “Bir Kelime Seyyahı”nın konusu Mahmut’un kelime merakıdır, dedesiyle bağı ve tepük oyunu ayrıntıdır.
- Bakakalmak, tutku, sevgi (muhabbet), mükemmel ve medrese sözcükleri bağlamdan tahmin edilip TDK Sözlük’ten doğrulanır; “göz göze gelmek” deyim, “koşa koşa” ikilemedir.
- Kaşgarlı Mahmut’un sözlüğündeki Türk boyu damgalarında Kayı ve Bayundur harfe, İğdir şimşeğe, Çavuldur iki dağa benzer; Bayat’ta üçgen, Eymür’de dörtgen, Ala Yuntlu’da üç paralel çizgi vardır.
- İzlemeden önce başlık ve görsellerden tahmin yapılır, izlerken not alınır. Paragraf yazarken konu, hedef kitle ve ortam seçilir; başlatma, sürdürme ve sonlandırma ifadeleri kullanılır.
Görseldeki şemada “Bir Kelime Seyyahı” metninin konusu üst kutuda, konuyu destekleyen ayrıntılar alt kutularda verilmiştir. K ve L kutularına sırasıyla hangisi gelmelidir?
- AK: Dedesiyle bağı — L: Kelime merakı
- BK: Kelime merakı — L: Ailesi ve medrese eğitimi
- CK: Tepük kuralları — L: Kelime merakı
- DK: Karahanlı sanatı — L: Orhon Yazıtları
Görseldeki beş Türk boyu damgasını şekil özellikleriyle eşleştiriniz.
Görseldeki sahne kartında dede Muhammet Buğra Han ile torunu Mahmut’un bakışarak anlaşması anlatılmıştır. Bu sahnede geçen deyimi, anlamını ve ikisi arasında nasıl bir konuşma oluştuğunu yazınız.
Görseldeki bilgi kartlarından yararlanarak “Bir Kelime Seyyahı” metnindeki kişiler ve eğitim yerleriyle ilgili tabloyu doldurunuz.
| Metindeki Unsur | Metinde Verilen Bilgi |
|---|---|
| Muhammet Buğra Han | Mahmut’un dedesidir; Karahanlı hükümdarı olması beklenen kişidir. |
| Rabia Hanım | Mahmut’un annesidir; âlim Seyfettin Bezügvar’ın kızıdır. |
| Hüseyin Çağrı Bey | Mahmut’un babasıdır; Karahanlıların soylu ailelerindendir. |
| Hamidiye ve Saciye | Mahmut’un Kaşgar’da eğitimini tamamladığı medreselerdir. |
| İmam ez-Zahid Hüseyin | Mahmut’un azmiyle takdirini kazandığı medrese hocasıdır. |
Görseldeki damga inceleme kartlarında dört Türk boyunun damgasını tanıtan anahtar ipuçları yazılmıştır. Numaralanmış kartların hangisinde damga özelliği yanlış verilmiştir?
- AI. kart (Bayat boyu)
- BII. kart (Eymür boyu)
- CIII. kart (Karaeyli boyu)
- DIV. kart (Bayundur boyu)
“Bir Kelime Seyyahı” metninde Mahmut’un gece dedesinin kütüphanesinde öğrendiği yeni kelime bilgisini bir kâğıda yazıp hazine sandığına koyması, onun dilimize ve kelimelere bakışını nasıl yansıtmaktadır? Açıklayınız.
“Bir Kelime Seyyahı” metni ve öğrendiğimiz dil bilgileriyle ilgili ifadelerden doğru olanların D, yanlış olanların Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Karahanlı Devleti, İslamiyeti resmen kabul eden ilk Türk devletidir. | ✓ | |
| Mahmut yalnızca medrese dersleriyle ilgilenmiş, ata binmeyi ve ok kullanmayı sevmemiştir. | ✓ | |
| Peçenek ve Döğer boylarının damgalarında aynı işaretler kullanılır, yalnız birinde işaret yön değiştirir. | ✓ | |
| İzleme sürecini değerlendirme çizelgesinde 1 puan “çok güçlü”, 5 puan “gelişmeye açık” demektir. | ✓ | |
| Anlamını tahmin ettiğimiz yeni kelimelerin doğruluğunu TDK Güncel Türkçe Sözlük’ten kontrol ederiz. | ✓ |
Görselde “Ortak Sözcüklerimiz, Ortak Dilimiz” adlı içeriğin başlığı ve ekran etiketleri verilmiştir. İçeriği izlemeden önce bu kartı inceleyen bir öğrencinin gerekçeli tahmini hangisi olmalıdır?
- AFarklı Türk ülkelerindeki ortak kelimeleri anlatmaktadır.
- BNoktalama işaretlerinin tarihî gelişimini anlatmaktadır.
- CKütüphanedeki basılı sözlüklerin dizilişini göstermektedir.
- DGölge oyunundaki yöresel ağız özelliklerini tanıtmaktadır.
Bir izleme metnini tahmin ederek izleme ve değerlendirme sürecinin adımlarını baştan sona doğru 1’den 4’e kadar sıralayınız.
- 3İzledikten sonra tahminin doğruluğu değerlendirme göstergesinde işaretlenir.
- 1İzlemeden önce başlık ve görseller incelenerek içerik gerekçesiyle tahmin edilir.
- 4Sonda öz değerlendirme çizelgesinde puan verilerek yeni hedef belirlenir.
- 2İzlerken önemli bilgiler karşılaştırma tablosuna not alınır.
Görseldeki “Doğrusunu Bilelim” kartında metindeki özgün yazımlar ile günümüz kuralları karşılaştırılmıştır. Bugünkü yazım kurallarına göre “İslamiyet” ve “âdet” kelimelerinde düzeltme işaretinin kullanım farkını açıklayınız.
Görseldeki yazma planı şemasında bir öğrencinin paragraf yazmadan önce yaptığı üç seçim ve paragraf bölümleri verilmiştir. Şemaya göre aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- AYazı, okul öncesi çocukların seviyesine uygun kurulmalıdır.
- BBaşlatma ifadesi okuru konuya hazırlayan giriş cümlesidir.
- CSürdürme ifadeleri düşünceleri birbirine bağlar.
- DSonlandırma ifadesi paragrafın en başında yer alan bölümdür.
İpuçlarına uyan kelimeleri kutulara yazınız. Turuncu kutulardaki harfler, bir kişiye ya da bir şeye karşı yakın ilgi ve bağlılık duymamızı sağlayan duyguyu (muhabbeti) oluşturur.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: SEVGİ
Cümlelerdeki boşlukları kutudaki kelimelerle doldurunuz. Bir kelime artacaktır.
- Şaşırıp ne yapacağını bilemeden olduğu yerde kalmaya bakakalmak denir.
- Kişinin güçlü bir istekle yöneldiği amaca tutku adı verilir.
- Yazımızı okuyacak olan okur grubuna hedef kitle denir.
- Düşünceleri birbirine bağlayan cümlelere sürdürme ifadeleri denir.
Görseldeki “Kelimelerle Cümle Kurma Oyunu” kartını sıra arkadaşından alan bir öğrencinin aşağıdakilerden hangisini yapması beklenemez?
- AKarttaki tüm unsurları anlamlı bir cümlede birleştirmesi
- BDeyim ve ikilemeleri silip yalnız kendi kelimelerini yazması
- CÇok gerekirse eksik kelime yerine küçük bir simge çizmesi
- DCümlesini paylaşırken saygılı ve nazik bir dil kullanması