Türküz, Türkçe Konuşuruz: Materyal Seçimi, Anahtar Kelime, Söz Varlığı, Konuşma ve Yazma Görevi
T.O.6.1, T.O.6.6, T.O.6.16, T.O.6.21. Okuma ve dinlemede materyal-strateji seçimini yönetir; metnin yüzey anlamını, anahtar kelimelerini ve söz varlığını çözümler. · T.K.6.3, T.Y.6.3, T.Y.6.21. Konuşma ve yazmada amaç-konu-tür-yapı seçimlerini yönetir; dil adlarının yazımını ve tırnak işaretini uygular.
- Okuma ve dinleme materyali amaç, ilgi, süre ve erişim olanaklarına göre seçilir; işe yaramayan stratejiyi değiştirmeye üst bilişsel izleme denir.
- Metinde doğrudan söylenen bilgi yüzey anlamdır; içeriği en iyi yansıtan kelimeler ise anahtar kelimelerdir (“Türkçe, Türk, konuşmak, dil”).
- Türkçe tek kökten eklerle yeni kelimeler türetir (göz → gözlük, gözlem); eş-zıt anlamlılar, deyim, atasözü, ikileme ve terimler anlatımı güçlendirir.
- Konuşmada amaç-konu-tür sırası, yazıda uygun paragraf türü seçilir; dil adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz (Türkçenin, Türkçede), alıntılar tırnak içine alınır.
Sol sütundaki okuma, söz varlığı ve yazma kavramlarını sağ sütundaki açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Yüzey anlam, söz varlığı, konuşma-yazma ve yazım kurallarıyla ilgili ifadelerden doğru olanların D, yanlış olanların Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| “Türküz, Türkçe Konuşuruz” şiirinde Yunus Emre ve Âşık Veysel adlarının geçmesi yüzey anlama ait bir bilgidir. | ✓ | |
| Hazırlıklı konuşma planlanırken önce konuşma türü (sunum, şiir), en son konuşmanın amacı belirlenir. | ✓ | |
| “Türkçe, İngilizce, Arapça” gibi dil adlarına gelen çekim ekleri kesmeyle ayrılmaz: Türkçenin, Türkçede. | ✓ | |
| Millet adı olan “Türk” kelimesine doğrudan gelen çekim eki de kesme işaretiyle ayrılmaz (“Türkün dili”). | ✓ | |
| Başkasına ait alıntı cümleler tırnak içine alınır ve cümlenin sonundaki nokta tırnağın içinde kalır. | ✓ |
Görseldeki türetme ağacında “bil-” ve “sev-” köklerinden türetilmiş örnekler verilmiştir. Siz de “göz” kökünden yapım ekleriyle türetilmiş en az 4 Türkçe kelime yazınız.
Görseldeki görev kartına göre öğrencilerin amaçlarına uygun materyal ve strateji seçimleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A1. Öğrenci (Duygu ve ahengi tatmak): Kısa bir şiir seçip sesli okuma ve dize sonunda duraklama stratejisi uygulamalıdır.
- B2. Öğrenci (Kelime kökeni araştırmak): Bilmece ve tekerleme kitabı seçerek hızlı okuma stratejisi kullanmalıdır.
- C3. Öğrenci (Etkileşimsiz video izlemek): Videodaki sunucuya el kaldırıp anında sözlü soru sorarak sohbet etmelidir.
- DÜç öğrenci de amaçlarına ve sürelerine bakmadan aynı ansiklopedi maddesini baştan sona ezberlemelidir.
Cümlelerdeki boşlukları kutuda verilen uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Bir dildeki kelimelerin, deyimlerin, atasözlerinin ve terimlerin bütününe o dilin söz varlığı denir.
- “yaz-” kökünden “yazı, yazar, yazıt, yazılım” kelimelerinin üretilmesi Türkçenin türetme gücünü gösterir.
- Bir bilgiyi veya düşünceyi nedenleriyle öğretmek amacıyla kurulan paragrafa açıklama paragrafı denir.
- Metin içinde geçen şiir, kitap ve makale başlıkları tırnak işareti içine alınarak yazılır.
Görseldeki taslakta “Türkçe önemli bir dildir. Kelimeleri önemlidir. Şiirleri önemlidir.” tekrarı yapılmıştır. Bu paragrafı en az iki söz varlığı unsuruyla (eş anlamlı, deyim, ikileme) yeniden yazınız.
Görseldeki dört yazım kartından hangisinde dil-millet adları veya tırnak işaretiyle ilgili bir yazım yanlışı yapılmıştır?
- A1. Kart: Karamanoğlu Mehmet Bey, “Bugünden sonra divanda Türkçeden başka dil kullanılmayacaktır.” buyruğunu verdi.
- B2. Kart: Derste “Türküz, Türkçe Konuşuruz” şiirini okuduk; Türkçe de anlatım gücü bakımından çok zengin bir dildir.
- C3. Kart: Türkçe’nin söz varlığını araştırırken Türk’çe sözlükteki binlerce türemiş kelimeyi defterime yazdım.
- D4. Kart: Türk’ün tarih boyunca ürettiği eserlerde Türkçenin ve komşu dillerin izlerini görmek mümkündür.
Görselde verilen “Hazırlıklı Konuşma Planlama ve Uygulama” adımlarını doğru sıraya göre 1’den 4’e kadar numaralandırınız.
- 2Amaca uygun daraltılmış bir konu ve konuya uyan konuşma türünü seçmek
- 3Süreye uygun yöntemle (not kartı, örnek) hazırlanıp vurgu ve tonlamayla sunmak
- 1Konuşmanın amacını (bilgi verme, ikna etme veya duygu paylaşma) belirlemek
- 4Konuşma sonunda güçlü yönlerini ve gelişmeye açık yönünü önlemiyle değerlendirmek
Görseldeki yazma planı panosuna göre okul dergisi için “Dilimizin Zenginliği” başlıklı açıklayıcı bir metin yazacak olan Elif’in seçimlerinden hangisi yanlıştır?
- AGiriş bölümünde konuyu tanıtan ve okurda dil sevgisi uyandıran kısa bir giriş paragrafı kurması
- BGelişme bölümünde Türkçenin yapım ekleriyle kelime türetme gücünü örnekleyen açıklama paragrafı yazması
- CMetnin tamamında paragrafları tanıtım, açıklama-detaylandırma ve sonuç sırasıyla açıklayıcı yapıda dizmesi
- DOkul dergisi yazısında noktalama işaretlerini kaldırıp dil adlarına gelen ekleri kesmeyle ayırması
Görseldeki söz varlığı kartlarını inceleyerek her cümledeki unsurun türünü (Deyim, Atasözü, İkileme, Eş Anlamlı) tabloya yazınız. İlk satır örnektir.
| Cümledeki Söz Varlığı Ögesi | Anlatıma Katkısı | Unsurun Türü |
|---|---|---|
| 1. Tatlı dil yılanı deliğinden çıkarır. | Deneyimi özlü cümleyle aktarır | Atasözü |
| 2. Ozanın türküsü dillere destan oldu. | Anlatımı mecazla renklendirir | Deyim |
| 3. Gözleri sevinçten ışıl ışıl parladı. | Anlamı ses ahengiyle güçlendirir | İkileme |
| 4. Şair ve ozan dilimizi ustaca işler. | Kelime tekrarını önler | Eş anlamlı |
Görseldeki konuşma kartına göre “Yabancı sözcükler yerine Türkçelerini kullanalım” konusunda arkadaşlarını ikna etmek isteyen Kerem’in hangi seçimi 3 dakikalık süresine en uygundur?
- ATür olarak tekerleme yarışması seçmeli ve üç dakikada yirmi farklı tekerlemeyi hızlıca sıralamalıdır.
- BTür olarak görüş bildiren konuşma seçmeli; iki gerekçe, günlük hayattan örnekler ve bir atasözü sunmalıdır.
- CTür olarak sessiz okuma seçmeli ve otuz sayfalık sözlük bölümünü sınıfa hiç konuşmadan göstermelidir.
- DKonuşma amacını değiştirerek beş ayrı masalı baştan sona olay örgüsüyle anlatmaya çalışmalıdır.
İpuçlarındaki kavramları kutulara yazarak “metinde satır arası yoruma gerek kalmadan doğrudan söylenen açık bilgi” kavramını bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: YÜZEY