Kanın Yapısı ve Görevleri (Plazma, Alyuvar, Akyuvar, Kan Pulcukları), Kan Grupları ve Kan Bağışının Toplumsal Önemi ile Dolaşım Sistemi Sağlığı (FB.7.3.4 & FB.7.3.5)
Dolaşım sisteminin bir bileşeni olan kanın yapısını (kan plazması, alyuvar, akyuvar, kan pulcukları) ve her bir bileşenin vücuttaki görevlerini açıklar (FB.7.3.3). · Kan gruplarını (A, B, AB, 0 ve Rh faktörü) tanımlayarak kan bağışının insan sağlığı ve toplumsal dayanışma açısından önemini mantıksal gerekçelerle tartışır (FB.7.3.4). · Dolaşım sisteminin sağlığını korumak için yapılması gerekenleri, dolaşım sistemi hastalıklarını ve tedavide kullanılan teknolojik gelişmeleri açıklar (FB.7.3.5).
- Santrifüj edilen kanın üst kısmında %55 kan plazması (%90 su + %10 besin, hormon, antikor, atık), alt kısmında ise %45 kan hücreleri yer alır.
- Alyuvarlar hemoglobin ile O2 ve CO2 taşır (en çoktur); akyuvarlar mikroplarla savaşarak bağışıklık sağlar; kan pulcukları yaralanmada kanı pıhtılaştırır.
- Alyuvar zarındaki proteinlere göre A, B, AB, 0 kan grupları ile Rh(+) ve Rh(-) faktörü belirlenir; sağlıklı kan nakli aynı kan grupları arasında yapılır.
Sol sütundaki kan bileşenlerini sağ sütundaki temel görev ve yapısal özellikleriyle eşleştiriniz.
Görseldeki santrifüj tüpünde numaralanmış 1 ve 2 kısımlarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A1 numaralı kısım kanın %45’ini oluşturan kırmızı kan hücreleridir.
- B1 numaralı kısım %90’ı su olan kan plazması, 2 ise %45’lik kan hücreleridir.
- C2 numaralı kısımda yalnızca hormonlar, sindirilmiş besinler ve su bulunur.
- DOksijen taşıyan alyuvar hücreleri yalnızca 1 numaralı sıvı kısımda yer alır.
Kanın yapısı, kan bağışı ve dolaşım sistemi sağlığıyla ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Olgunlaşmış alyuvar hücreleri daha fazla oksijen taşıyabilmek için çekirdeklerini kaybeder. | ✓ | |
| Vücudumuz herhangi bir mikropla karşılaşıp hastalandığında kandaki akyuvar sayısı hızla azalır. | ✓ | |
| Ülkemizde gönüllü kan bağışı organizasyonlarını yürüten temel kurum Türk Kızılayıdır. | ✓ | |
| On iki yaşındaki her öğrenci kimlik kartıyla tek başına giderek kan bağışında bulunabilir. | ✓ |
Görseldeki kan grubu kartlarını inceleyerek alyuvardaki protein durumunu ve kan alışveriş kuralını tabloya yazınız. İlk satır örnektir.
| Kan Grubu | Alyuvar Zarındaki Protein | Güvenli Kan Alışverişi |
|---|---|---|
| 1. A Rh(+) Grubu | A proteini + Rh proteini var | A Rh(+) ile alıp verir |
| 2. B Rh(-) Grubu | B proteini var, Rh yok | B Rh(-) ile alıp verir |
| 3. AB Rh(+) Grubu | A, B ve Rh proteinleri var | AB Rh(+) ile alıp verir |
| 4. 0 Rh(-) Grubu | A, B ve Rh proteini yok | 0 Rh(-) ile alıp verir |
Cümlelerdeki boşlukları kutuda verilen uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Alyuvarların yapısında bulunan, kana kırmızı rengini veren ve O2 ile CO2 taşıyan proteine hemoglobin denir.
- Akyuvarların vücuda giren yabancı mikropları etkisiz hâle getirmek için ürettiği savunma proteinlerine antikor adı verilir.
- Tıkanan kalp damarlarını açmak için damar içine yerleştirilen metal kafes tüpe stent denir.
Görseldeki mikroskop incelemesinde özellikleri verilen X, Y ve Z kan hücreleri aşağıdakilerden hangisinde doğru eşleştirilmiştir?
- AX: Alyuvar — Y: Akyuvar — Z: Kan pulcukları
- BX: Akyuvar — Y: Alyuvar — Z: Kan pulcukları
- CX: Kan pulcukları — Y: Akyuvar — Z: Alyuvar
- DX: Alyuvar — Y: Kan pulcukları — Z: Akyuvar
Görseldeki Kızılay kan bağışı başvuru formuna göre tablodaki dört kişiden hangisi kan bağışında bulunabilir?
- A1. Kişi (Efe: 15 yaşında, 58 kg, sağlıklı)
- B2. Kişi (Zeynep: 29 yaşında, 62 kg, sağlıklı)
- C3. Kişi (Selin: 24 yaşında, 44 kg, sağlıklı)
- D4. Kişi (Ahmet Bey: 72 yaşında, 70 kg, bulaşıcı hastalığı var)
Görseldeki kan sayımı (hemogram) grafiğine göre boğaz enfeksiyonu geçiren bir hastanın kanında akyuvar sayısının normalin üzerine çıkmasının nedenini açıklayınız.
İpuçlarındaki kavramları kutulara yazınız. Numaralı harflerle «kanın %55’ini oluşturan sarımtırak sıvı ara madde» kavramını bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: PLAZMA
Görseldeki damar yaralanması ve pıhtılaşma sürecini başlangıçtan kanamanın durmasına kadar 1’den 4’e doğru sıralayınız.
- 3Kan pulcuklarının lifli protein ağı (pıhtı/tıkaç) oluşturması
- 4Oluşan pıhtının yarayı kapatarak kan kaybını durdurması
- 2Kan pulcuklarının yaralanan damar açıklığına hızla toplanması
- 1Kesilen damar bölgesinde kanamanın başlaması
Görseldeki grafikte deniz seviyesinden (0 m) yüksek dağ zirvesine (3000 m) taşınan bir sporcunun kanındaki X hücresinin değişimi verilmiştir. X hücresi ve artış nedeni hangisidir?
- AAlyuvar — Yükseklerde azalan oksijeni dokulara yeterli taşıyabilmek için sayısı artar.
- BKan pulcukları — Yükseklerde damarların sürekli kanaması nedeniyle sayısı artar.
- CAkyuvar — Dağ havasında hiç oksijen bulunmadığı için mikropları beslemek üzere artar.
- DPlazma suyu — Yükseklerde vücut sıcaklığı sıfıra düştüğü için kanı dondurmak üzere artar.
Görseldeki Kızılay afişine göre düzenli kan bağışı yapmanın hem bağışçının sağlığı hem de toplumsal dayanışma açısından önemini açıklayınız.