Başkalarının İstatistiksel Sonuç ve Yorumlarını Tartışma: Yanlılık, Yanıltıcı Grafik ve Ölçü Seçimi
MAT.7.6.2. Başkaları tarafından oluşturulan kategorik veya nicel (sürekli) veriye dayalı istatistiksel sonuç veya yorumları tartışabilme
- Bir iddia; örneklem, grafik ve seçilen ölçü incelenerek sayısal gerekçeyle kabul edilir, çürütülür ya da “bu veriyle karar verilemez” denir.
- Kolayda örneklem, gönüllü katılım, yönlendirici soru, küçük örneklem ve tutarsız ölçüm sonucu bozar. Sütun grafiğinde eksen 0’dan başlamalıdır.
- Uç değer varsa ortancaya bakılır. Farklı büyüklükteki gruplar oranla karşılaştırılır. %50’yi aşmayan kategori “çoğunluk” sayılmaz.
Görseldeki grafiğe bakan Deniz, “B fırını, A’nın 3 katı poğaça sattı.” diyor. Bu yorumla ilgili hangisi doğrudur?
- ADoğrudur; B’nin sütunu A’nınkinin 3 katıdır.
- BYanlıştır; gerçek fark 12 poğaçadır.
- CYanlıştır; eksen 200’den başlıyor, gerçek fark 8 poğaçadır.
- DDoğrudur; sütun boyları her zaman değerle orantılıdır.
Doğru ifadelerin D, yanlış ifadelerin Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| “Bence yanlış.” demek istatistiksel temellendirmedir. | ✓ | |
| Yalnız gönüllülerin katıldığı anketin örneklemi yanlı olabilir. | ✓ | |
| Kategorik verilerde tepe değer kullanılır. | ✓ | |
| “Her” ile kurulan iddiayı çürütmek için verilerin yarısı gerekir. | ✓ |
Durumları hata türleriyle eşleştiriniz.
Görseldeki verilere göre yöneticinin yorumuyla ilgili hangisi doğrudur?
- AOrtalama yanlıştır; doğrusu 10 tondur.
- BOrtalama doğru ama 43 ton uç değerdir; ortanca 9,5 ton olduğundan yorum yanıltıcıdır.
- CYorum doğrudur; tepe değer 15 tondur.
- DYorum doğrudur; açıklık 35 tondur.
Kitap kulübü üye oranlarını yüzde olarak boş hücrelere yazınız. C satırı örnektir.
| Okul | Öğrenci Sayısı | Üye Sayısı | Üye Oranı |
|---|---|---|---|
| A | 80 | 36 | %45 |
| B | 150 | 54 | %36 |
| C | 200 | 60 | %30 |
| Sonuç | Sayıca en çok: C | Oranca en yüksek: | A okulu |
Ece, görseldeki tek seçimli anket için “Öğrencilerin çoğu simit tercih ediyor.” diyor. Hangisi doğrudur?
- AKabul edilir; simit en büyük dilimdir.
- BKabul edilir; simit 76, tost 68 kişidir.
- CÇürütülür; yüzdelerin toplamı %100’ü aşar.
- DÇürütülür; %38 yarıdan azdır, “en çok tercih edilen” denmeli.
Görseldeki grafiğe göre “Bu hafta sıcaklık sürekli arttı.” iddiasını değerlendiriniz.
Boşlukları uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Hakkında sonuç çıkarılmak istenen grubun tamamına evren denir.
- Verinin gerçekten toplandığı alt gruba örneklem denir.
- Farklı büyüklükteki gruplar sayıyla değil oran ile karşılaştırılır.
Kantin fiyatlarıyla ilgili hangisi tarafsız bir anket sorusudur?
- AKantin fiyatlarını nasıl buluyorsunuz? (Uygun / Normal / Pahalı)
- BFahiş fiyatlardan şikâyetçi değil misiniz?
- CHerkesin bildiği gibi kantin pahalı, değil mi?
- DUygun fiyatlı kantinimizi önerir misiniz?
Kavramları bulunuz; renkli kutulardaki harfleri yukarıdan aşağı okuyunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: KANIT
Görseldeki açıklamada iki hata belirtiniz, kararınızı yazınız ve nasıl yeniden planlanacağını açıklayınız.
A makinesi: 498, 500, 500, 502, 500 mL; B makinesi: 480, 490, 500, 510, 520 mL doldurmuştur. “Ortalamalar 500 mL, iki makine eşit düzenlidir.” iddiasını açıklık ve OMS ile değerlendiriniz.