Büyük Millet Meclisine Karşı Çıkan Ayaklanmalar, Alınan Tedbirler (Hıyanet-i Vataniye Kanunu, İstiklal Mahkemeleri) ve Sevr Antlaşması'na Karşı Tepkiler (İTA.8.2.7 & İTA.8.2.8)
Büyük Millet Meclisine karşı çıkarılan ayaklanmaların nedenlerini ve dört ana grubunu analiz eder (İTA.8.2.7). · Ayaklanmaların bastırılması için Büyük Millet Meclisinin aldığı hukuki, dinî, askerî ve basın-yayın tedbirlerini (Hıyanet-i Vataniye Kanunu, İstiklal Mahkemeleri, karşı fetva) değerlendirir (İTA.8.2.7). · Sevr Antlaşması'nın ağır maddelerini, hukuki geçersizliğini ('ölü doğmuş antlaşma') ve Mustafa Kemal ile Türk milletinin Sevr'e karşı tepkilerini açıklar (İTA.8.2.8).
- BMM’ye karşı çıkan ayaklanmalar 4 gruptur: 1. Doğrudan İstanbul Hükûmeti (Anzavur, Kuvâ-yı İnzibatiye), 2. İstanbul Hükûmeti + İtilaf Devletleri (Bolu-Düzce, Bozkır, Çopur Musa, Delibaş), 3. Eski Kuvâ-yı Milliyeciler (Çerkez Ethem, Demirci Mehmet Efe), 4. Azınlıklar (Pontus, Ermeni).
- BMM’nin aldığı tedbirler: Hıyanet-i Vataniye Kanunu (yasama), İstiklal Mahkemeleri (yargı), Ankara Müftüsü Rıfat Börekçi’nin karşı fetvası (dinî), Anadolu Ajansı ve Hâkimiyet-i Milliye (basın) ve düzenli ordunun kurulmasıdır.
Sol sütundaki BMM’ye karşı çıkan ayaklanma gruplarını sağ sütundaki örnek ve amaçlarıyla eşleştiriniz.
Görseldeki tedbir kartlarını inceleyerek BMM’nin ayaklanmalara karşı aldığı önlemleri ve ilgili alanı tabloya yazınız. İlk satır örnektir.
| Kışkırtma / Sorun | BMM’nin Aldığı Tedbir | Tedbirin Alanı |
|---|---|---|
| 1. Şeyhülislam Dürrizade’nin fetvası | Rıfat Börekçi ve 153 müftünün karşı fetvası | Dinî ve Toplumsal Alan |
| 2. İstanbul basınının kara propagandası | Anadolu Ajansı ve Hâkimiyet-i Milliye | Basın-Yayın ve İletişim |
| 3. İsyancıların yargılanması ihtiyacı | Hıyanet-i Vataniye ve İstiklal Mahkemeleri | Hukuki (Yasama-Yargı) Alan |
| 4. Kuvâ-yı Milliye’nin disiplinsizliği | Düzenli ordunun kurulması | Askerî ve Savunma Alanı |
Görseldeki Çerkez Ethem ve Demirci Mehmet Efe olay kartına göre bu ayaklanmaların çıkma nedenini ve bastırılmasının askerî sonucunu yazınız.
Görseldeki BMM tedbirleri şemasına göre Meclisin hem «Hıyanet-i Vataniye Kanunu» çıkarması hem de milletvekillerinden oluşan «İstiklal
- ABMM’nin yasama ve yargı yetkilerini birlikte kullanarak «güçler birliği» ilkesini uyguladığını
- BBMM’nin tüm yargı yetkisini İstanbul Hükûmeti mahkemelerine devrettiğini
- CMeclisin yalnızca askerî işlerle ilgilenip hukuki düzenlemeleri ertelediğini
- Dİtilaf Devletlerinin Anadolu’daki mahkemeleri denetlediğini
BMM’ye karşı ayaklanmalar ve Sevr Antlaşması’yla ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| BMM’ye karşı çıkan ayaklanmalar Kurtuluş Savaşı’nın kazanılmasını geciktirmiş, silah ve insan kaybına yol açmıştır. | ✓ | |
| Sevr Antlaşması, Mebusan Meclisi tarafından oy birliğiyle onaylandığı için hukuken geçerli bir antlaşmadır. | ✓ | |
| Ayaklanmaların başarıyla bastırılması BMM’nin Anadolu’daki otoritesini ve halkın Meclise olan güvenini artırmıştır. | ✓ | |
| Sevr Antlaşması’nda kapitülasyonların kaldırılması ve Osmanlı ordusunun güçlendirilmesi kararlaştırılmıştır. | ✓ |
Görseldeki Sevr paylaşım haritası ve Yunan taarruzu kartına göre, İtilaf Devletlerinin Sevr Antlaşması’nı Türklere zorla
Cümlelerdeki boşlukları kutuda verilen uygun tarihî kavramlarla tamamlayınız.
- BMM kendi otoritesini korumak ve isyancıları cezalandırmak için 29 Nisan 1920’de Hıyanet-i Vataniye Kanunu’nu çıkarmıştır.
- Millî Mücadele’nin haklılığını halka duyurmak için Halide Edip ve Yunus Nadi’nin önerisiyle 6 Nisan 1920’de Anadolu Ajansı kurulmuştur.
- 10 Ağustos 1920’de imzalanan Sevr Antlaşması Türk milletinin bağımsızlığına ve Misak-ı Millî’ye tamamen aykırıdır.
Görseldeki hukuk kartına göre Sevr Antlaşması’nın tarihte «ölü doğmuş bir antlaşma» olarak nitelendirilmesinin hukuki nedeni hangisidir?
- AAntlaşmanın Paris yerine San Remo kentinde hazırlanmış olması
- BKanun-ı Esasi’ye göre bir antlaşmanın geçerli olması için gereken Mebusan Meclisi onayından geçmemesi
- CAntlaşma metninin Fransızca ve İngilizce olarak iki nüsha yazılması
- Dİtilaf Devletlerinin antlaşmayı imzalamaktan son anda vazgeçmesi
Görseldeki 1920 yılı gelişmelerini kronolojik (tarihsel) oluş sırasına göre 1’den 4’e kadar sıralayınız.
- 410 Ağustos 1920’de Saltanat Şûrası tarafından Sevr Antlaşması’nın imzalanması ve BMM’nin bunu reddetmesi
- 1İtilaf Devletlerinin 16 Mart 1920’de İstanbul’u resmen işgal edip Mebusan Meclisini dağıtması
- 329 Nisan 1920’de ayaklanmalara karşı Hıyanet-i Vataniye Kanunu’nun çıkarılması
- 223 Nisan 1920’de Ankara’da Büyük Millet Meclisinin (BMM) açılması
Görseldeki Sevr Antlaşması maddeleri kartında yer alan hükümlerden hangisi doğrudan ekonomik bağımsızlığımızı ortadan kaldırmaya yöneliktir?
- ABoğazların içinde Türk temsilcinin bulunmadığı uluslararası bir komisyona bırakılması
- BKapitülasyonlardan bütün devletlerin yararlanması ve Osmanlı maliyesinin İtilaf komisyonunca yönetilmesi
- CMecburi askerlik hizmetinin kaldırılması ve ordunun ağır silahlardan arındırılması
- DDoğu Anadolu’da iki yeni devlet kurulmasının öngörülmesi
Görseldeki Mustafa Kemal Paşa’nın sözünden hareketle Türk milletinin Sevr Antlaşması’na karşı tutumu hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- ATürk milleti esareti ve teslimiyeti reddederek tam bağımsızlık için mücadeleyi seçmiştir.
- BBMM, Sevr Antlaşması’nın yalnız ekonomik maddelerini kabul etmiştir.
- CAnadolu halkı İtilaf Devletlerinin manda ve himayesini benimsemiştir.
- DMilli sınırlar (Misak-ı Millî) hedefinden vazgeçilerek silahlar bırakılmıştır.
İpuçlarındaki kavramları kutulara yazınız. Numaralı harflerle «23 Nisan 1920’de Ankara’da açılan ve Kurtuluş Savaşı’nı yöneten
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: MECLİS