Birinci Dünya Savaşı’nın Genel ve Özel Sebepleri, Bloklaşma, Osmanlı Devleti’nin Savaşa Girişi ve Savaştığı Cepheler (İTA.8.2.1, İTA.8.2.2)
İTA.8.2.1. Birinci Dünya Savaşı’nın genel (sömürgecilik, milliyetçilik) ve özel sebeplerini, bloklaşmayı ve savaşın başlamasını açıklar. · İTA.8.2.2. Osmanlı Devleti’nin savaşa girme amaçlarını ve Taarruz, Savunma ile Yardım cephelerindeki mücadelesini analiz eder.
- Savaşın genel sebepleri: Sanayi İnkılabı’nın doğurduğu ham madde/pazar rekabeti (sömürgecilik), Fransız İhtilali’nin yaydığı milliyetçilik akımı ve silahlanma yarışıdır.
- Özel sebepler: Almanya-Fransa arasındaki kömür zengini Alsas-Loren sorunu, Rusya’nın Panslavizm ve sıcak denizlere inme politikası; kıvılcım ise Saraybosna Suikastı’dır (1914).
- İttifak Bloku (Almanya, Avusturya-Macaristan, Osmanlı, Bulgaristan) ile İtilaf Bloku (İngiltere, Fransa, Rusya, sonradan taraf değiştiren İtalya ve ABD) savaşmıştır.
- Osmanlı cepheleri (K harfi kuralı): Taarruz (Kafkas, Kanal), Savunma (Çanakkale, Irak/Kut’ül Amâre, Hicaz-Yemen, Suriye-Filistin) ve Müttefiklere Yardım («YA» eki: Galiçya, Makedonya, Romanya).
Görseldeki sebep şemasında Birinci Dünya Savaşı’na yol açan genel ve özel gelişmeler ayrılmıştır. Şemaya göre aşağıdakilerden hangisi tüm dünyayı etkileyen genel sebeplerden biridir?
- ASanayi İnkılabı sonucunda büyük devletler arasında başlayan ham madde, pazar ve sömürgecilik yarışı
- BSedan Savaşı sonrasında el değiştiren Alsas-Loren sınır eyaletinin Paris ile Berlin arasında uyuşmazlık yaratması
- CÇarlık Rusya’nın Balkanlardaki Slav topluluklarını kendi çatısı altında birleştirme (Panslavizm) politikası
- DAvusturya-Macaristan veliahdının 28 Haziran 1914’te Saraybosna’da bir Sırp milliyetçisi tarafından vurulması
Görseldeki Osmanlı cepheleri panosunu inceleyerek her cephenin niteliğini (Taarruz / Savunma / Yardım) ve öne çıkan tarihsel özelliğini tablodaki boşluklara yazınız. İlk satır örnektir.
| Cephe Adı | Cephenin Niteliği (Grubu) | Önemli Komutan / Gelişme |
|---|---|---|
| Kafkas Cephesi | Taarruz cephesi | Sarıkamış Harekâtı; Muş ve Bitlis’in kurtarılması |
| Çanakkale Cephesi | Savunma cephesi | Conkbayırı zaferi; Rusya’ya yardımın önlenmesi |
| Irak (Basra) Cephesi | Savunma cephesi | Halil Paşa’nın Kut’ül Amâre zaferi |
| Galiçya ve Makedonya | Yardım cephesi | Sınır dışında müttefiklere destek verilmesi |
Sol sütundaki tarihsel kavram ve olayları sağ sütundaki doğru açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Görseldeki stratejik amaçlar tablosunda Almanya’nın Osmanlı Devleti’ni kendi yanında savaşa çekme nedenleri verilmiştir. Tabloya göre aşağıdakilerden hangisi Almanya’nın dinî açıdan beklentisini gösterir?
- AHalifenin cihat gücünden yararlanıp İngiliz sömürgelerindeki Müslümanları harekete geçirmek
- BBoğazları tutarak Çarlık Rusya’ya müttefik yardımını engellemek
- CYeni cepheler açıp Avrupa’daki kendi askeri yükünü hafifletmek
- DOrta Doğu’daki zengin petrol yataklarını denetim altına almak
Görseldeki Çanakkale Zaferi sonuç kartında bu cephenin Türkiye ve dünya tarihi açısından etkileri özetlenmiştir. Çanakkale Zaferi’nin Çarlık Rusya ve Birinci Dünya Savaşı’nın süresi üzerindeki etkisini yazınız.
Birinci Dünya Savaşı ve Osmanlı cepheleriyle ilgili ifadelerden doğru olanların D, yanlış olanların Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Savaş öncesinde Üçlü İttifak grubunda yer alan İtalya, kendisine Batı Anadolu toprakları vaat edilince İtilaf bloğuna geçmiştir. | ✓ | |
| Osmanlı Devleti savaşa girince kapitülasyonları tek taraflı kaldırmış ve dış borç ödemelerini durdurmuştur. | ✓ | |
| Kafkas ve Kanal cepheleri, Osmanlı ordusunun sadece savunma yaptığı cephelerdir. | ✓ | |
| Mustafa Kemal; Birinci Dünya Savaşı’nda sırasıyla Çanakkale, Kafkas ve Suriye-Filistin cephelerinde görev yapmıştır. | ✓ | |
| Çanakkale Zaferi sonrasında Bulgaristan, İtilaf Devletleri yanında savaşa girerek Osmanlı-Almanya kara bağlantısını kesmiştir. | ✓ |
Görseldeki cephe kodlama kartında Osmanlı Devleti’nin savaştığı cepheler üç gruba ayrılmıştır. Hangi seçenekteki cephe yanlış gruba yerleştirilmiştir?
- ATaarruz Cephesi: Kafkas Cephesi («K» harfiyle başlayan saldırı cephemizdir)
- BSavunma Cephesi: Çanakkale Cephesi (Boğazları korumak için açılan savunma cephemizdir)
- CYardım Cephesi: Galiçya Cephesi (Sınırlarımız dışında müttefiklerimize destek cephesidir)
- DTaarruz Cephesi: Suriye-Filistin Cephesi (Yıldırım Orduları Grup Komutanlığının savunma yaptığı cephedir)
İpuçlarına karşılık gelen tarihsel kavramları kutulara yazınız. Numaralı harflerle orduların savaş yürüttüğü bölgeye verilen ortak adı bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: CEPHE
Görseldeki tarih şeridinde Mustafa Kemal’in 19. Tümen Komutanı olarak Çanakkale’de düşmanın çıkarma yapacağı noktayı önceden sezerek birliklerini Conkbayırı’na yönlendirmesi verilmiştir. Bu durum Mustafa Kemal’in hangi kişilik özelliğini doğrudan kanıtlar?
- Aİleri görüşlülüğünü (öngörüsünü) ve üstün askerî dehasını
- BÇok partili siyasi hayata geçiş için parti kurma çalışmalarını
- CYalnızca diplomatik antlaşmalarla masa başında görev aldığını
- DEğitim ve harf inkılabı alanında yürüttüğü kültürel çalışmaları
Görseldeki «Osmanlı Devleti’nin Savaşa Giriş Süreci» şemasına göre 1914 yılında yaşanan gelişmeleri 1’den 4’e kadar kronolojik olarak sıralayınız.
- 2Osmanlı Devleti’nin tarafsızlığını ilan edip seferberlik başlatması
- 1Avusturya veliahdının öldürülmesiyle dünya savaşının başlaması
- 3Goben ve Breslav gemilerinin sığınıp Yavuz ve Midilli adını alması
- 4Bu gemilerin Rus limanlarını bombalamasıyla fiilen savaşa girilmesi
Cümlelerdeki boşlukları kutudaki uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Çanakkale’de döşediği mayınlarla İtilaf donanmasına ağır kayıp verdiren gemimiz Nusret Mayın Gemisi’dir.
- Irak Cephesi’nde İngiliz ordusunu kuşatarak General Townshend’i esir aldığımız zafer Kut’ül Amâre Zaferi’dir.
- Fransız İhtilali’nin yaydığı milliyetçilik akımı, Osmanlı ve Avusturya-Macaristan gibi çok uluslu devletleri sarsmıştır.
- Mustafa Kemal, Muş ve Bitlis’i Rus işgalinden kurtardığı Kafkas Cephesi’nde generalliğe yükselmiştir.
Görseldeki Hicaz-Yemen ve Kanal cepheleri kartında, bazı Arap kabilelerinin İngilizlerin bağımsızlık vaatleriyle Osmanlı ordusuna karşı ayaklandığı belirtilmiştir. Bu durum hangi fikir akımının geçerliliğini yitirdiğini kanıtlar? Açıklayınız.