Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlı Devleti’nin Savaşa Girişi, Cepheler ve Mustafa Kemal’in Cephelerdeki Mücadelesi (İTA.8.2.2)
İTA.8.2.2. Osmanlı Devleti’nin Birinci Dünya Savaşı başladığındaki tutumunu, savaşa girme nedenlerini ve Almanya’nın amaçlarını analiz eder. · Osmanlı Devleti’nin savaştığı taarruz, savunma ve yardım cephelerini değerlendirir; Mustafa Kemal’in görev yaptığı cepheleri ve Çanakkale Zaferi’nin önemini kavrar.
- Birinci Dünya Savaşı başladığında Osmanlı Devleti tarafsızlığını ilan etmiş, Boğazları ulaşıma kapatmış, kapitülasyonları tek taraflı kaldırmış ve genel seferberlik başlatmıştır.
- Almanya; yeni cepheler açıp savaş yükünü hafifletmek, Osmanlı’nın jeopolitik konumundan ve Halifelik makamının dini gücünden yararlanmak için Osmanlı’yı yanında istemiştir.
- Cephelerimiz; Taarruz (Kafkas, Kanal — «2K»), Savunma (Çanakkale, Irak, Hicaz-Yemen, Suriye-Filistin) ve Sınır Dışı Yardım (Galiçya, Makedonya, Romanya — «-ya») olarak üçe ayrılır.
- Mustafa Kemal sırasıyla Çanakkale, Kafkas ve Suriye-Filistin cephelerinde («ÇıKıS») görev yapmış; Çanakkale Zaferi savaşın süresini uzatırken Mustafa Kemal’in tanınmasını sağlamıştır.
Görseldeki bilgi kartında Birinci Dünya Savaşı başladığında Osmanlı Hükûmeti’nin aldığı dört tedbir verilmiştir. Bu tedbirlerden hangisi doğrudan ekonomik bağımsızlığı sağlama amacına yöneliktir?
- A1. tedbir: Savaşta tarafsız kalındığının tüm devletlere duyurulması
- B2. tedbir: Çanakkale ve İstanbul Boğazlarının savaş gemilerine kapatılması
- C3. tedbir: Yabancı devletlere tanınan kapitülasyonların tek taraflı kaldırılması
- D4. tedbir: Ülke genelinde orduyu savaşa hazırlamak için seferberlik ilan edilmesi
Görseldeki cephe sınıflandırma şemasından yararlanarak tablodaki cephelerin grubunu (Taarruz / Savunma / Yardım) ve öne çıkan tarihsel özelliğini yazınız. İlk satır örnektir.
| Cephe Adı | Cephe Grubu | Öne Çıkan Tarihsel Gelişme / Sonuç |
|---|---|---|
| Kafkas Cephesi | Taarruz (Saldırı) | Brest-Litovsk ile Kars, Ardahan ve Batum geri alındı |
| Çanakkale Cephesi | Savunma | Kazanılan tek cephedir; savaş en az iki yıl uzadı |
| Galiçya, Makedonya, Romanya | Müttefiklere Yardım | Sınırlarımız dışında müttefiklere destek verildi |
| Irak Cephesi | Savunma | Kut’ül Amare’de İngiliz tümeni esir alındı |
Görseldeki Hicaz-Yemen ve Kanal cepheleri kartında bazı Arap kabilelerinin Halifenin cihat çağrısına uymayıp İngilizlerle iş birliği yaptığı belirtilmiştir. Bu durum hangi fikir akımının geçerliliğini yitirdiğini kanıtlar?
Sol sütundaki tarihsel gelişme ve komutanları sağ sütundaki ilgili oldukları cephe veya olaylarla eşleştiriniz.
Görseldeki şemada Almanya’nın Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlı Devleti’ni kendi yanında savaşa çekmek istemesinin nedenleri numaralandırılmıştır. Hangi madde Almanya’nın Osmanlı’nın dini gücünden yararlanmak istediğini gösterir?
- A1. madde: Yeni cepheler açarak Avrupa’daki kendi savaş yükünü hafifletmek
- B2. madde: Halifenin cihat çağrısıyla İngiliz sömürgelerindeki Müslümanları ayaklandırmak
- C3. madde: Boğazların kontrolüyle İtilaf Devletleri’nin Rusya’ya yardımını engellemek
- D4. madde: Süveyş Kanalı’nı ele geçirerek İngiltere’nin Hindistan yolunu kesmek
Görseldeki Wilson İlkeleri ve Paris Barış Konferansı kartını inceleyiniz. İtilaf Devletleri’nin «Yenilenlerden toprak alınmayacak» maddesine rağmen Osmanlı topraklarını işgal etmek için hangi yönteme başvurduklarını açıklayınız.
Birinci Dünya Savaşı ve cephelerle ilgili ifadelerden doğru olanların D, yanlış olanların Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Kafkas ve Kanal cepheleri Osmanlı Devleti’nin kendi isteği ve Almanya’nın teşvikiyle açtığı taarruz cepheleridir. | ✓ | |
| Çanakkale Cephesi’nde İtilaf Devletleri’nin başarılı olması üzerine Birinci Dünya Savaşı kısa sürede sona ermiştir. | ✓ | |
| Mustafa Kemal, Kafkas Cephesi’nde Muş ve Bitlis’i Rus işgalinden kurtararak generalliğe yükselmiştir. | ✓ | |
| Kut’ül Amare Zaferi, Halil (Kut) Paşa komutasındaki ordumuz tarafından Galiçya Cephesi’nde kazanılmıştır. | ✓ | |
| ABD’nin 1917 yılında savaşa girmesi Birinci Dünya Savaşı’nın süresini kısaltmış ve Wilson İlkeleri yayımlanmıştır. | ✓ |
Görseldeki «ÇıKıS» şifresi ve zaman şeridini takip ederek Mustafa Kemal’in Birinci Dünya Savaşı’ndaki görevlerini ve savaşın bitişini 1’den 4’e kadar kronolojik sıraya koyunuz.
- 2Kafkas Cephesi’ne atanarak dağınık birlikleri toparlaması ve Muş ile Bitlis’i Rus işgalinden kurtarması
- 119. Tümen Komutanı olarak Çanakkale Cephesi’nde Arıburnu, Conkbayırı ve Anafartalar’da düşmanı durdurması
- 430 Ekim 1918’de Mondros Ateşkes Antlaşması’nın imzalanmasıyla Osmanlı Devleti’nin savaştan çekilmesi
- 3Suriye-Filistin Cephesi’nde Yıldırım Orduları Grup Komutanı olarak İngilizleri Halep’in kuzeyinde durdurması
Cümlelerdeki boşlukları kutudaki uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Bir ülkenin coğrafi konumunun dış siyasete ve askerî stratejiye etkisine jeopolitik konum denir.
- Rusya’da çıkan Bolşevik İhtilali sonrasında Brest-Litovsk Antlaşması imzalanarak Kafkas Cephesi kapanmıştır.
- Wilson İlkeleri’ndeki toprak almama kuralını aşmak isteyen büyük devletler manda ve himaye sistemini çıkarmıştır.
- Mustafa Kemal, Suriye Cephesi’nde İngilizleri Halep şehrinin kuzeyinde durdurarak Anadolu’yu korumuştur.
Görseldeki Çanakkale Zaferi sonuçları panosunda yer alan bilgiler incelendiğinde bu zaferin aşağıdaki gelişmelerden hangisine doğrudan ortam hazırladığı söylenemez?
- AYardım alamayan Çarlık Rusyası’nda Bolşevik İhtilali’nin çıkmasına ve Rusya’nın savaştan çekilmesine
- BBulgaristan’ın İttifak Devletleri yanında savaşa girmesiyle Osmanlı-Almanya kara bağlantısının sağlanmasına
- CYarbay Mustafa Kemal’in Türk milleti tarafından tanınarak Millî Mücadele’nin lideri olarak benimsenmesine
- Dİtilaf Devletleri’nin İstanbul’u ve Boğazları 1915 yılında savaşsız biçimde ele geçirip savaşı bitirmesine
Görseldeki Kafkas Cephesi bilgi kartında Sarıkamış Harekâtı’ndan 3 Mart 1918 Brest-Litovsk Antlaşması’na kadar yaşanan süreç özetlenmiştir. Bu karta göre Kafkas Cephesi’ni diğer cephelerden ayıran temel özellik nedir?
- AOsmanlı Devleti’nin savaşta yenilmesine rağmen antlaşmayla toprak kazandığı tek cephe olması
- BSınırlarımız dışında müttefikimiz Avusturya-Macaristan’a yardım amacıyla açılmış olması
- Cİngilizlerin Süveyş Kanalı’nı ve Mısır’ı korumak amacıyla taarruz ettiği cephe olması
- DHiçbir silahlı çatışma yaşanmadan diplomatik görüşmelerle açılıp kapanmış olması
İpuçlarına karşılık gelen tarihî kavramları kutulara yazınız. Numaralı harflerle Süveyş’i ele geçirmek için açtığımız taarruz cephesinin adını bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: KANAL