Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918), İşgaller ve İşgallere Karşı Tepkiler
İTA.8.2.2. Birinci Dünya Savaşı’nın sona ermesini ve Mondros Ateşkes Antlaşması’nın imzalanma sürecini açıklar. · İTA.8.2.3. Mondros Ateşkes Antlaşması’nın uygulanması karşısında Osmanlı yönetiminin, Mustafa Kemal’in ve halkın tutumunu analiz eder.
- Bulgaristan savaştan çekilince Almanya bağlantısı kopan Osmanlı Devleti, 30 Ekim 1918’de Rauf Bey aracılığıyla Mondros Ateşkes Antlaşması’nı imzaladı.
- Mondros’un 7. maddesi Anadolu’nun işgaline sözde hukuki zemin hazırlamış; 24. maddesi ise Doğu Anadolu’da altı ilde Ermeni devleti kurmayı amaçlamıştır.
- Ordunun terhis edilmesiyle ülke savunmasız bırakılmış; haberleşme ve ulaşım ağlarına el konularak halkın örgütlenmesi engellenmek istenmiştir.
- İstanbul Hükûmeti teslimiyetçi kalırken Mustafa Kemal Paşa “Geldikleri gibi giderler!” demiş; Türk milleti cemiyetler ve Kuvâ-yı Milliye ile direnişe geçmiştir.
Görseldeki Mondros çözümleme şemasından yararlanarak tablodaki antlaşma hükümlerinin ilgili olduğu alanı ve İtilaf Devletleri’nin temel amacını yazınız. İlk satır örnektir.
| Mondros Ateşkes Antlaşması hükmü | İlgili alan | İtilaf Devletleri’nin amacı |
|---|---|---|
| Boğazların açılması ve istihkâmların işgal edilmesi | Siyasi ve askerî | Anadolu-Trakya bağlantısını kesip başkenti baskı altına almak |
| Sınırların korunması dışında Osmanlı ordusunun terhis edilmesi | Askerî | Osmanlı Devleti’ni savunmasız bırakmak |
| Telsiz, telgraf ve demiryollarının denetim altına alınması | Haberleşme ve ulaşım | Halkın işgalleri öğrenip örgütlenmesini engellemek |
Sol sütundaki tarihî kavram ve gelişmeleri sağ sütundaki açıklamalarıyla eşleştiriniz. Harfleri kutulara yazınız.
Görseldeki anı kartında Mustafa Kemal Paşa’nın 13 Kasım 1918’de İstanbul Boğazı’na demirlemiş İtilaf donanmasını gördüğünde söylediği “Geldikleri gibi giderler!” sözü yer almaktadır. Bu söz onun hangi kişilik özelliklerini yansıtır?
Görseldeki belge kartında Mondros Ateşkes Antlaşması’nın 7 ve 24. maddeleri birlikte verilmiştir. Bu iki maddenin ortak amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- AAnadolu’da yapılacak işgallere sözde hukuki zemin hazırlamak
- BOsmanlı Devleti’nin dış borçlarını ve tazminatlarını silmek
- CTürklerin çoğunlukta olduğu bölgeleri güvenceye almak
- DBoğazların yönetimini uluslararası komisyona devretmek
Mondros Ateşkes Antlaşması ve işgaller süreciyle ilgili ifadelerden doğru olanların D, yanlış olanların Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Bulgaristan’ın savaştan çekilmesiyle Osmanlı Devleti ile Almanya arasındaki kara bağlantısı kopmuştur. | ✓ | |
| Mondros Ateşkes Antlaşması’ndan sonra İtilaf Devletleri’nin işgal ettiği ilk Osmanlı toprağı Musul’dur. | ✓ | |
| Mondros’un 24. maddesiyle Doğu Anadolu’da bağımsız bir Ermeni devleti kurulması amaçlanmıştır. | ✓ | |
| İstanbul Hükûmeti, Mondros sonrasında başlayan işgallere karşı derhâl silahlı direniş emri vermiştir. | ✓ |
Görseldeki şemada 18 Ocak 1919 Paris Barış Konferansı’nda alınan karar ve sonucu gösterilmiştir. İzmir ve çevresinin İtalya yerine Yunanistan’a verilmesi aşağıdakilerden hangisine yol açmıştır?
- Aİtalya’nın Osmanlı ile ittifak kurarak savaşa girmesine
- BMondros Ateşkes Antlaşması’nın yürürlükten kalkmasına
- Cİtilaf Devletleri arasında ilk görüş ayrılıklarının doğmasına
- DYunanistan’ın Doğu Anadolu’yu işgal etmekten vazgeçmesine
Görseldeki tutum tablosunda Mondros Ateşkes Antlaşması sonrasında başlayan işgallere karşı üç farklı yaklaşım özetlenmiştir. Tablodaki bilgilere göre aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- Aİstanbul Hükûmeti teslimiyetçi ve uzlaşmacı bir tutum izlemiştir.
- BMustafa Kemal Paşa tam bağımsızlık mücadelesini savunmuştur.
- CTürk milleti cemiyetler ve Kuvâ-yı Milliye ile direnişe geçmiştir.
- Dİstanbul Hükûmeti Kuvâ-yı Milliye birliklerini bizzat kurmuştur.
Birinci Dünya Savaşı’nın sonundan İzmir’in işgaline kadar yaşanan gelişmeleri kronolojik sıraya göre 1’den 5’e kadar numaralandırınız.
- 1ABD Başkanı Wilson’ın barış ilkelerini (Wilson İlkeleri) yayımlaması
- 2Osmanlı Devleti’nin 30 Ekim 1918’de Mondros Ateşkesi’ni imzalaması
- 3İngilizlerin ateşkesin ardından 3 Kasım 1918’de Musul’u işgal etmesi
- 5Yunan ordusunun 15 Mayıs 1919’da İzmir’e çıkması ve ilk kurşunun atılması
- 4Paris Barış Konferansı’nda İzmir’in İtalya yerine Yunanistan’a verilmesi
Görseldeki karşılaştırma kartında Güney Cephesi’nde Hatay-Dörtyol’da ve Batı Anadolu’da İzmir’de başlayan ilk direnişler verilmiştir. İzmir’in işgalinin ve Hasan Tahsin’in ilk kurşununun Türk milletinde nasıl bir etki uyandırdığını açıklayınız.
Cümlelerdeki boşlukları kutudaki kavramlarla tamamlayınız. Bir kavram artacaktır.
- Mondros Ateşkes Antlaşması’nı Osmanlı adına Rauf Bey imzaladı.
- Yenilenlerden toprak alınmayacağı vaadi Wilson İlkeleri’nde yer aldı.
- Ordunun terhis edilmesi hükmüyle ülke savunmasız bırakıldı.
- Güneyde ilk silahlı direniş Hatay’ın Dörtyol ilçesinde başladı.
Görseldeki işgal bölgeleri bilgi panosunda Mondros Ateşkes Antlaşması sonrasında Anadolu’da işgal edilen başlıca yerler verilmiştir. Yalnızca bu panodaki bilgilere göre aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?
- Aİngilizler Musul’u, Fransızlar Güney Anadolu’yu işgal etmiştir.
- BTüm işgaller Büyük Taarruz zaferiyle tamamen sona ermiştir.
- Cİtalyanlar Antalya ve Konya çevresine asker çıkarmıştır.
- DOsmanlı toprakları birden çok devletçe işgal edilmiştir.
İpuçlarına karşılık gelen tarihî kavram ve yer adlarını kutulara yazınız. Turuncu kutulardaki harfler, Mondros’tan sonra İngilizlerin işgal ettiği ilk Osmanlı toprağını verir.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: MUSUL
Görseldeki direniş şemasında Türk milletinin işgallere karşı verdiği tepkiler aşama aşama gösterilmiştir. Bu şemaya göre Türk halkının Kuvâ-yı Milliye birliklerini kurmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- Aİtilaf Devletleri’nin Wilson İlkeleri’ne uyup çekilmesi
- BOrdunun terhisi ve İstanbul Hükûmetinin sessiz kalması
- CNasihat Heyetlerinin halkı silahlı mücadeleye çağırması
- DParis Konferansı’nda Osmanlı’ya yeni toprak vaat edilmesi
Görseldeki değerlendirme kartında Wilson İlkeleri’ndeki vaat ile Mondros sonrası yaşanan işgaller karşılaştırılmıştır. İtilaf Devletleri’nin ateşkes sonrasındaki tutumunu Wilson İlkeleri açısından değerlendiriniz.