Gezici Kütüphaneler: Dijital Uçurum, Benzetme ve Fiilimsi Türleri
T.8.2.1–2, T.8.3.1, 5, 7, 9: Noktalamaya dikkat ederek okur; söz sanatlarını (benzetme) ve fiilimsilerin işlevlerini kavrar. · T.8.3.14, 25, 30, T.8.4.2, 9: Metinle ilgili soruları yanıtlar, çıkarım yapar; açıklayıcı anlatımla bilgilendirici metin yazar.
- Gezici kütüphane, yerleşik kütüphaneden yararlanamayan okurlara taşıtlarla kitap götürerek fırsat eşitliğini destekler; ücretsiz internet ve bilgisayar eğitimiyle dijital uçurumun kapanmasına katkı sağlar.
- Araçlarda iki binden fazla güncel kitap ve personel bulunur; ödünç verme, internet, film gösterimi ve süreli yayınlar hizmet iken bilgisayar, yazıcı, LCD TV ve projeksiyon donanımdır.
- Dünyada gemi (İsveç), tren (Fransa), posta (Sovyetler), deniz-kara (Norveç); ülkemizde ise 1960’larda Ürgüp’te Mustafa Güzelgöz’ün merkeple başlattığı hizmet 1963’ten sonra motorlu taşıtlarla sürdürülmüştür.
- Benzetme (teşbih) zayıf olanı güçlü olana benzetir; fiilimsiler kip ve kişi eki almadan isim-fiil (işin adı), sıfat-fiil (ismi niteleme) ve zarf-fiil (eylemi niteleme) görevinde kullanılır.
Görseldeki gezici kütüphane şemasından yararlanarak unsurların “Hizmet” mi “Donanım” mı olduğunu ve okura yararını yazınız. İlk satır örnektir.
| Gezici kütüphane unsuru | Grubu | Okura sağladığı yarar |
|---|---|---|
| Kitap ödünç verme | Hizmet | Kitabı belirli süreyle alıp okumasını sağlar. |
| Projeksiyon ve LCD TV | Donanım | Film ve belgesel gösterimi yapılmasını sağlar. |
| Ücretsiz internet erişimi | Hizmet | Bilgiye ulaşıp araştırma yapmasını sağlar. |
| Bilgisayar ve yazıcı | Donanım | Dijital kaynak kullanma ve çıktı alma imkânı verir. |
Görseldeki “gibi” kullanım kartlarında dört cümle verilmiştir. Hangi karttaki cümlede “gibi” sözcüğü benzetme (teşbih) amacıyla kullanılmamıştır?
- AI. kart: Gezici kütüphane, köyleri aydınlatan bir deniz feneri gibidir.
- BII. kart: Araçta roman, öykü, dergi gibi farklı türde yayınlar yer alıyor.
- CIII. kart: Kitap sayfaları, okuru yeni kıtalara uçuran birer kanat gibidir.
- DIV. kart: Kütüphaneci, bilgi bahçesini özenle sulayan bir bahçıvan gibidir.
Bir cümlede farklı görevlerde birden çok eylemsi yer alabilir; buna göre hangi seçenekte üç eylemsi türünün tamamına birer örnek bulunmaktadır?
- ABelgeseli izleyen okurlar, görüşlerini açıklamak üzere düşünerek söz aldı.
- BSabah erkenden uyanıp kütüphaneden aldığı romanı bahçede okudu.
- CBilgisayar kullanmayı öğrenen gençler ödevlerini zamanında teslim etti.
- DRaflardaki eskimiş dergileri toplayarak okuma salonunun masasına bıraktı.
Gezici kütüphane konusundaki terimleri karşısındaki açıklamalarla eşleştiriniz.
Doğru ifadelerin D, yanlış ifadelerin Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Gezici kütüphane hizmeti, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra dünyada yaygınlaşmıştır. | ✓ | |
| Mustafa Güzelgöz, 1960’larda Ürgüp’ün köylerine trenle kitap ulaştırdığı için ödül almıştır. | ✓ | |
| Dijital uçurumun kapanması için yalnız bilgisayar kurmak yetmez; eğitim de verilmelidir. | ✓ | |
| “Gezici kütüphaneye uğradı.” cümlesindeki “uğradı” sözcüğü kip eki aldığı için zarf-fiildir. | ✓ | |
| Bilgilendirici metinlerde kanıtlar ve örnekler ağırlıklı olarak gelişme bölümünde yer alır. | ✓ |
Boşlukları kutudaki uygun sözcüklerle tamamlayınız.
- Uzak okura kitap götürmek fırsat eşitliğini destekler.
- Ürgüp’te köylere merkep ile kitap ulaştırılmıştır.
- İsveç’te gezici kütüphane hizmeti gemi ile verildi.
- Cümlede işin adını bildiren fiilimsiye isim-fiil denir.
- Bilgilendirici metinde açıklayıcı anlatım biçimi kullanılır.
Görseldeki ülke-taşıt panosuna göre gezici kütüphane araçlarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- ACoğrafi koşullar ve ulaşım olanakları seçilen taşıtı etkilemiştir.
- BNorveç’te hem deniz hem de karayolu araçlarından yararlanılmıştır.
- CTürkiye’de 1963 yılından sonra motorlu taşıtlar da hizmete girmiştir.
- DTüm ülkelerde gezici kütüphane hizmeti aynı yıl yalnız trenle başlamıştır.
Görseldeki yazma rehberinden yararlanarak bilgilendirici metin yazma basamaklarını baştan sona 1’den 5’e kadar sıralayınız.
- 2Giriş bölümünde konuyu kısaca tanıtarak okurun ilgisini çekmek
- 5Tamamlanan metni yazım ve noktalama açısından baştan sona denetlemek
- 3Gelişme bölümünde açıklayıcı anlatım, kanıt ve örneklerle konuyu açmak
- 1Yazılacak metnin konusunu ve okura iletilecek ana fikrini belirlemek
- 4Sonuç bölümünde anlatılanları mantıksal gerekçeyle sonuca bağlamak
Görseldeki şemada “Bilgi, karanlık yolu aydınlatan bir meşale gibidir; çünkü doğru yönü buldurur.” cümlesi verilmiştir. Benzeyen, kendisine benzetilen ve benzetme yönünü yazınız.
İpuçlarındaki kavramları kutulara yazarak bir varlığı diğerine benzetme sanatının eş anlamlı adını bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: TEŞBİH
Görseldeki fiilimsi şemasını inceleyerek cümlelerde koyu yazılan sözcüklerin görevini ve fiilimsi türünü yazınız.
| Cümle | Cümledeki görevi | Fiilimsi türü |
|---|---|---|
| Köye gelen otobüsü sevinçle karşıladık. | “otobüs” ismini nitelemiştir. | Sıfat-fiil |
| Dergileri incelemek bizi heyecanlandırdı. | Yapılan işin adını bildirmiştir. | İsim-fiil |
| Kitapları gülümseyerek çantalarına koydu. | Eylemin nasıl yapıldığını bildirmiştir. | Zarf-fiil |
| Özenle düzenlenen raflar çok güzeldi. | “raflar” ismini nitelemiştir. | Sıfat-fiil |
Numaralanmış dört fişte “gez-” fiil kökünden türetilmiş veya çekimlenmiş sözcükler verilmiştir. Hangi fişteki tırnak içi sözcük fiilimsi değildir?
- A1. fiş: Hafta sonu sergiyi “gezmek” için sözleştik.
- B2. fiş: Köyleri tek tek “gezerek” yeni kitaplar ulaştırdı.
- C3. fiş: Rehberle “gezilen” bölümlerde nadir eserler vardı.
- D4. fiş: Sınıfça ilçemizdeki yeni kütüphaneyi dün “gezdik”.
Görseldeki kartta metinle ilgili A ve B soruları verilmiştir. Hangi sorunun yanıtı doğrudan metinden bulunur, hangisi için çıkarım yapmak gerekir?
Görseldeki karşılaştırma kartına göre 1960’lı yıllardaki çalışma ile günümüz gezici kütüphane otobüslerinin ortak amacını ve temel farkını yazınız.