Atatürk Bizimle (Dinleme Metni): Not Alma, Özet, Başlık ve Fiilimsiler
T.8.1.3, 4, 7, 10. Dinlediklerini özetler, sorulara cevap verir, başlık önerir, görüş bildirir. · T.8.1.14. Dinleme stratejilerini uygular. · T.8.2.1–2. Hazırlıklı ve hazırlıksız konuşma yapar. · T.8.3.9, 30. Fiilimsilerin işlevlerini kavrar; bilgi kaynaklarını kullanır. · T.8.4.4. Yazma stratejilerini uygular.
- Mükerrem Kâmil Su’nun “Atatürk Bizimle” metni dinlenmeden önce Atatürk kitapları hakkındaki araştırma paylaşılır; dinlerken dikkat dağıtan hareketlerden kaçınılıp bilinmeyen sözcükler kısaca not alınır.
- Dinleme sonrasında not alınan sözcüklerin anlamı TDK Güncel Türkçe Sözlük gibi bir kaynaktan bulunarak iki sütunlu tabloya yazılır ve seçilen iki sözcük sözlükteki anlamına uygun cümlelerde kullanılır.
- Özet; metnin ana çizgisini ve olay sırasını koruyarak, gereksiz ayrıntıları azaltıp kendi cümlelerimizle kurulur. Başlık önerisi metnin konusunu veya ana düşüncesini yansıtır; görüş bildirirken düşünce ile gerekçesi birlikte söylenir.
- Aynı fiil kökünden cümledeki göreve göre isim-fiil (işin adı), sıfat-fiil (ismi niteleme) veya zarf-fiil (zaman, durum/nasıl) kurulur. İki cümle birleştirilirken çekimli fiil sonda kalır; aradaki zaman, nasıl, amaç veya niteleme ilişkisine uygun fiilimsi seçilir.
Görseldeki süreç şemasından yararlanarak “Atatürk Bizimle” dinleme çalışmasının basamaklarını baştan sona doğru 1’den 5’e kadar sıralayınız.
- 2Dikkat dağıtıcı hareket etmeden dinleyip sözcük not almak
- 5Metne başlık önermek ve sorulara gerekçeli görüş bildirmek
- 3Not alınan sözcüklerin anlamını sözlükten bulup tabloya yazmak
- 1Dinlemeden önce Atatürk kitapları araştırmasını paylaşmak
- 4Ana çizgiyi ve sırayı koruyarak metni kendi cümleleriyle özetlemek
Görseldeki sözlük çalışma kartında Tuna’nın dinlerken not aldığı iki sözcük için yaptığı uygulama verilmiştir. Tuna’nın çalışmasıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- Aİki sözcüğün anlamını da sözlükten doğru bulmuştur.
- Bİlkinde sözlük anlamını, ikincisinde yanlış tahmini kullanmıştır.
- CSözcükleri dinleme sırasında metni durdurarak aramıştır.
- DTabloya sözcüklerin yalnızca eş sesli anlamlarını yazmıştır.
Numaralanmış cümle fişlerinde “yaz-” kökünden türetilmiş sözcükler koyu gösterilmiştir. Hangi fişteki koyu sözcük fiilimsi değildir?
- A1. fiş: Atatürk hakkında “yazılan” eserleri inceledik.
- B2. fiş: Özetini kendi cümleleriyle “yazarak” sundu.
- C3. fiş: Defterine yeni öğrendiği iki sözcüğü “yazdı”.
- D4. fiş: Anı türünde kitap “yazmak” hazırlık gerektirir.
Görseldeki kök-görev şemasını inceleyerek “oku-” fiil kökünden cümledeki boşluğun görevine uygun fiilimsiyi kurunuz ve türünü tabloya yazınız. İlk satır örnektir.
| Cümle ve boşluğun görevi | Kurulan fiilimsi | Fiilimsinin türü |
|---|---|---|
| Kitap ___ yeni ufuklar açar. (işin adı) | okumak | İsim-fiil |
| Geçen hafta ___ kitapları rafa dizdik. (niteleme) | okunan | Sıfat-fiil |
| Metni sessizce ___ altını çizdi. (durum) | okuyarak | Zarf-fiil |
| Dergiyi ___ bitirmez özetini yazdı. (zaman) | okur (okumaz) | Zarf-fiil |
İfadeleri ilgili kavramlarla eşleştiriniz.
Görseldeki panoda “Bir yazar olsaydınız ne tür kitaplar yazmak isterdiniz?” sorusuna Duru ve Emre’nin verdiği yanıtlar yer almaktadır. Hangi öğrencinin yanıtı “görüş bildirme” kuralına tam uygundur? Nedenini açıklayınız.
Doğru olan ifadelerin yanındaki D kutusunu, yanlış olanların yanındaki Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Dinleme sırasında anlamı bilinmeyen sözcük duyulduğunda metin durdurulmaz, sözcük kısaca not alınır. | ✓ | |
| İyi bir özette metinde yer almayan kişisel yorumlar ve uzun betimlemeler ayrıntılarıyla anlatılır. | ✓ | |
| Aynı fiil kökü, cümlede üstlendiği göreve göre isim-fiil, sıfat-fiil ya da zarf-fiil olabilir. | ✓ | |
| İki cümleyi fiilimsiyle tek cümle yaparken iki cümlenin de yüklemi çekimli fiil olarak korunur. | ✓ | |
| “Araştırma yapmak için kütüphaneye uğradı.” cümlesinde “yapmak” isim-fiili amaç ilişkisi kurmuştur. | ✓ |
Bir kütüphane gezisini anlatan dinleme metni için dört öğrencinin hazırladığı özet kontrol kartları görselde verilmiştir. Hangi öğrencinin kartındaki uygulama özetleme ölçütlerine uygun değildir?
- AI. kart: Ece, olay sırasını koruyarak özet yazmıştır.
- BII. kart: Kaan, metindeki cümleleri olduğu gibi kopyalamıştır.
- CIII. kart: Nil, notlarından yararlanıp kendi cümlelerini kurmuştur.
- DIV. kart: Mert, gereksiz ayrıntıları özetten çıkarmıştır.
Görseldeki dinleme metni kartında Cumhuriyet’in ilk yıllarında köy okullarına kitap ulaştıran bir öğretmenin çabası anlatılmaktadır. Bu metin için biri konuyu, diğeri ana düşünceyi yansıtan iki farklı başlık önerisi yazınız.
İpuçlarına karşılık gelen kavramları kutulara yazınız. Turuncu kutulardaki harfler, dinlenen metnin ana çizgisini kendi cümlelerimizle kısaca anlatma çalışmasının adını verir.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: ÖZET
Boşlukları kutudaki uygun sözcüklerle tamamlayınız.
- Dinlerken aldığımız notlar, metni sırasıyla özetleme işimizi kolaylaştırır.
- Sözcüğün anlamını tahminle bırakmayıp sözlüğe bakarak doğrularız.
- Bir ismi niteleyen fiilimsi türüne sıfat-fiil denir.
- Eylemin nasıl veya ne zaman yapıldığını bildiren fiilimsiye zarf-fiil denir.
- Görüş bildirirken düşüncemizi gerekçesi ile birlikte söylemeliyiz.
Görseldeki cümle birleştirme şemasından yararlanarak tablodaki ikişer cümleyi parantez içindeki ilişkiye uygun fiilimsiyle tek cümle hâline getiriniz. İlk satır örnektir.
| Ayrı cümleler ve istenen ilişki | Fiilimsiyle birleştirilmiş tek cümle | Kullanılan fiilimsi türü |
|---|---|---|
| Zil çaldı. Sınıfa girdi. (zaman) | Zil çalınca sınıfa girdi. | Zarf-fiil |
| Sözlüğü açtı. Anlamı buldu. (durum) | Sözlüğü açarak anlamı buldu. | Zarf-fiil |
| Kitapları inceleyecekti. Sergiye gitti. (amaç) | Kitapları incelemek için sergiye gitti. | İsim-fiil |
| Yazar anı anlatıyor. Yazarı dinledik. (niteleme) | Anı anlatan yazarı dinledik. | Sıfat-fiil |
İki ayrı cümleyi fiilimsiyle birleştirirken seçilen fiilimsi cümlenin anlam ilişkisini belirler. “Kütüphaneye girdi. Sessizce masaya oturdu.” cümleleri aşağıdaki seçeneklerin hangisinde “zaman ilişkisi” kuracak biçimde birleştirilmiştir?
- AKütüphaneye girince sessizce masaya oturdu.
- BSessizce masaya oturmak için kütüphaneye girdi.
- CKütüphaneye giren öğrenci sessizce masaya oturdu.
- DSessizce masaya oturarak kütüphaneye girdi.
Görseldeki kartta verilen “araştır-” fiil kökünü; birinci cümlede isim-fiil, ikinci cümlede sıfat-fiil, üçüncü cümlede zarf-fiil olacak biçimde okuma kültürü temalı üç ayrı cümlede kullanınız.