Konu, Ana Duygu, Söz Sanatları ve Yüklem
T.8.3.5. Bilmediği sözcüklerin anlamını bağlamdan tahmin eder. · T.8.3.7. Metindeki söz sanatlarını tespit eder. · T.8.3.16–17. Metnin konusunu ve ana duygusunu belirler. · T.8.4.1. Şiir yazar; akrostiş biçimini inceler. · T.8.4.18. Cümlenin yüklemini ayırt eder.
- Konu, metnin üzerinde durduğu şeydir; ana duygu ise metnin bütününe yayılan ve okurda uyanan temel duygudur.
- Kişileştirmede insan dışındaki varlıklara insana özgü nitelik ya da davranış verilir; benzetmede iki şey ortak bir özellik yönünden yan yana getirilir.
- Akrostişte her dize konu sözcüğünün sıradaki harfiyle başlar ve konuyla ilgili olur.
- Yüklem, cümlede yargı bildiren ögedir. Çekimli fiil ya da ad soylu bir sözcük öbeği olabilir; fiilimsiler yüklem olmaz.
Sözcükleri sözlük anlamlarıyla eşleştiriniz. Harfleri kutulara yazınız.
Görseldeki sözlük kartında “hasım” sözcüğünün iki anlamı verilmiştir. (1) “Genç güreşçi, minderde hasmını iki dakikada tuşla yendi.” (2) “Kale burcundaki nöbetçiler, hasmın yaklaştığını borazanla duyurdu.” Bu cümlelerde sözcük hangi anlamda kullanılmıştır? Her cümle için anlamın numarasını ve ipucunu yazınız.
Doğru olan ifadelerin yanındaki D kutusunu, yanlış olanların yanındaki Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Şiirde dörtlükler dizelerden oluşur. | ✓ | |
| Bir şiirin ana duygusunu belirlemek için tek bir dörtlüğe bakmak yeterlidir. | ✓ | |
| Söz korosunda metin ezberlenir ve arkadaşlarla birlikte seslendirilir. | ✓ | |
| “Bu Vatan Kimin?” şiirinde vatanın taşlarının yakuta benzetilmesi bir kişileştirme örneğidir. | ✓ | |
| Akrostişte dizenin doğru harfle başlaması yeterlidir; konuyla ilgisi aranmaz. | ✓ | |
| Üç noktayla biten bir dizeyi sesli okurken kısa bir duraklama yapmak anlamı duyurur. | ✓ |
Görseldeki dörtlüğün konusu ve ana duygusu aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
- AKonu: karlı yollarda yapılan zorlu bir yolculuk — Ana duygu: üzüntü ve yalnızlık
- BKonu: cepheye cephane taşıyan anaların fedakârlığı — Ana duygu: hayranlık ve vatan sevgisi
- CKonu: hayranlık ve vatan sevgisi — Ana duygu: cepheye cephane taşıyan anaların fedakârlığı
- DKonu: kağnı tekerleğinin karlı yolda çıkardığı ses — Ana duygu: merak ve heyecan
Cümlelerdeki söz sanatını ve bu sanatın dayanağını yazarak tabloyu tamamlayınız.
| Cümle | Söz sanatı | Dayanağı |
|---|---|---|
| Yorgun dağlar, şehit oğullarına ağıt yaktı. | Kişileştirme | Dağlara ağıt yakma davranışı verilmiş. |
| Bayrağımız rüzgârda alev gibi kızıl dalgalanıyordu. | Benzetme | Bayrak, kızıllık yönünden aleve benzetilmiş. |
| Rüzgâr, nöbetçinin kulağına sabır fısıldadı. | Kişileştirme | Rüzgâra fısıldama davranışı verilmiş. |
| Askerin gözleri yıldız gibi parlıyordu. | Benzetme | Gözler, parlaklık yönünden yıldıza benzetilmiş. |
| Yaşlı çınar, köyün çocuklarına eski günleri anlattı. | Kişileştirme | Çınara anlatma davranışı verilmiş. |
Okurken anlamını bilmediğiniz bir sözcükle karşılaştığınızda izleyeceğiniz adımları sıralayınız.
- 2Çevredeki ipuçlarından sözcüğün anlamını tahmin ederim.
- 4Tahminimi sözlükteki anlamla karşılaştırırım.
- 1Sözcüğün geçtiği cümleyi dikkatle okurum.
- 3Sözcüğü sözlükte alfabetik sıraya göre bulurum.
Görseldeki şemada “Gece şehrin ışıkları inci gibi parlıyordu.” cümlesindeki benzetmenin ögeleri gösterilecektir. Kutulara gelecek ögeler aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
- ABenzeyen: inci — Kendisine benzetilen: ışıklar — Ortak özellik: gece
- BBenzeyen: şehir — Kendisine benzetilen: inci — Ortak özellik: parlaklık
- CBenzeyen: ışıklar — Kendisine benzetilen: inci — Ortak özellik: parlaklık
- DBenzeyen: ışıklar — Kendisine benzetilen: gece — Ortak özellik: incilik
Cümlelerdeki boşlukları kutudaki sözcüklerle doldurunuz. Bir sözcük artacaktır.
- Metnin bütününe yayılan ve okurda uyanan temel duyguya ana duygu denir.
- Nehre, dağa ya da rüzgâra insana özgü bir davranış verilen anlatımda kişileştirme vardır.
- İki şeyi ortak bir özellik yönünden yan yana getiren söz sanatı benzetme adını alır.
- Dizelerinin baş harfleri alt alta okununca bir sözcük çıkan şiire akrostiş denir.
- Cümlede iş, oluş ya da durum bildirerek yargıyı taşıyan öge yüklem olarak adlandırılır.
Bir öğrenci, görseldeki harf kartlarını kullanarak “Ata yurdu” konulu bir akrostiş yazacaktır. Akrostiş kaç dizeden oluşur ve 6. dize hangi harfle başlar?
- A8 dize — U
- B9 dize — R
- C8 dize — R
- D9 dize — U
Cümlelerin yüklemini yazınız. Yüklem çekimli bir fiilse “fiil”, ad ya da nitelik bildiren bir öbekse “ad soylu” yazınız.
| Cümle | Yüklem | Türü |
|---|---|---|
| Askerler sabaha kadar uyumadı. | uyumadı | fiil |
| Bu toprakların her karışı kutsaldır. | kutsaldır | ad soylu |
| Köyün yaşlıları gazileri kapıda karşıladı. | karşıladı | fiil |
| Dedemin en değerli hatırası eski bir madalyaydı. | eski bir madalyaydı | ad soylu |
Bir öğrenci “ZAFER” sözcüğüyle, konusu Kurtuluş Savaşı zaferi olan görseldeki akrostişi yazmıştır. Akrostişteki hatalı dizeleri bulunuz. Her birinin hangi ölçüte uymadığını yazınız.
Görseldeki cümlede numaralanmış sözcüklerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- AI ve II yüklemdir, çünkü ikisi de fiil kökü taşır.
- BYalnız IV kip ve kişi eki almış çekimli fiildir; cümlenin yargısını o bildirir.
- CIII yüklemdir, çünkü ilerleme işinin nasıl yapıldığını bildirir.
- DII ve III zarf-fiildir; bu yüzden cümlenin yargısını onlar bildirir.
Ece, görseldeki not kartında cümlenin yüklemini işaretlemiştir. Ece'nin yaptığı hatayı açıklayınız ve cümlenin yüklemini yazınız.
Görseldeki cümlede iki söz sanatı birlikte kullanılmıştır. Bu söz sanatlarını adlandırınız ve her birinin cümledeki dayanağını yazınız.