Bilimsel Araştırma Süreçleri ve Bilim Etiği
Biyolojide bilimsel araştırma süreçlerinin basamaklarını (gözlem, problem, hipotez, tahmin, kontrollü deney, veri analizi ve çıkarım) açıklar. · Kontrollü deneylerde bağımsız değişken, bağımlı değişken ve kontrol değişkenlerini ayırt eder. · Bilimsel araştırmaların bilim etiğine uygunluğunu tespit edebilmek için kullanacağı araçları belirler ve bilim etiğine uygunluk ilkeleriyle ilgili bilgilere ulaşır.
- Kontrollü deneyde araştırmacının değiştirdiği neden bağımsız değişken, buna bağlı ölçülen sonuç bağımlı değişkendir.
- Bilim etiği; dürüstlük, tarafsızlık, kaynak gösterme (atıf), canlı haklarına saygı ve çevreye zarar vermeme ilkelerine dayanır.
- İntihal (aşırma), uydurma (fabrikasyon), çarpıtma (falsifikasyon) ve dilimleme başlıca bilimsel etik ihlalleridir.
Bilimsel araştırma ve deney kavramlarını açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Bilim etiği ve araştırma süreçleriyle ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| Kontrollü bir deneyde aynı anda yalnızca tek bir bağımsız değişken değiştirilir. | ✓ | |
| Omurgalı hayvan deneyleri öncesinde Etik Kurul Onay Belgesi alınması zorunludur. | ✓ | |
| Yapılmamış bir deneyin verilerini masa başında üretmeye çarpıtma (falsifikasyon) denir. | ✓ | |
| Yararlanılan bilimsel makalelere usulüne uygun atıf yapmak intihali önler. | ✓ |
Görseldeki deney düzeneğinde sıcaklığın enzim çalışma hızına etkisini inceleyen araştırmacı için bağımsız ve bağımlı değişken hangisidir?
- ABağımsız: Sıcaklık — Bağımlı: Enzim çalışma hızı
- BBağımsız: Enzim miktarı — Bağımlı: Sıcaklık
- CBağımsız: Su miktarı — Bağımlı: Substrat miktarı
- DBağımsız: Enzim hızı — Bağımlı: Tüp hacmi
Kontrollü deney sonuçları kurulan hipotezi desteklemiyorsa bilim etiğine uygun olarak ne yapılmalıdır?
Biyogüvenlik ve yayın etiğiyle ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| Araştırmaya hiçbir katkısı olmayan kişileri yazar listesine eklemek haksız yazarlıktır. | ✓ | |
| Bireylerin genetik verileri izinleri olmadan üçüncü kişilerle serbestçe paylaşılabilir. | ✓ | |
| GDO'lu organizmaların doğaya kontrolsüz yayılmasını önlemek biyogüvenlik gereğidir. | ✓ | |
| Bilimsel araştırmalarda maddi çıkar için sonuçları gizlemek tarafsızlık ilkesine uygundur. | ✓ |
Bilimsel etik ihlal türlerini tanım ve örnek davranışlarına göre tamamlayınız.
| Etik İhlal Türü | Temel Tanımı | Örnek İhlal Davranışı |
|---|---|---|
| İntihal (Aşırma) | Kaynak göstermeden alma | Başkasının paragrafını atıfsız kopyalama |
| Uydurma (Fabrikasyon) | Yoktan sahte veri üretme | Hiç yapılmayan deneyin tablosunu yazma |
| Çarpıtma (Falsifikasyon) | Gerçek veriyi değiştirme | Hipoteze uymayan ölçüm sonuçlarını silme |
| Tekrar Yayım (Duplikasyon) | Mükerrer makale basımı | Aynı makaleyi iki farklı dergide yayımlama |
Cümlelerdeki boşlukları kutudaki kavramlarla tamamlayınız.
- Biyoloji ve genetik uygulamalarının ahlaki sonuçlarını inceleyen alana biyoetik denir.
- Bütünlüğü olan tek bir araştırmayı yayın sayısını artırmak için yapay bölmeye dilimleme denir.
- Standart koşulların korunduğu karşılaştırma grubuna kontrol grubu adı verilir.
İpuçlarına karşılık gelen kavramları yazarak anahtar kelimeyi bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: ETİK
Bilimsel araştırmalarda 'uydurma (fabrikasyon)' ile 'çarpıtma (falsifikasyon)' ihlalleri arasındaki farkı kısaca açıklayınız.
Görseldeki bilimsel araştırma sürecinin basamaklarını mantıksal uygulama sırasına diziniz.
- 4Verileri analiz edip etik ilkelere uygun raporlama
- 1Nitel ve nicel gözlemler yaparak problemi tanımlama
- 3Değişkenleri belirleyerek kontrollü deney yapma
- 2Probleme yönelik sınanabilir hipotez ve tahmin kurma
Görseldeki bilim etiği denetim araçlarından hangisi gönüllü insan katılımcıların riskler hakkında bilgilendirilip rızasının alındığını kanıtlar?
- AAydınlatılmış Onam (Rıza) Formu
- Bİntihal Benzerlik Yazılım Raporu
- CKalibrasyon ve Ölçüm Sertifikası
- DKimyasal Atık Bertaraf Belgesi
Deney hayvanları kullanımındaki 3R etik ilkelerini ve denetim araçlarını eşleştiriniz.