Canlıların Ortak Özellikleri: Hücresel Yapı, Organizasyon, Beslenme, Metabolizma ve Homeostazi
Çevresindeki canlıları gözlemleyerek hücresel yapı (prokaryot-ökaryot) ve organizasyon basamakları açısından karşılaştırır. · Canlıların beslenme (ototrof-heterotrof), enerji üretimi ve tüketimi (ATP), metabolizma (anabolizma-katabolizma), büyüme ve gelişme özelliklerini açıklar. · Boşaltım, uyarılara tepki, homeostazi (iç denge), üreme, varyasyon ve adaptasyon süreçlerinin canlılığın devamındaki rolünü değerlendirir.
- Prokaryotlarda (bakteri, arke) çekirdek ve zarlı organel yoktur; ribozom ve hücre zarı tüm canlılarda ortaktır.
- Anabolizma (fotosentez, protein sentezi) yapım; katabolizma (solunum, hidroliz) yıkımdır.
- Homeostazi değişen çevreye rağmen iç dengenin korunmasıdır; tatlı su protistleri suyu kontraktil kofulla atar.
Görseldeki canlıların ortak özellikleri şemasını inceleyerek kavramları tanımlarıyla eşleştiriniz.
Canlıların ortak özellikleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| Bakteriler ve arkeler prokaryot hücre yapısına sahip tek hücreli canlılardır. | ✓ | |
| Hücre içinde ATP sentezlenmesine defosforilasyon, tüketilmesine fosforilasyon denir. | ✓ | |
| Tek hücreli bir canlı olan amipte doku, organ ve sistem basamakları bulunmaz. | ✓ | |
| Üreme, bireyin kendi yaşamını devam ettirmesi için zorunlu olan bir özelliktir. | ✓ |
Görseldeki prokaryot ve ökaryot hücre karşılaştırmasına göre aşağıdaki yapılardan hangisi tüm canlı hücrelerde ortaktır?
- AZarla çevrili hücre çekirdeği
- BProtein sentezi yapan zarsız ribozom organeli
- COksijenli solunum yapan mitokondri organeli
- DFotosentez yapan çift zarlı kloroplast
Görseldeki metabolizma tablosuna göre aşağıdakilerden hangisi bir katabolizma (yadımlama) tepkimesi örneğidir?
- AAmino asitlerden ribozomda protein sentezlenmesi
- BKarbondioksit ve sudan fotosentezle glikoz üretilmesi
- CGlikozun hücresel solunumla parçalanması
- DFazla glikozun karaciğerde glikojene dönüştürülmesi
Soğuk bir ortamda insanın titreyerek vücut sıcaklığını 36,5 °C'de tutması hangi ortak özelliklerle açıklanır?
Canlılarda gerçekleşen yaşamsal olayları ve ilgili ortak özellik kavramlarını tabloda tamamlayınız.
| Yaşamsal Olay Örneği | Canlı Grubu | İlgili Ortak Özellik |
|---|---|---|
| Tatlı suda yaşayan paramesyumun fazla suyu dışarı atması | Protist (Tek hücreli) | Boşaltım ve Homeostazi (Kontraktil koful) |
| Küstüm otunun dokunulduğunda yapraklarını kapatması | Bitki (Çok hücreli) | Uyarılara Tepki (Pasif hareket) |
| İnorganik maddelerden ışık enerjisiyle besin üretilmesi | Üretici canlılar | Ototrof Beslenme (Fotosentez) |
Cümlelerdeki boşlukları kutudaki uygun biyoloji kavramlarıyla tamamlayınız.
- Besinlerini dış ortamdan hazır olarak alan canlılara heterotrof (tüketici) canlılar denir.
- Böcekçil bitkiler ve öglena hem ototrof hem de heterotrof beslenme özelliği gösterir.
- Aynı türün bireyleri arasında görülen kalıtsal çeşitliliğe varyasyon adı verilir.
İpuçlarına karşılık gelen kavramları yazarak anahtar şifreyi bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: HTLYA
Tek hücreli canlılarda hücre bölünmesi neden 'büyüme' olarak kabul edilmez? Kısaca açıklayınız.
Çok hücreli gelişmiş bir canlıdaki organizasyon basamaklarını küçükten büyüğe (1'den 4'e) doğru sıralayınız.
- 1Molekül ve organellerin birleşerek yapısal birim olan hücreyi oluşturması
- 4Organların sistemleri, sistemlerin ise bütün hâlinde organizmayı oluşturması
- 3Farklı dokuların belirli bir işlev için birleşerek organları meydana getirmesi
- 2Benzer yapı ve görevdeki hücrelerin bir araya gelerek dokuları oluşturması
Görseldeki büyüme mekanizmalarına göre tek hücreli bir amip ile çok hücreli bir çınar ağacında büyüme nasıl gerçekleşir?
- AHer ikisinde de yalnızca hücre sayısının mitozla artmasıyla
- BAmipte sitoplazma hacmiyle, çınarda hücre sayısı ve hacmi artışıyla
- CAmipte hücre bölünmesiyle, çınarda yalnız sitoplazma artışıyla
- DHer ikisinde de doku ve organ sayısının sürekli azalmasıyla
Bitkilerde metabolik atıkların uzaklaştırılması ve iç dengenin (homeostazi) korunması hangi olaylarla sağlanır?
- ATerleme, damlama (gutasyon) ve sonbaharda yaprak dökümüyle
- BKontraktil koful yardımıyla fazla suyun pompalanmasıyla
- CBöbrek nefronlarında kanın süzülerek ürenin atılmasıyla
- DYalnızca kök emici tüyleriyle topraktan mineral alınmasıyla