Skaler ve Vektörel Nicelikler
Fiziksel nicelikleri skaler (yönsüz) ve vektörel (yönlü) nicelikler olarak sınıflandırır ve karşılaştırır. · Bir vektörün dört temel elemanını (başlangıç noktası, doğrultu, yön, büyüklük) belirler; eşit ve zıt vektörleri ayırt eder. · Vektörlerin skalerle çarpımını ve aynı/zıt yönlü veya dik vektörlerin bileşkesini (R) hesaplar.
- Yalnız sayı ve birimle ifade edilen nicelikler skaler (kütle, zaman, sıcaklık, alınan yol, sürat); yön de gerektirenler vektöreldir (kuvvet, ağırlık, yer değiştirme, hız, ivme).
- Eşit vektörlerin (K = L) yön ve büyüklükleri aynıdır; zıt vektörlerin (K = -M) büyüklükleri eşit ancak yönleri 180° terstir.
- Aynı yönlü vektörler toplanır (R = F1 + F2), zıt yönlüler çıkarılır (R = |F1 - F2|), dik vektörlerde Pisagor (R2 = F21 + F22) uygulanır.
Vektör kavramlarını ve fiziksel nicelik gruplarını açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Görseldeki dik vektör kuralına göre aynı noktaya Doğu yönünde 12 N ve Kuzey yönünde 5 N iki kuvvet etki ederse bileşke kaç N olur?
- A7 N
- B13 N
- C17 N
- D60 N
400 m'lik dairesel pistte başladığı noktaya dönerek 1 tam turu 50 s'de koşan atletin süratini ve hızını karşılaştırınız.
Görseldeki sınıflandırma tablosuna göre aşağıdaki fiziksel nicelik çiftlerinden hangisinin her ikisi de vektöreldir?
- AKuvvet — Yer değiştirme
- BAlınan yol — Sürat
- CKütle — Sıcaklık
- DZaman — Basınç
Sürtünmesiz yatay düzlemdeki cisme Doğu'ya 15 N ve 10 N, Batı'ya 18 N etki ediyorsa bileşke ve dengeleyici kuvvet nedir?
Birbirine karıştırılan fiziksel nicelik ikililerini skaler ve vektörel oluşlarına göre tabloda tamamlayınız.
| Karşılaştırılan Alan | Skaler Nicelik (Yönsüz) | Vektörel Nicelik (Yönlü) |
|---|---|---|
| Madde miktarı ve çekim etkisi | Kütle (m — birimi kg) | Ağırlık (G — birimi N) |
| Yörünge uzunluğu ve konum farkı | Alınan Yol (x — birimi m) | Yer Değiştirme (Δx — birimi m) |
| Birim zamandaki hareket | Sürat (v — yol / zaman) | Hız (v — yer değiştirme / zaman) |
| Yüzey etkisi ve toplam dik etki | Basınç (P — birimi Pa) | Basınç Kuvveti (F — birimi N) |
Skaler ve vektörel niceliklerle ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| Fizikteki 7 temel büyüklüğün (kütle, uzunluk, zaman, sıcaklık vb.) tamamı skalerdir. | ✓ | |
| Büyüklükleri eşit olan iki vektörün yönleri farklı olsa bile bu vektörler eşittir. | ✓ | |
| Bir vektör negatif bir sayıyla (-2 gibi) çarpıldığında yönü 180° ters döner. | ✓ | |
| Bir cisme etki eden bileşke kuvvet sıfır ise (R = 0) cisim dengelenmiş kuvvetler etkisindedir. | ✓ |
Görseldeki uç uca ekleme yöntemiyle iki vektörün (K + L) bileşkesini bulma adımlarını sıraya diziniz.
- 2İkinci vektörün (L) başlangıç noktasını K vektörünün ok ucuna (bitiş noktasına) taşıma
- 1Birinci vektörü (K) yönü, doğrultusu ve büyüklüğü korunacak biçimde düzleme çizme
- 3K vektörünün başlangıç noktasını L vektörünün ok ucuna birleştiren yönlü doğruyu çizme
- 4Başlangıçtan son ok ucuna çizilen bu yeni vektörü bileşke vektör (R = K + L) olarak adlandırma
Vektör işlemleriyle ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| Doğu yönüne giden araç ile Batı yönüne giden aracın doğrultuları aynı, yönleri zıttır. | ✓ | |
| Büyüklükleri 7 N ve 11 N olan iki kuvvetin bileşkesi en az 4 N, en çok 18 N olabilir. | ✓ | |
| K ve M zıt vektörler ise |K| = -|M| eşitliği doğrudur. | ✓ | |
| Birbirine dik 6 N ve 8 N büyüklüğündeki iki kuvvetin bileşkesi 10 N'dur. | ✓ |
Cümlelerdeki boşlukları uygun fizik kavramlarıyla tamamlayınız.
- Bir vektörün sayısal değerine ve ok uzunluğuna o vektörün büyüklüğü (şiddeti) denir.
- Doğrultuları ve boyları aynı, yönleri 180° ters olan vektörlere zıt vektörler denir.
- Uç uca eklenen vektörler kapalı çokgen oluşturup başlangıca dönerse bileşke sıfır olur.
Bir vektörün dört temel elemanını görev ve tanımlarıyla eşleştiriniz.
İpuçlarına karşılık gelen kavramları yazarak anahtar kelimeyi bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: İVME