İçeriğe geç

9. sınıf · Kimya · 7. hafta (26-30 Ekim 2026)

Atom Orbitalleri ve Elektron Dizilimi: Aufbau, Pauli, Hund Kuralları, Küresel Simetri ve İyon Dizilimleri: çalışma kâğıdı

12 soru. Yazdırmak için PDF'i indirin; cevaplı sürüm öğretmenler için.

PDF indir Cevaplı PDF Konu özeti
DERS KUTUSUDERSKUTUSU.COM
ÇALIŞMA KÂĞIDICEVAPLI
9. Sınıf · Kimya · 7. Hafta
Ad Soyad:Sınıf / No:Tarih:

Atom Orbitalleri ve Elektron Dizilimi: Aufbau, Pauli, Hund Kuralları, Küresel Simetri ve İyon Dizilimleri

Atom orbitallerinin bağıl enerjilerini karşılaştırarak Aufbau, Pauli ve Hund kurallarına göre temel hâl elektron dizilimlerini yazar. · Küresel simetri özelliğini açıklar; 24Cr ve 29Cu atomlarının özel temel hâl elektron dizilimlerini yorumlar. · Tek atomlu iyonların elektron dizilimlerini, izoelektronik tanecikleri ve değerlik elektron sayılarını belirler.

HATIRLAYALIM
  • Aufbau enerji sırası: 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 3d10 4p6; Pauli ilkesiyle bir orbitale en fazla zıt spinli 2 elektron (↑↓) yerleşir.
  • Son orbital türünün yarı dolu (s1, p3, d5) veya tam dolu (s2, p6, d10) olması küresel simetridir; 24Cr (...4s1 3d5) ve 29Cu (...4s1 3d10) özel temel hâldir.
1Eşleştirme

Atom ve iyonları temel hâl elektron dizilimlerinin son terimleriyle eşleştiriniz.

₈O (Nötr)1s² 2s² 2p⁴₂₄Cr (Özel)[Ar] 4s¹ 3d⁵₂₉Cu (Özel)[Ar] 4s¹ 3d¹⁰₂₂Ti²⁺ (Katyon)[Ar] 3d² (4s kopar)
a1. 8O (Oksijen — Nötr)
c2. 24Cr (Krom — Nötr)
b3. 29Cu (Bakır — Nötr)
a)... 2s2 2p4
b)... 3p6 4s1 3d10
c)... 3p6 4s1 3d5
2Çoktan seçmeli

Görseldeki küresel simetri kuralına göre temel hâldeki 23V (Vanadyum) atomunun elektron dizilimiyle ilgili hangisi yanlıştır?

KÜRESEL SİMETRİ: YARI DOLU VE TAM DOLU ORBİTALLERYarı Dolu Kararlılıks¹, p³, d⁵, f⁷Tam Dolu Kararlılıks², p⁶, d¹⁰, f¹⁴₂₄Cr ve ₂₉Cu4s¹ 3d⁵ ve 4s¹ 3d¹⁰
  1. AKüresel simetri özelliği gösterir
  2. BEn yüksek enerjili orbitali 3d orbitalidir
  3. CHund kuralına göre 3d'de 3 yarı dolu orbitali vardır
  4. DDizilimi ...4s2 3d3 ile biter
3Tabloyu tamamla

Verilen taneciklerin temel hâl elektron dizilimi son terimlerini ve küresel simetri durumlarını tabloda tamamlayınız.

TanecikDizilim Son TerimleriKüresel Simetri Durumu
7N (Azot)2s2 2p3Gösterir (p3 yarı dolu)
16S (Kükürt)3s2 3p4Göstermez (p4 kısmi dolu)
16S2- (Sülfür İyonu)3s2 3p6Gösterir (p6 tam dolu)
29Cu (Bakır)4s1 3d10Gösterir (Özel temel hâl)
4Kısa cevap

21Sc+ katyonu ile 20Ca nötr atomunun elektron sayıları eşit (20 e-) olduğu hâlde neden izoelektronik olmadıklarını yazınız.

ALTIN KURAL: Z > 20 KATYONLARDA ÖNCE 4s ELEKTRONU KOPAR!₂₀Ca (20 e⁻): [Ar] 4s² · ₂₁Sc⁺ (20 e⁻): [Ar] 4s¹ 3d¹ (4s’den 1 elektron kopmuştur)Elektron sayıları eşit (20) olsa da dizilimleri farklı olduğu için Ca ve Sc⁺ izoelektronik değildir!
20Ca dizilimi [Ar] 4s2 iken, 21Sc+ katyonunda elektron 4s’den kopar ve dizilimi [Ar] 4s1 3d1 olur.
5Doğru mu, yanlış mı?

Elektron dizilimi kuralları ve iyonlarla ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.

Aufbau İlkesiDüşük enerjiden başlaPauli İlkesiEn çok 2 zıt e⁻ (↑↓)Hund KuralıÖnce tek tek aynı yönn + ℓ Kuralı4s enerjisi < 3d
DY
Pauli dışlama ilkesine göre bir orbitalde zıt spinli en fazla 2 elektron bulunabilir.✓
4s orbitalinin baş kuantum sayısı büyük olduğu için enerjisi 3d orbitalinden yüksektir.✓
24Cr atomunun [Ar] 4s1 3d5 dizilimi uyarılmış hâl değil, küresel simetrili temel hâldir.✓
11Na+,12Mg2+ ve 9F- iyonları birbirleriyle izoelektronik taneciklerdir.✓
6Açık uçlu

Krom (24Cr) nötr atomunun ve 24Cr+ katyonunun temel hâl elektron dizilimlerini yazarak yarı dolu orbital sayılarını karşılaştırınız.

Nötr 24Cr: [Ar] 4s1 3d5 (6 yarı dolu). 24Cr+: Elektron 4s’den kopar, [Ar] 3d5 olur (5 yarı dolu).
7Sıralama

Görseldeki Aufbau (inşa) kuralına göre alt kabukların (orbitallerin) bağıl enerji ve dolma sırasını düşüktent yükseğe diziniz.

1. 1s² → 2s²İlk 4 elektron2. 2p⁶ → 3s²5 - 12. elektronlar3. 3p⁶ → 4s²13 - 20. elektronlar4. 3d¹⁰ → 4p⁶21 - 36. elektronlar
  1. 421. elektrondan itibaren 3d (10 e-) ve ardından 4p (6 e-) alt kabuklarının dolması (3d10 4p6)
  2. 11s ve 2s orbitallerinin sırasıyla 2'şer elektronla tam dolması (1s2 2s2)
  3. 33p alt kabuğunun 6 elektronla dolmasının ardından enerjisi 3d'den düşük olan 4s'nin dolması (3p6 4s2)
  4. 22p (6 e-) ve 3s (2 e-) alt kabuklarının sırasıyla dolması (2p6 3s2)
8Çoktan seçmeli

Görseldeki katyon kuralına göre Demir (26Fe) atomunun oluşturduğu 26Fe2+ katyonunun temel hâl elektron dizilimi hangisidir? (18Ar)

GEÇİŞ METALLERİNDE ELEKTRON KOPARMA SIRASINötr ₂₆Fe (26 e⁻)[₁₈Ar] 4s² 3d⁶₂₆Fe²⁺ Katyonu[₁₈Ar] 3d⁶ (4s² kopar)₂₆Fe³⁺ Katyonu[₁₈Ar] 3d⁵ (Küresel!)
  1. A[18Ar] 4s2 3d4
  2. B[18Ar] 4s1 3d5
  3. C[18Ar] 3d6
  4. D[18Ar] 3d8
9Doğru mu, yanlış mı?

Orbital şemaları ve dizilimlerle ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.

DY
Nötr 6C atomunun 1s2 2s1 2p3 dizilimi dışarıdan enerji almış uyarılmış hâldir.✓
Bakır (29Cu) atomunun temel hâl elektron dizilimi ...4s2 3d9 ile biter.✓
Temel hâldeki 15P atomunun 6 tane tam dolu ve 3 tane yarı dolu orbitali vardır.✓
d alt kabuğu 5 orbitalden oluşur ve en fazla 10 elektron alabilir.✓
10Boşluk doldurma

Cümlelerdeki boşlukları uygun kavramlarla tamamlayınız.

TEMEL HÂL (KARARLI) ile UYARILMIŞ HÂL (KARARSIZ) AYRIMIAlt enerjili orbital dolmadan elektron dışarıdan enerji alıp üst orbitale çıkarsa atom UYARILMIŞ olur₂₄Cr ([Ar] 4s¹ 3d⁵) ve ₂₉Cu ([Ar] 4s¹ 3d¹⁰) dizilimleri kendiliğinden olduğu için TEMEL HÂLDİR!
uyarılmışAufbauizotopHund
  1. Elektronların en düşük enerjili orbitalden başlayarak artan sırayla yerleşmesine Aufbau prensibi denir.
  2. Eş enerjili orbitallere elektronların önce tek tek ve aynı yönlü (↑ ↑ ↑) yerleşmesi Hund kuralıdır.
  3. Alt orbital tam dolmadan bir elektronun dışarıdan enerji alıp üst orbitale çıkmasına uyarılmış hâl denir.
11Eşleştirme

Elektron dizilimi kavramlarını açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Küresel SimetriEşit yük dağılımıTemel HâlEn düşük enerjili hâlDeğerlik e⁻Kimyasal bağı belirlerİzoelektronikAynı dizilim, farklı Z
a1. Küresel Simetri
c2. Temel Hâl
b3. Değerlik Elektronları
a)Son orbitalin yarı dolu veya tam dolu olmasıyla kazanılan ekstra kararlılık
b)En dış katmanda bulunan ve kimyasal bağ oluşumunu belirleyen elektronlar
c)Atomun dışarıdan enerji almadığı en düşük enerjili ve en kararlı durumu
12Şifreli kelime

İpuçlarına karşılık gelen kavramları yazarak anahtar kelimeyi bulunuz.

Elektronların düşük enerjiden yükseğe yerleşmesini belirten inşa ilkesi (6 harf)AUFBAU
Eş enerjili orbitallere elektronların önce tek tek yerleşmesi kuralı (4 harf)HUND
Elektron alarak negatif (-) yükle yüklenmiş iyon (5 harf)ANYON
Bir orbitalde en fazla 2 zıt spinli elektron bulunacağını belirten ilke (5 harf)PAULİ

Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: ANYA