Okuma: Metinleri Karşılaştırma, Sınıflandırma, Dil İşlevleri ve Üslup
TDE2.2. “Sözün İnceliği” temasında ele alınan metinlerde anlam oluşturabilme
- Metinler gerçeklikle ilişkilerine göre: Sanatsal (edebî) ve öğretici metinler olarak ikiye ayrılır.
- Dilin işlevleri: Göndergesel, heyecana bağlı, alıcıyı harekete geçirme, kanalı kontrol, dil ötesi ve şiirseldir.
- Üslup, bir yazarın duygu ve düşüncelerini anlatırken seçtiği sözcükler, cümle yapısı ve anlatım tarzıdır.
Dilin işlevlerini temel amaçlarıyla eşleştiriniz.
Metin türleri ve dilin işlevleriyle ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| Öğretici metinlerde kelimeler ağırlıklı olarak gerçek (ilk) anlamında kullanılır. | ✓ | |
| Edebî metinlerde amaç doğrudan okuyucuya pratik bilgi kazandırmaktır. | ✓ | |
| Yazarın sözcük seçimi ve cümle kurma tarzı onun özgün üslubunu oluşturur. | ✓ | |
| Masal ve fabl türleri öğretici metinler sınıfında yer alır. | ✓ |
Görseldeki ders kitabı kesitine göre bilimsel makalelerde ve ansiklopedilerde dil ağırlıklı olarak hangi işlevde kullanılır?
- AGöndergesel işlev
- BHeyecana bağlı işlev
- CŞiirsel işlev
- DKanalı kontrol işlevi
'Zarf-fiiller cümleye durum veya zaman anlamı katar.' cümlesinde dil hangi işlevde kullanılmıştır?
Görseldeki okul afişinde yer alan 'Bahçedeki atıkları hemen geri dönüşüm kutularına bırakınız!' uyarısında dil hangi işlevdedir?
- AAlıcıyı harekete geçirme işlevi
- BGöndergesel işlev
- CDil ötesi işlev
- DKanalı kontrol işlevi
Metin türlerini amaç, gerçeklik ve dil işlevine göre sınıflandırınız.
| Metin Türü | Temel Amaç | Gerçeklikle İlişki | Ağırlıklı Dil İşlevi |
|---|---|---|---|
| Edebî Metin | Estetik haz uyandırma | Kurgusal gerçeklik | Şiirsel işlev |
| Öğretici Metin | Bilgi verme ve açıklama | Nesnel gerçeklik | Göndergesel işlev |
| Makale / Deneme | Düşünceyi aktarma | Fikirsel / bilimsel | Göndergesel işlev |
| Hikâye / Roman | Olay anlatımı | Sanatsal kurgu | Şiirsel ve heyecana bağlı |
Görselde verilen metin tahlili ve üslup incelemesi adımlarını sıraya diziniz.
- 1Metnin yazılış amacını ve hedef kitlesini belirleme
- 3Kullanılan dilin işlevini ve söz sanatlarını tahlil etme
- 2Gerçeklikle ilişkisini (kurgusal veya nesnel) saptama
- 4Metnin türünü ve yazarın özgün üslup niteliğini ortaya koyma
Dilin işlevleriyle ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y yazınız.
| D | Y | |
| 'Sesim net geliyor mu?' sorusunda dil kanalı kontrol işlevindedir. | ✓ | |
| Sanatsal metinlerde sözcükler yalnızca sözlükteki ilk anlamıyla sınırlıdır. | ✓ | |
| Özgün bir üslup yazarın diğer sanatçılardan ayrılmasını sağlar. | ✓ | |
| Bilimsel raporlarda öznel ve mecazlı üslup tercih edilir. | ✓ |
Bir yazarın duygu ve düşüncelerini anlatırken kullandığı kendine özgü anlatım tarzı ve sözcük seçimine ne denir?
Metin türlerini ait oldukları ana gruplarla eşleştiriniz.
İpuçlarına karşılık gelen edebiyat kavramını bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: Ü
Sanatsal metin ile öğretici metin arasındaki temel amaç farkını kısaca açıklayınız.