Eşit büyüklükte gruplar oluşturmak ile tekrar eden olayların ilk ortak zamanını bulmak farklı düşünmeler gerektirir. Bu hafta ortak bölen, ortak kat ve aralarında asallık ilişkilerini açıklayacağız.
En büyük ortak bölen: EBOB
İki pozitif doğal sayıyı da kalansız bölen sayılar ortak bölenlerdir. Bunların en büyüğüne EBOB denir. EBOB(18, 30) yazımı, 18 ve 30’un en büyük ortak bölenini anlatır.
18’in bölenleri 1, 2, 3, 6, 9, 18; 30’un bölenleri 1, 2, 3, 5, 6, 10, 15, 30’dur. Ortak bölenler 1, 2, 3 ve 6 olduğundan EBOB(18, 30) = 6 olur.
Asal çarpanlarla hesaplamada yalnız ortak asal çarpanlar alınır ve her birinin küçük üssü seçilir. Bu seçim, sonucun iki sayıyı da bölmesini sağlar.
En küçük ortak kat: EKOK
İki pozitif doğal sayının pozitif katları arasında ortak olanlar bulunur. Bunların en küçüğüne EKOK denir. Burada sıfır dışındaki ortak katlar araştırılır.
6’nın pozitif katları 6, 12, 18, 24, 30…; 8’in pozitif katları 8, 16, 24, 32… biçimindedir. İlk ortak değer 24 olduğundan EKOK(6, 8) = 24’tür.
Asal çarpanlarla hesaplamada her iki sayıda bulunan asal çarpanların tamamı dikkate alınır. Ortak olanlarda büyük üs seçilir. Böylece iki sayının da katı olan en küçük pozitif değer elde edilir.
Aralarında asal olmak
İki pozitif doğal sayının 1 dışında ortak böleni yoksa bu sayılar aralarında asaldır. Sayıların her birinin tek başına asal olması gerekmez.
Örneğin 9 ve 16 asal sayı değildir; fakat ortak bölenleri yalnız 1 olduğu için aralarında asaldır. Buna karşılık 9 ve 15’in ortak böleni 3 de bulunduğundan aralarında asal değillerdir.
Aralarında asal sayıların EBOB’u 1, EKOK’u sayıların çarpımıdır. Ardışık pozitif doğal sayılar aralarında asaldır; 1 de bütün pozitif doğal sayılarla aralarında asaldır.
Problemde hangi ilişki kullanılmalı?
Miktarlar hiç artmadan eş büyüklükte gruplara ayrılacaksa grup büyüklüğü ortak bölen olmalıdır. En büyük grup istendiğinde EBOB kullanılır. Ancak grup sayısı soruluyorsa bulunan büyüklükle ayrıca bölme yapılır.
Belirli aralıklarla yinelenen olayların tekrar birlikte oluşması isteniyorsa geçen süre ortak kat olmalıdır. İlk ortak zaman için EKOK bulunur.
İki pozitif doğal sayı için sayıların çarpımı, EBOB ile EKOK’un çarpımına eşittir. Bu ilişki sonuç denetiminde kullanılabilir: a · b = EBOB(a, b) · EKOK(a, b).
Örnekler
Örnek 1EBOB(28, 42) kaçtır?
Cevabı göster
28 = 2² · 7, 42 = 2 · 3 · 7. Ortak çarpanların küçük üsleri alınır: 2 · 7 = 14.
Örnek 2EKOK(12, 20) kaçtır?
Cevabı göster
12 = 2² · 3, 20 = 2² · 5. Tüm asal çarpanlar büyük üsleriyle alınır: 2² · 3 · 5 = 60.
Örnek 3Verilen 14 ve 25 aralarında asal mıdır?
Cevabı göster
14’ün asal çarpanları 2 ve 7; 25’in asal çarpanı 5’tir. Ortak asal çarpan yoktur; EBOB 1’dir ve aralarında asaldırlar.
Örnek 4Bir etkinlikte 30 üçgen ve 42 kare kart, şekilleri karıştırılmadan eşit sayıda kart içeren zarflara konulacak. Her zarfta en fazla kaç kart olur, kaç zarf gerekir?
Cevabı göster
EBOB(30, 42) = 6 olduğundan her zarfta 6 kart olur. 306 + 426 = 5 + 7 = 12 zarf gerekir.
Örnek 5Bir ışık 9 saniyede, diğeri 12 saniyede bir yanıyor. Aynı anda yandıktan kaç saniye sonra ilk kez yeniden birlikte yanarlar?
Cevabı göster
Geçen süre hem 9’un hem 12’nin katıdır. EKOK(9, 12) = 36 olduğundan 36 saniye sonra birlikte yanarlar.
Örnek 6EBOB’u 5 ve EKOK’u 210 olan iki pozitif doğal sayının çarpımı kaçtır?
Cevabı göster
Çarpım EBOB · EKOK = 5 · 210 = 1 050’dir.
Kavram Kartları
1 / 8
Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1İki kart makinesi 10 ve 15 dakikalık aralıklarla çıktı veriyor. Aynı anda çıktı verdikten sonraki ilk ortak çıktı kaç dakika sonradır?
EKOK(10, 15) = 30’dur.
2Hangi sayı çifti, ikisi de asal olmadığı hâlde aralarında asaldır?
16’nın asal çarpanı 2; 21’in asal çarpanları 3 ve 7’dir.
3Verilen 24 ve 36 kartı hiç artırmadan, eş sayıda kart içeren ve türleri karışmayan paketlere koyarken bir pakette en fazla kaç kart olabilir?
En büyük ortak grup büyüklüğü EBOB(24, 36) = 12’dir.
4‘En küçük ortak kat: EKOK’ kavramı veya konusuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
‘En küçük ortak kat: EKOK’ kapsamında doğru açıklama: Tekrarlanan iki olayın başlangıçtan sonraki ilk ortak zamanı için ortak katlar incelenir.
5Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.
- EBOB(7, 20) = 1 olur.
1 dışında ortak bölen yoktur.
- Aralarında asal sayıların ikisi de asal olmak zorundadır.
Örneğin 9 ve 16 aralarında asaldır ama asal değildir.
- EKOK, sıfır dışındaki ortak katların en küçüğüdür.
Pozitif sayılarda ilk pozitif ortak kat aranır.
- EBOB bulunurken ortak asal çarpanların büyük üsleri alınır.
EBOB için küçük üsler alınır.
- EBOB(7, 20) = 1 olur.
6Aşağıdaki kavramları doğru açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Verilen 1 dışında ortak böleni olmayan sayılar aralarında olur.
- EBOB için ortak asal çarpanların üsleri seçilir.
- EKOK için ortak asal çarpanların üsleri seçilir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8“Soruda en az deniyorsa her zaman EKOK alınır.” iddiasını eşit gruplama örneğiyle açıklayınız.
1. ipucu: Az sayıda grup için her grubun büyüklüğü nasıl olmalı?
2. ipucu: Grup büyüklüğü miktarları tam bölmeli mi?
Cevap: İddia yanlıştır. Miktarlar eşit büyüklükte gruplara ayrılırken grup sayısının en az olması için grup büyüklüğü en fazla olmalıdır. Bu büyüklük EBOB ile bulunur.
Kısaca
- EBOB ortak bölenlerin en büyüğüdür.
- EKOK pozitif ortak katların en küçüğüdür.
- Aralarında asal sayıların EBOB’u 1’dir; sayıların kendileri asal olmak zorunda değildir.
- Problemde istenen büyüklüğün birimini ve grup sayısı gibi son işlemleri kontrol ediniz.
Bu dersin öteki kaynakları
- 8. Sınıf Matematik Yıllık Planı (2026-2027) Yıllık plan
- Matematik Dersi Öğretim Programı (ortaokul) Öğretim programı
- 8. Sınıf Matematik Ortak Yazılı Senaryoları (1. dönem, 2026-2027) Yazılı senaryosu
- 8. Sınıf Matematik Günlük Planları (2026-2027) Ders planı
- 8. Sınıf Matematik 1. Hafta Çalışma Kâğıdı: Çarpanlar ve Asal Çarpanlara Ayırma Çalışma kâğıdı
- 8. Sınıf Matematik 5. Hafta Çalışma Kâğıdı: Bilimsel Gösterim Çalışma kâğıdı
- 8. Sınıf Matematik 4. Hafta Çalışma Kâğıdı: Sayıların Ondalık Gösterimini Çözümleme Çalışma kâğıdı
- 8. Sınıf Matematik 3. Hafta Çalışma Kâğıdı: Üslü İfadeler: Tam Sayı Kuvvetleri ve Temel Kurallar Çalışma kâğıdı
- 8. Sınıf Matematik 2. Hafta Çalışma Kâğıdı: EBOB, EKOK ve Aralarında Asal Sayılar Çalışma kâğıdı
- 8. Sınıf Matematik 6. Hafta Çalışma Kâğıdı: Kareköklü İfadeler: Tam Kare Sayılar ve Karekökleri Çalışma kâğıdı
- 8. Sınıf Matematik 7. Hafta Çalışma Kâğıdı: Kareköklü İfadeler: Tam Kare Olmayan Sayıların Karekökünü Tahmin Etme ve Katsayıyı Kök İçine/Dışına Alma Çalışma kâğıdı
- 8. Sınıf Matematik 8. Hafta Çalışma Kâğıdı: Kareköklü İfadelerde Çarpma ve Bölme İşlemleri ile Paydayı Rasyonel Yapma (M.8.1.3.4 & M.8.1.3.5) Çalışma kâğıdı
- 8. Sınıf Matematik 9. Hafta Çalışma Kâğıdı: Kareköklü İfadelerde Toplama ve Çıkarma İşlemleri ile Kareköklü Bir İfadeyi Doğal Sayı Yapan Çarpanlar (M.8.1.3.5 & M.8.1.3.6) Çalışma kâğıdı
- 8. Sınıf Matematik 10. Hafta Çalışma Kâğıdı: Ondalık İfadelerin Kareköklerini Belirleme ve Gerçek Sayılar (Rasyonel ve İrrasyonel Sayılar Kümesi) (M.8.1.3.7 & M.8.1.3.8) Çalışma kâğıdı
- 8. Sınıf Matematik 11. Hafta Çalışma Kâğıdı: Veri Analizi: Çizgi Grafiği, Sütun Grafiği ve Daire Grafiği Oluşturma, Yorumlama ve Grafikler Arasında Dönüşüm Yapma (M.8.4.1.1 & M.8.4.1.2) Çalışma kâğıdı
- 8. Sınıf Matematik 12. Hafta Çalışma Kâğıdı: Sütun, Daire ve Çizgi Grafikleri Arasında Uygun Dönüşümler Yapma, Çoklu Veri Analizi Problemleri ve Basit Olayların Olma Olasılığına Giriş (M.8.4.1.2 & M.8.5.1.1) Çalışma kâğıdı
- 8. Sınıf Matematik 13. Hafta Çalışma Kâğıdı: Bir Olayın Olma Olasılığı: Deney, Çıktı, Örnek Uzay, Olay, Eş Olasılıklı Olaylar, Kesin Olay (1) ve İmkânsız Olay (0) Kavramları (M.8.5.1.1 - M.8.5.1.4) Çalışma kâğıdı
- 8. Sınıf Matematik 14. Hafta Çalışma Kâğıdı: Basit Olayların Olma Olasılığı: Eşit Şansa Sahip Olaylar, Olasılık Değeri Aralığı ve Olasılık Hesaplama Çalışma kâğıdı