Denetleyici ve Düzenleyici Sistemler: İç Salgı Bezleri (Hipofiz, Tiroit, Pankreas, Böbrek Üstü, Eşeysel Bezler), Çocukluktan Ergenliğe Geçiş ve Sistemlerin Sağlığı (FB.6.3.7 & FB.6.3.8)
Vücudumuzdaki iç salgı bezlerini (hipofiz, tiroit, böbrek üstü, pankreas ve eşeysel bezler) ve salgıladıkları hormonların denetleyici-düzenleyici görevlerini açıklar (FB.6.3.7). · Çocukluktan ergenliğe geçiş sürecinde kız ve erkek bireylerde meydana gelen ortak ve cinsiyete özgü bedensel değişimler ile ruhsal değişimleri geneller (FB.6.3.8). · Ergenlik döneminin sağlıklı geçirilmesi ve denetleyici-düzenleyici sistemlerin sağlığının korunması için yapılması gerekenleri gerekçeleriyle değerlendirir.
- İç salgı bezleri ürettikleri hormonları hedef organlara kan yoluyla taşır; sinir sistemine göre yavaş çalışır ancak etkisi uzun sürelidir.
- Hipofiz büyüme hormonu salgılar ve diğer bezleri denetler; tiroit tiroksinle metabolizmayı düzenler; böbrek üstü bezi adrenalinle korku/heyecan anında kalp ve solunumu hızlandırır.
- Karma bez olan pankreas, insülin ile yüksek kan şekerini düşürür, glukagon ile düşük kan şekerini yükseltir; eşeysel bezler (yumurtalık ve testis) ergenlik değişimlerini başlatır.
Sol sütundaki iç salgı bezlerini sağ sütundaki hormon ve görevleriyle eşleştiriniz.
Görseldeki ergenlik dönemi değişimlerini «Yalnız Kızlarda», «Yalnız Erkeklerde» veya «Ortak Değişim» olarak tabloya yazınız. İlk satır örnektir.
| Ergenlik Dönemi Değişimi | Görüldüğü Grup | Değişim Türü |
|---|---|---|
| 1. Boy ve kütle (kilo) artışı, sivilce oluşumu | Kız ve Erkeklerde Ortak | Bedensel değişim |
| 2. Sesin kalınlaşması, sakal ve bıyık çıkması | Yalnız Erkeklerde | Bedensel değişim |
| 3. Yumurta oluşumu ve göğüslerin belirginleşmesi | Yalnız Kızlarda | Bedensel değişim |
| 4. Kimlik arayışı, bağımsız olma isteği ve duygusal dalgalanma | Kız ve Erkeklerde Ortak | Ruhsal değişim |
Görseldeki «Kan Şekeri Dengesi» şemasında yemekten sonra yükselen kan şekerini normal düzeye indiren K hormonu ile açlıkta düşen kan şekerini
- AK: Glukagon — L: İnsülin
- BK: İnsülin — L: Glukagon
- CK: Adrenalin — L: Tiroksin
- DK: Tiroksin — L: Büyüme hormonu
İç salgı bezleri ve ergenlik dönemiyle ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| İç salgı bezlerinin salgıladığı hormonlar hedef organlara özel kanallarla değil, doğrudan kan yoluyla taşınır. | ✓ | |
| Sinir sistemi yavaş ve uzun süreli, iç salgı bezleri ise çok hızlı ve kısa süreli tepki oluşturur. | ✓ | |
| Besinlerle yeterince iyot alınamadığında tiroit bezi fazla çalışıp şişerek guatr hastalığına neden olabilir. | ✓ | |
| Ergenlik döneminde yaşanan ruhsal değişimler bir hastalık belirtisidir ve gizlenmelidir. | ✓ |
Görseldeki karşılaştırma tablosuna göre sinir sistemi ile iç salgı bezlerinin çalışma hızı ve etki süresi arasındaki farkı kısaca yazınız.
Cümlelerdeki boşlukları kutuda verilen uygun fen bilimleri kavramlarıyla tamamlayınız.
- Büyüme çağında hipofiz bezinin büyüme hormonunu normalden fazla salgılaması devliğe, az salgılaması cüceliğe yol açar.
- Sınav heyecanı yaşayan veya köpekten korkan bir kişide böbrek üstü bezinden adrenalin hormonu salgılanır.
- Pankreasın yeterli insülin salgılayamaması sonucunda kandaki şekerin yüksek kalmasına diyabet (şeker) hastalığı denir.
Görseldeki vücut şemasında numaralanmış iç salgı bezlerinden hangisi «Beynin alt kısmında bulunur ve iç salgı bezlerinin orkestra şefi
- A1 numaralı bez: Hipofiz bezi
- B2 numaralı bez: Tiroit bezi
- C3 numaralı bez: Böbrek üstü bezi
- D4 numaralı bez: Pankreas
Görseldeki «Ergenlik Döneminde Ruhsal Değişimler» kartında yer alan durumlardan hangisi bu dönemi sağlıklı geçirmek için yapılması
- ASorunları aile ve öğretmenlerden gizleyip içine kapanmak
- BSpor, müzik, resim ve kitap okuma gibi etkinliklere yönelmek
- CDüzensiz beslenip geç saatlere kadar ekran başında kalmak
- DArkadaş grubunun her isteğini sorgulamadan kabul etmek
Görseldeki «Sistemlerin Sağlığı» posterini inceleyerek denetleyici ve düzenleyici sistemlerimizin sağlığını korumak için günlük yaşamda dikkat etmemiz
Görseldeki olayları «Korku anında vücudumuzda gerçekleşen düzenleme süreci» akışına göre 1’den 4’e kadar sıralayınız.
- 22. Beynin uyarısıyla böbrek üstü bezlerinden kana adrenalin hormonu salgılanır.
- 33. Adrenalin kan yoluyla kalp, akciğer ve karaciğere ulaşır.
- 11. Duyu organları tehlike durumunu algılar ve bilgiyi beyne iletir.
- 44. Kalp atışı ve solunum hızlanır, kan basıncı artar ve vücut tepkiye hazır hâle gelir.
Görseldeki «Pankreas: Karma Bez» modeline göre pankreasın neden hem iç salgı hem dış salgı bezi (karma bez) olarak adlandırıldığı hangi
- AHem beyinde hem de karın boşluğunda iki ayrı parçasının bulunması
- BHem sindirim enzimi salgılaması hem de kana hormon vermesi
- CÇocuklukta çalışıp ergenlikte görevini tiroit bezine devretmesi
- DHem büyüme hormonu hem de tiroksin hormonu üretmesi
İpuçlarındaki kavramları kutulara yazınız. Numaralı harflerle «iç salgı bezleri tarafından üretilip kan yoluyla taşınan düzenleyici
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: HORMON