Besinlerin Fiziksel ve Kimyasal Sindirimi, Enzimlerin Rolü, İnce Bağırsakta Emilim (Villuslar) ve Sindirim Sistemi Sağlığı (FB.7.3.1 ve FB.7.3.2)
Karbonhidrat, protein ve yağların fiziksel ve kimyasal sindiriminin hangi organlarda başlayıp tamamlandığını enzim ve salgılarla ilişkilendirerek açıklar (FB.7.3.1). · Sindirimi tamamlanan besin içerikleri ile su, vitamin ve minerallerin ince bağırsak (villuslar) ve kalın bağırsakta emilerek kana geçiş sürecini çözümler (FB.7.3.1). · Sindirim sisteminin sağlığını olumsuz etkileyen etkenleri ve sindirim sağlığını korumak için yapılması gerekenleri doğrulanmış bilimsel bilgilerle açıklar (FB.7.3.2).
- Fiziksel (mekanik) sindirim enzim kullanmadan besin yüzeyini genişletir (dişler, kaslar, safra sıvısı); kimyasal sindirim ise su ve enzimlerle besinleri yapı taşlarına ayırır.
- Karbonhidratların kimyasal sindirimi ağızda (tükürük), proteinlerinki midede (mide öz suyu), yağlarınki ince bağırsakta (pankreas öz suyu) başlar; üçü de ince bağırsakta tamamlanır.
- İnce bağırsaktaki villus çıkıntıları emilim yüzeyini artırarak glikoz, amino asit, yağ asidi ve gliserolü kılcal damarlara geçirir; kalın bağırsakta villus yoktur, kalan su, vitamin ve mineral emilir.
- Su, vitamin ve mineraller küçük yapılı olduklarından sindirime uğramaz; sindirim sağlığı için lifli beslenilmeli, bol su içilmeli, ülser, gastrit ve reflüye yol açan etkenlerden kaçınılmalıdır.
Sol sütundaki besin içeriklerini sağ sütundaki sindirim ve emilim özellikleriyle eşleştiriniz.
Uygun sıcaklıkta hazırlanan görseldeki üç deney tüpünden hangilerinde besinlerin kimyasal sindirimi gerçekleşir?
- AYalnız I. tüpte kimyasal sindirim gerçekleşir
- BI ve II. tüplerde kimyasal sindirim gerçekleşir
- CII ve III. tüplerde kimyasal sindirim gerçekleşir
- DI ve III. tüplerde kimyasal sindirim gerçekleşir
Görseldeki şemaya göre safra sıvısı ile pankreas öz suyunun yağ sindirimindeki görev farkını kısaca yazınız.
Görseldeki öğle yemeği tepsisinde yer alan besinlerin kimyasal sindiriminin başladığı ve bittiği organları tabloya yazınız. İlk satır örnektir.
| Tepsideki Besin | Kimyasal Sindirim Başlangıcı | Kimyasal Sindirim Bitişi |
|---|---|---|
| 1. Makarna (Karbonhidrat) | Ağız (Tükürük sıvısı) | İnce bağırsak (Pankreas öz suyu) |
| 2. Izgara Balık (Protein) | Mide (Mide öz suyu) | İnce bağırsak (Pankreas öz suyu) |
| 3. Zeytinyağı (Yağ) | İnce bağırsak | İnce bağırsak (Pankreas öz suyu) |
| 4. Maden Suyu (Su-Mineral) | Sindirime uğramaz | Sindirilmeden doğrudan emilir |
Sindirim enzimleri, emilim ve sindirim sağlığıyla ilgili ifadelerden doğru olanlara D, yanlış olanlara Y kutusunu işaretleyiniz.
| D | Y | |
| Karaciğerin ürettiği safra sıvısı, içerdiği güçlü enzimlerle yağları yağ asidi ve gliserole ayırır. | ✓ | |
| Fiziksel sindirim besinlerin temas yüzeyini genişleterek enzimlerin etkinliğini hızlandırır. | ✓ | |
| Kalın bağırsağın iç yüzeyinde villus çıkıntıları bulunmaz ve burada kimyasal sindirim yapılmaz. | ✓ | |
| Asitli mide sıvısının yemek borusuna geri kaçmasıyla oluşan rahatsızlığa kabızlık adı verilir. | ✓ | |
| Sebze, meyve ve tam tahıl gibi lifli besinler bağırsakların düzenli çalışmasına yardımcı olur. | ✓ |
Cümlelerdeki boşlukları kutuda verilen uygun bilimsel kavramlarla tamamlayınız.
- Besinlerin su ve enzimler yardımıyla yapı taşlarına kadar parçalanmasına kimyasal sindirim denir.
- İnce bağırsakta emilim yüzey alanını artıran parmak şeklindeki çıkıntılara villus adı verilir.
- Kalın bağırsakta yaşayan yararlı bakteriler vücudumuz için B ve K vitaminlerini sentezler.
- Mide iç yüzeyindeki mukoza tabakasının iltihaplanması sonucu gastrit rahatsızlığı ortaya çıkar.
Bir besin grubunun X (ağız), Y (mide) ve Z (ince bağırsak) organlarındaki miktar değişimi grafikte verilmiştir. Bu besin aşağıdakilerden hangisidir?
- ATükürük sıvısıyla ağızda parçalanmaya başlayan haşlanmış patates
- BMide öz suyuyla midede kimyasal sindirimi başlayan yumurta akı
- CSafra ve pankreas öz suyuyla ince bağırsakta sindirilen fındık yağı
- DSindirim kanalında hiç parçalanmadan kana geçen portakal vitamini
Görseldeki ince bağırsak villus kesitinde kılcal kan damarlarına emilen maddeler arasında aşağıdakilerden hangisi bulunmaz?
- ASindirime uğramamış büyük yapılı nişasta ve protein molekülleri
- BKarbonhidratların yapı taşı olan glikoz ve su molekülleri
- CProteinlerin parçalanmasıyla oluşan amino asit molekülleri
- DYağların kimyasal sindirimiyle oluşan yağ asidi ve gliserol
Görseldeki K (villuslu) ve L (düz) bağırsak modellerini karşılaştırarak ince bağırsaktaki villus kıvrımlarının canlıya sağladığı üstünlüğü açıklayınız.
Besinlerle alınan ceviz yağının sindirilip kana karışma sürecindeki olayları gerçekleşme sırasına göre 1’den 4’e kadar sıralayınız.
- 2Karaciğerden gelen safra sıvısının yağı küçük yağ damlacıklarına ayırması
- 3Pankreas öz suyundaki enzimlerin yağ damlacıklarını yağ asidi ve gliserole parçalaması
- 4Yapı taşlarına ayrılan yağ asidi ve gliserolün villuslardan kılcal kan damarlarına geçmesi
- 1Ağız ve midede kimyasal değişime uğramayan yağın ince bağırsağa ulaşması
Verilen sağlık panosundaki 1 ve 2 numaralı rahatsızlıklar ile bunları önleyecek doğru beslenme alışkanlığı eşleştirmesi hangisidir?
- A1: Reflü — 2: İshal · Lokmaları çiğnemeden hızlıca yutmak
- B1: Gastrit — 2: Diş çürüğü · Aşırı sıcak içecekler tüketmek
- C1: Kabızlık — 2: Ülser · Lifli beslenmek ve asitli gıdadan kaçınmak
- D1: Ülser — 2: Kabızlık · Sert kabuklu yemişleri dişle kırmak
İpuçlarındaki sindirim kavramlarını kutulara yazınız. Numaralı harflerle «ince bağırsakta emilim yüzeyini genişleten parmak şeklindeki çıkıntılar» kavramını bulunuz.
Turuncu kutulardaki harfler yukarıdan aşağıya: VİLLUS