Geçen iki haftada 4-6 yaş çocuklarının gelişim özelliklerini, sevdirme ve korkutmama ilkelerini, oyun, hikâye ve drama yöntemlerini tanıdık. Bu hafta işin mutfağına giriyoruz: Bir din eğitimi etkinliğinin ön hazırlığı nasıl yapılır, plan nasıl yazılır, sınıfta usulüne uygun tatbik nasıl gerçekleşir ve uygulama bittiğinde süreç nasıl değerlendirilir? Haftanın sonunda, sınıf içi canlandırmada (mikro öğretim) kendi etkinliğinizi baştan sona yürütebilecek donanıma kavuşacaksınız.
1. 4-6 Yaş Kur'an Kurslarında Eğitim Ortamı, Uygulanma Esasları ve Günlük Akış
4-6 yaş din eğitiminin başarısı yalnızca öğreticinin anlattıklarına değil, çocuğun içinde bulunduğu eğitim ortamına ve günün nasıl aktığına da bağlıdır. Bu yaş grubuna hizmet veren sınıflar; çocuk boyuna uygun masa ve sandalyeler, kolay ulaşılabilen raflar ve farklı ilgi alanlarına göre düzenlenmiş öğrenme köşeleri (öykü ve sohbet köşesi, sanat köşesi, kukla-drama köşesi, blok ve yapı köşesi) ile donatılır. Sınıf, çocuğun kendini güvende hissettiği, sıcak renklerin ve çocukların kendi ürünlerinin sergilendiği bir ikinci yuva gibi olmalıdır. Sıra sıra dizilmiş masalar ve sessiz bir dershane havası yerine oyun, keşif ve sohbet havası hâkim olmalıdır.
Bu yaş grubunda din eğitiminin uygulanma esasları birkaç temel noktada toplanır: Katılımın gönüllülüğe ve aile iznine dayanması; çocuğun dil, bilişsel, sosyal-duygusal ve motor gelişimini birlikte gözeten bütüncül bir yaklaşım; her çocuğun öğrenme hızına saygı; dinî değerlerin ayrı bir ders gibi değil, günlük hayatın içine yerleştirilerek verilmesi ve ailenin sürece ortak edilmesi. Bu esaslar, geçen haftalarda öğrendiğimiz sevdirme, somutlaştırma ve korkutmama ilkelerinin sınıf düzenine ve programa yansımış hâlidir.
Erken çocuklukta günlük akış (rutin), çocuğa güven veren en önemli yapıdır. Çocuk sırada ne olacağını bildiğinde kaygısı azalır, kurallara uyması kolaylaşır. İyi bir günlük akışta hareketli ve durgun etkinlikler dönüşümlü sıralanır: Oturarak yapılan bir sohbetin ardından mutlaka hareketli bir oyun ya da açık hava zamanı gelir. Ayrıca beslenme, el yıkama, toplanma ve vedalaşma gibi sıradan rutinler birer eğitim fırsatıdır: Yemeğe besmeleyle başlamak, sağ elle yemek, israf etmemek, sofradan sonra şükretmek ve oyuncakları birlikte toplamak, anlatılarak değil yaşanarak öğrenilir.
| Akış Bölümü | Örnek Süre | Din ve Değerler Eğitimi Fırsatı |
|---|---|---|
| Karşılama | 10 dk | Selamlaşma, güler yüz, çocuğu adıyla karşılama |
| Çember (sabah) sohbeti | 10-15 dk | Günün değerini tanıtma, duygu paylaşımı, kısa bir dua |
| Kur'an ve dua etkinliği | 15-20 dk | Harf oyunları, kısa sure ve dualarda ritimli tekrar |
| Serbest oyun ve öğrenme köşeleri | 30-40 dk | Paylaşma, sıra bekleme, yardımlaşma |
| Beslenme ve temizlik | 20-30 dk | Besmele, sağ elle yeme, israf etmeme, şükür |
| Değerler etkinliği (drama, sanat) | 15-20 dk | Hikâye, kukla ve canlandırmayla değeri yaşatma |
| Açık hava ve hareket | 20-30 dk | Doğadaki nimetleri fark etme, sırayla oynama |
| Günü değerlendirme ve uğurlama | 10 dk | 'Bugün ne öğrendik?' sohbeti, teşekkür duası, vedalaşma |
2. Ön Hazırlık: Etkinlik Planının Bölümleri ve Kazanım Yazma
Ön hazırlık, etkinlik planını yazmakla başlar. Plan, öğreticinin yol haritasıdır: Etkinliğin adı, hedef yaş ve süre, etkinlik türü, kazanım ve göstergeler, kavramlar, materyaller, öğrenme süreci, uyarlama, aile katılımı ve değerlendirme bölümlerinden oluşur. Planı yazarken sıra önemlidir: Önce çocukta ne değişsin istiyorum? sorusu cevaplanır ve kazanım belirlenir; yöntem, materyal ve süreç bu kazanıma hizmet edecek biçimde sonradan seçilir. Önce güzel bir oyun bulup kazanımı ona uydurmaya çalışmak, amaçsız bir eğlenceye dönüşebilir.
Kazanım ve göstergeler, çocuğun etkinlik sonunda yapabileceği gözlenebilir davranışlarla yazılır. 'Besmelenin önemini kavrar', 'Temizliğin değerini anlar' gibi cümleler iyi niyetlidir ama gözlenemez; öğretici kazanıma ulaşılıp ulaşılmadığını bu cümlelerle belirleyemez. Bunun yerine 'Yemeğe başlarken besmele çeker', 'Ellerini sabunla doğru sırayla yıkar', 'Allah'ın temiz olanları sevdiğini kendi cümleleriyle söyler' gibi göstergeler kullanılır. Duyuşsal hedefler de davranışa dönüştürülerek yazılabilir: 'Etkinliğe isteyerek katılır', 'Arkadaşına oyuncağını uzatır'.
4-6 yaş etkinlikleri çoğunlukla bütünleştirilmiş olarak planlanır; yani tek bir değer, sohbet, kukla, drama, müzik ve sanat gibi birden fazla etkinlik türüyle işlenir. Planda uyarlama bölümü de unutulmamalıdır: Utangaç bir çocuğa kuklayı tutma görevi vermek, hareket ihtiyacı yüksek bir çocuğa materyal dağıtma işini vermek ya da özel gereksinimli bir çocuk için görsel destek artırmak bu bölümde yazılır. Son olarak aile katılımı kısmında, kazanılan davranışın evde nasıl sürdürüleceği kısa ve uygulanabilir bir öneriyle belirtilir.
| Plan Bölümü | Ne Yazılır? | Örnek (Temizlik Etkinliği) |
|---|---|---|
| Etkinlik adı | Kısa, merak uyandıran bir ad | 'Pıtırcık'ın Kirli Elleri' |
| Yaş grubu ve süre | Hedef yaş ve toplam dakika | 5 yaş, 22 dakika |
| Etkinlik türü | Kullanılan yöntemlerin birleşimi | Kukla + sohbet + drama + sanat (bütünleştirilmiş) |
| Kazanım ve göstergeler | Gözlenebilir davranış cümleleri | 'Ellerini sabunla doğru sırayla yıkar.' |
| Kavramlar | Çocuğun öğreneceği 1-3 sözcük | temiz-kirli, sabun, şükür |
| Materyaller | Kullanılacak her şeyin listesi | El kuklası, resimli öykü kartları, sabun, havlu, parmak boyası |
| Öğrenme süreci | Giriş, gelişme, uygulama ve kapanış adımları | Her aşamanın yönergesi ve soruları |
| Uyarlama | Farklı gereksinimler için değişiklik | Utangaç çocuğa kuklayı tutma görevi |
| Aile katılımı | Evde sürdürme önerisi | 'El Yıkama Yıldız Tablosu' |
| Değerlendirme | Sorular ve gözlem ölçütleri | 'Ellerimizi ne zaman yıkarız?' |
3. Ön Hazırlık: Materyal, Mekân, Güvenlik ve Öğretici Provası
Plan yazıldıktan sonra materyal hazırlığına geçilir. Materyaller çocuk sayısına yetecek kadar olmalıdır; tek bir boya kutusunun etrafında bekleyen on çocuk, kısa sürede tartışmaya ve dağınıklığa yol açar. Materyaller yaşa uygun ve güvenli seçilir: Yutulabilecek küçük parçalar, sivri uçlu araçlar, kırılabilir objeler ve zehirli boyalar kullanılmaz; makaslar küt uçlu olur. Görseller sade, renkli ve tek mesaj taşıyan türden seçilir; resimli öykü kartları anlatım sırasına göre önceden dizilir. Atık malzemelerden (kartonlar, kapaklar, kumaş parçaları) yapılan materyaller hem ekonomiktir hem de israf etmeme değerini dolaylı olarak destekler.
Mekân hazırlığı etkinliğin türüne göre yapılır. Hikâye ve sohbet için çocukların öğreticiyi ve birbirini görebildiği çember ya da U düzeni kurulur; drama ve oyun için eşyalardan arındırılmış güvenli bir hareket alanı açılır. Işık, havalandırma ve oda sıcaklığı kontrol edilir. Etkinlikte yiyecek kullanılacaksa (hurma, kuru üzüm, meyve gibi) çocukların alerji ve diyet bilgisi önceden aileden öğrenilir; hurma gibi çekirdekli yiyeceklerin çekirdeği çıkarılır, küçük parçalara bölünür. El yıkama içeren bir etkinlikte lavaboya erişim, basamak, sabun ve havlular hazır bulundurulur.
Ön hazırlığın son ve en çok ihmal edilen boyutu öğretici provasıdır. Hikâye, kâğıttan okunmaz; olay örgüsü içselleştirilerek göz teması kurulabilecek biçimde anlatılır. Kuklanın sesi, ilahinin ezgisi ve parmak oyununun hareketleri önceden denenir. Çocukların sorabileceği sorular düşünülür ve sade cevaplar hazırlanır; örneğin 'Allah'ı neden göremiyoruz?' sorusuna 'Rüzgârı göremeyiz ama ağaçların sallandığını görürüz; Allah'ı da göremeyiz ama yarattığı güzelliklerden O'nu tanırız' gibi güven verici bir cevap verilebilir. Ayrıca çocukların ilgisi dağılırsa devreye girecek yedek bir plan (kısa bir parmak oyunu ya da hareketli tekerleme) mutlaka cepte tutulur.
| Kontrol Alanı | Kontrol Sorusu | Neden Önemli? |
|---|---|---|
| Materyal yeterliliği | Her çocuğa yetecek kadar malzeme var mı? | Beklemeyi, tartışmayı ve dağınıklığı önler. |
| Materyal güvenliği | Küçük, sivri veya kırılabilir parça var mı? | Yutma ve yaralanma riskini ortadan kaldırır. |
| Sağlık bilgisi | Yiyecek alerjisi ya da diyeti olan çocuk var mı? | İkram içeren etkinliklerde ciddi riskleri önler. |
| Mekân düzeni | Çember düzeni ve hareket alanı hazır mı? | Drama ve oyun için güvenli zemin sağlar. |
| Öğretici provası | Hikâye, kukla sesi ve ilahi denendi mi? | Akıcılık, özgüven ve doğal bir anlatım sağlar. |
| Yedek plan | Dikkat dağılırsa kullanılacak kısa bir oyun var mı? | Beklenmedik durumda süreci kurtarır. |
4. Usulüne Uygun Tatbik: Sınıf Yönetimi ve Olumlu Rehberlik
Tatbikin ilk dakikaları bütün etkinliğin havasını belirler. Öğretici çocukları adlarıyla ve güler yüzle karşılar, ardından sınıfça bilinen bir dikkat toplama işaretiyle (ritimli alkış, el kaldırma, 'Bir, iki, üç; kulaklar bizde!' gibi kısa bir tekerleme) herkesi çembere davet eder. Yönergeler kısa, tek adımlı ve olumlu cümlelerle verilir: 'Kuklayı izlemek için halıya oturalım' yönergesi, 'Oyuncakları bırakın, yerinize geçin, susun, ellerinizi dizinize koyun ve bana bakın' gibi zincirleme bir komuttan çok daha işlevseldir. Bu yaşta çocuk birden fazla komutu aynı anda aklında tutamaz.
Sınıf kuralları az sayıda (3-4), çocuklarla birlikte belirlenmiş, resimlerle görselleştirilmiş ve olumlu cümlelerle ifade edilmiş olmalıdır: 'Koşmayın!' yerine 'Sınıfta yürüyerek dolaşırız', 'Bağırmayın!' yerine 'Konuşmak için parmak kaldırırız'. Etkinlikler arasındaki geçiş zamanları da planlanır; çocuğu ani bir 'Hadi bitti!' ile oyundan koparmak yerine 'İki dakika sonra oyuncakları toplayacağız' diye önceden haber verilir ve geçiş bir toplanma şarkısıyla yapılır. İyi yönetilen geçişler, sınıftaki huzursuzlukların büyük bölümünü önler.
İstenmeyen bir davranış karşısında öğretici önce nedeni anlamaya çalışır: Çocuk yorgun mu, aç mı, sıkıldı mı, ilgi mi bekliyor? Ardından yönlendirme, seçenek sunma ve sakin bir ses tonu kullanılır; ceza, utandırma, kıyaslama ve dinî tehdit asla bir disiplin aracı yapılmaz. Olumlu davranışlar ise genel bir 'Aferin' yerine betimleyici övgüyle pekiştirilir: 'Kalemini Elif'e verdin, paylaştın; bak Elif ne kadar sevindi.' Bu konuda en güzel örnek Hz. Peygamber'dir; on yıl hizmetinde bulunan Enes b. Mâlik, Resûlullah'ın kendisine bir kez bile 'öf' demediğini ve yaptığı bir iş için 'Niçin böyle yaptın?' diye azarlamadığını anlatır (Buhârî, Edeb, 39; Müslim, Fezâil, 51).
| Sınıftaki Durum | Kaçınılması Gereken Tepki | Usulüne Uygun Tepki |
|---|---|---|
| Çocuk hikâye sırasında konuşuyor | 'Sus! Bir daha konuşursan dışarı çıkarsın.' | Göz teması kurmak, adını hikâyeye katmak: 'Ali de tahmin etsin bakalım.' |
| İki çocuk aynı kuklayı istiyor | Kuklayı alıp ikisini de cezalandırmak | Sıra kurmak: 'Önce Zeynep, kum saati bitince Ahmet.' |
| Çocuk ilahiye katılmıyor | Zorla söyletmek, başkalarıyla kıyaslamak | Ritim aleti vermek, önce izlemesine izin vermek |
| Çocuk boyamayı yarım bırakıyor | 'Yine bitirmedin, ne tembelsin!' | 'Kalanını yarın tamamlamak ister misin?' |
| Çocuk arkadaşıyla paylaşıyor | Geçiştirilen genel bir 'Aferin' | 'Kalemini Elif'e verdin, paylaştın; Elif çok sevindi.' |
5. Örnek Tatbik: Temizliği Seven Çocuklar Etkinliği
Öğrendiklerimizi somut bir uygulamada birleştirelim. Örnek etkinliğimiz 5 yaş grubu için hazırlanmış, 22 dakikalık 'Pıtırcık'ın Kirli Elleri' etkinliğidir. Kazanım ve göstergeler şunlardır: 'Ellerini sabunla doğru sırayla yıkar', 'Ellerin ne zaman yıkanacağına iki örnek verir', 'Allah'ın temiz olanları sevdiğini kendi cümleleriyle söyler'. Öğreticinin dayanağı, '...Şüphesiz Allah çokça tövbe edenleri sever, çokça temizlenenleri de sever.' (Bakara, 2/222) ayeti ile Hz. Peygamber'in 'Temizlik imanın yarısıdır.' (Müslim, Tahâret, 1) hadisidir. Bu metinler öğreticiye yön verir; çocuğa ise yaşına uygun tek bir cümleyle aktarılır: 'Allah temiz olan çocukları çok sever.'
Giriş aşamasında (4 dk) öğretici, elinde 'Pıtırcık' adlı bir el kuklasıyla çembere gelir. Pıtırcık bahçede toprakla oynamış, elleri çamurlu, ama hemen kek yemek istiyor. Öğretici çocuklara sorar: 'Sizce Pıtırcık şimdi ne yapmalı?' Çocukların cevapları dinlenir ve tek tek takdir edilir. Gelişme aşamasında (6 dk) resimli kartlarla el yıkamanın sırası (ıslatma, sabunlama, ovuşturma, durulama, kurulama) gösterilir; çocuklar kartları birlikte sıraya koyar. Mikrop kavramı korkutmadan, 'gözümüzle göremediğimiz minik kirler' olarak anlatılır ve 'Allah temiz olanları sever; temizlik O'nun sevdiği güzel bir davranıştır' cümlesiyle değer bağlantısı kurulur.
Uygulama aşamasında (8 dk) çocuklar küçük gruplar hâlinde lavaboya gider ve bir tekerleme eşliğinde ellerini sırayla yıkar; tekerlemenin süresi ovuşturma süresini ölçmeye de yarar. Sınıfa dönüldüğünde parmak boyasıyla kâğıda 'temiz el izi' basılır ve el izlerinin altına öğretici her çocuğun söylediği cümleyi yazar. Kapanış aşamasında (4 dk) çemberde 'Ellerimizi ne zaman yıkarız?' sorusu sorulur, çocukların cevapları alınır, temiz su ve sağlık için kısa bir teşekkür duası edilir. Eve gönderilen 'El Yıkama Yıldız Tablosu' ile aile, çocuğun yemekten önce ve tuvaletten sonra ellerini yıkadığı her seferde bir yıldız yapıştırarak sürece ortak olur.
| Aşama | Süre | Öğreticinin Yaptıkları | Çocukların Yaptıkları |
|---|---|---|---|
| Giriş | 4 dk | Kukla ile dikkat çeker, merak sorusu sorar. | İzler, tahmin eder, cevap verir. |
| Gelişme | 6 dk | Resimli kartlarla el yıkama sırasını ve Allah'ın temizliği sevdiğini anlatır. | Kartları sıraya koyar, sohbete katılır. |
| Uygulama | 8 dk | Sıralı el yıkamayı ve el izi baskısını yönetir. | El yıkar, tekerleme söyler, el izi basar. |
| Kapanış | 4 dk | Değerlendirme soruları sorar, dua ettirir, aile görevini verir. | Öğrendiğini anlatır, dua eder, yıldız tablosunu alır. |
6. Uygulama Sürecini Değerlendirme: Çocuk, Öğretici ve Aile Boyutu
4-6 yaş din eğitiminde değerlendirme not vermek değil, çocuğun gelişimini izlemek ve öğreticinin kendi uygulamasını geliştirmektir. Çocuk boyutunda en temel araç gözlemdir: Öğretici, kazanım göstergelerini 'evet, kısmen, henüz değil' biçiminde işaretleyebileceği bir kontrol listesi kullanır. Dikkat çeken davranışlar anekdot kaydıyla yorum katılmadan, olduğu gibi yazılır. Çocuğun tarih yazılmış resimleri ve el ürünleri gelişim dosyasında biriktirilerek zaman içindeki ilerlemesi izlenir. Etkinlik sonunda gülen, düşünceli ve üzgün yüzlerin bulunduğu duygu kartlarıyla çocuğun etkinliğe ilişkin hisleri de öğrenilebilir. Bu süreçte puanlama, başarı sıralaması ve çocukları birbirleriyle yarıştıran ödül tabloları kullanılmaz.
Öğretici boyutunda öz değerlendirme esastır. Uygulamadan hemen sonra öğretici kendine şu soruları sorar: Kazanıma ulaşıldı mı? Kaç çocuk sürece etkin biçimde katıldı? Hangi anda dikkat dağıldı ve neden? Kullandığım dil sevdirici miydi, yoksa farkında olmadan korkutucu bir ifade kullandım mı? Süreler yeterli miydi? Sınıf içi canlandırma (mikro öğretim) yapan 11. sınıf öğrencileri için akran ve öğretmen geri bildirimi de önemli bir araçtır. Geri bildirim 'güçlü yön + geliştirilecek yön + somut öneri' düzeninde verilir: 'Ses tonun çok sıcaktı; yönergelerin biraz uzundu; bir dahaki sefere tek adımlı yönerge dene.'
Aile boyutunda öğretici, etkinliğin konusunu ve evde yapılabilecekleri kısa bir bilgilendirme notuyla aileye iletir, aileden de çocuğun evdeki davranışına dair dönüt alır. Örneğin yıldız tablosunun bir hafta sonra nasıl dolduğu, kazanımın eve taşınıp taşınmadığını gösterir. Bütün bu bilgiler bir araya geldiğinde değerlendirme bir döngüye dönüşür: Planla, hazırlan, uygula, değerlendir ve elde ettiğin sonucu bir sonraki planın ön hazırlığına aktar. Böylece her etkinlik, bir öncekinden daha iyi bir uygulamanın basamağı olur.
| Değerlendirme Aracı | Neyi Gösterir? | Örnek Kayıt |
|---|---|---|
| Gözlem kontrol listesi | Kazanım göstergelerine ulaşma düzeyi | 'Ellerini sabunla yıkar: Evet / Kısmen / Henüz değil' |
| Anekdot kaydı | Dikkat çeken bir davranışın nesnel betimi | 'Mert, beslenmede elmasının yarısını Ayşe'ye verdi.' |
| Gelişim (ürün) dosyası | Zaman içindeki ilerleme | Tarih yazılmış el izi baskısı ve boyamalar |
| Duygu kartları | Çocuğun etkinliğe ilişkin duyguları | Çocuk gülen yüzü seçip 'Kuklayı sevdim' der. |
| Öz değerlendirme formu | Öğreticinin güçlü ve geliştirilecek yönleri | 'Geçişte toplanma şarkısını kullanmayı unuttum.' |
| Akran geri bildirimi | Uygulamaya dışarıdan bakış | 'Ses tonun çok sıcaktı; yönergelerin biraz uzundu.' |
Örnekler
Örnek 1Bir öğretici, paylaşma değerine yönelik etkinliğinin kazanımını 'Çocuk paylaşmanın önemini kavrar.' şeklinde yazmıştır. Bu cümledeki sorunu belirleyiniz ve kazanımı en az üç gözlenebilir gösterge hâlinde yeniden yazınız.
Cevabı göster
1. adım (Sorunu belirleme): 'Kavrar' fiili zihinde gerçekleşen, dışarıdan gözlenemeyen bir süreci anlatır. Öğretici etkinlik sonunda çocuğun bunu 'kavrayıp kavramadığını' göremez; dolayısıyla kazanıma ulaşılıp ulaşılmadığı değerlendirilemez. 2. adım (Davranışa dönüştürme): Paylaşan bir çocuğun sınıfta ne yaptığı düşünülür ve bu davranışlar gözlenebilir fiillerle yazılır. 3. adım (Göstergeler): a) Oyuncaklarını arkadaşıyla sırayla kullanır. b) Beslenmesinden arkadaşına ikram eder. c) Paylaştığında arkadaşının ne hissettiğini kendi cümleleriyle söyler. Sonuç: Yeniden yazılan göstergeler hem gözlenebilir hem de 4-6 yaş çocuğunun yapabileceği düzeydedir; öğretici kontrol listesinde bunları 'evet, kısmen, henüz değil' şeklinde işaretleyebilir.
Örnek 2Bir öğretici, 'Allah'ın Verdiği Tatlı Nimetler' adlı etkinliğinde çocuklara hurma ve kuru üzüm ikram etmeyi planlıyor. Ön hazırlık aşamasında sağlık ve güvenlik açısından nelere dikkat etmelidir? Gerekçeleriyle açıklayınız.
Cevabı göster
1. adım (Aile bilgisi): Etkinlikten birkaç gün önce ailelerden çocukların alerji, diyet ve sağlık durumu hakkında yazılı bilgi alınmalıdır; çünkü bazı çocuklar belirli yiyeceklere alerjik olabilir veya şeker tüketimi sınırlandırılmış olabilir. 2. adım (Boğulma riski): Hurmanın çekirdeği çıkarılmalı ve hurmalar küçük parçalara bölünmelidir; çünkü bu yaşta çocuklar iri lokmaları ve çekirdekleri yutabilir. 3. adım (Hijyen): İkramdan önce hem öğretici hem çocuklar ellerini yıkamalı, yiyecekler temiz tabaklarda sunulmalıdır. 4. adım (Alternatif ve yeterlilik): Alerjisi olan çocuk için uygun bir alternatif (örneğin başka bir meyve) hazırlanmalı, bu durum sınıfın önünde vurgulanmamalı; ikram herkese yetecek miktarda olmalıdır. Sonuç: Nimetleri tanıtan bir etkinliğin hiçbir çocuğa zarar vermemesi, sevdirme ilkesinin de ön koşuludur.
Örnek 3Kukla ile yapılan bir hikâye anlatımının ortasında 5 yaşındaki Emir, kuklayı öğreticinin elinden çekip almaya çalışıyor. Usulüne uygun tatbik ilkelerine göre öğretici nasıl davranmalıdır?
Cevabı göster
1. adım (Sakin kalma): Öğretici sesini yükseltmeden ve azarlamadan durumu karşılar; çünkü öfkeli bir tepki hem Emir'i hem sınıfın kalanını gerer. 2. adım (Nedeni anlama): Emir'in davranışı büyük olasılıkla kuklaya duyduğu merakın ve ona dokunma isteğinin sonucudur; bu yaşta dokunarak öğrenme ihtiyacı güçlüdür. 3. adım (Yönlendirme ve seçenek sunma): Öğretici kuklayla konuşturarak cevap verir: 'Pıtırcık seninle tanışmak istiyor ama önce hikâyesini bitirmesi lazım. Hikâye bitince Pıtırcık'ı sen tutmak ister misin?' 4. adım (Sözü tutma ve pekiştirme): Hikâye bitince Emir'e kuklayı tutma sırası verilir ve beklediği için betimleyici bir övgüyle teşekkür edilir: 'Hikâye bitene kadar sabırla bekledin, teşekkür ederim.' Sonuç: Davranış cezalandırılmadan olumlu bir kanala yönlendirilmiş, çocuğun merakı da karşılanmıştır.
Örnek 4Bir öğreticinin günlük akışında şu sıralama yer alıyor: Çember sohbeti (15 dk), ardından ilahi öğretimi (15 dk), ardından resimli hikâye dinleme (15 dk), ardından harf kartlarıyla çalışma (15 dk). Bu akıştaki sorunu belirleyip düzeltilmiş bir sıralama öneriniz.
Cevabı göster
1. adım (Sorunu belirleme): Dört etkinliğin dördü de oturarak yapılan durgun etkinliklerdir ve toplam 60 dakika sürmektedir. 4-6 yaş çocuğunun dikkat süresi ve hareket ihtiyacı düşünüldüğünde bu akış huzursuzluğa ve dikkat dağınıklığına yol açar. 2. adım (İlkeyi hatırlama): Günlük akışta hareketli ve durgun etkinlikler dönüşümlü sıralanmalıdır. 3. adım (Düzeltilmiş akış): Çember sohbeti (10 dk) → hareketli bir ilahi ve parmak oyunu (10 dk) → resimli hikâye (10 dk) → hikâyenin canlandırıldığı drama veya açık hava oyunu (15 dk) → harf kartlarıyla oyun hamurundan harf yapma (15 dk). Sonuç: Yeni akışta her durgun etkinliği hareketli bir etkinlik izlemekte, harf çalışması da dokunsal bir etkinliğe dönüştürülerek çocuğun ilgisi canlı tutulmaktadır.
Örnek 5Bir öğreticinin anekdot kaydına şu not düşülmüştür: 'Selin bugün çok yaramazdı, hiç paylaşmadı, bencil bir çocuk.' Bu kaydı değerlendirme ilkeleri açısından eleştiriniz ve nesnel bir anekdot kaydı olarak yeniden yazınız.
Cevabı göster
1. adım (Sorunları bulma): Kayıtta 'yaramaz' ve 'bencil' gibi etiketler kullanılmıştır; bunlar gözlem değil, yorumdur. 'Hiç paylaşmadı' ifadesi de genellemedir; hangi durumda ne olduğu belirtilmemiştir. 2. adım (Nesnel kayıt ilkesini uygulama): Anekdot kaydı tarih, saat, ortam ve görülen davranışı yorum katmadan anlatmalıdır. 3. adım (Yeniden yazma): '2 Ocak, serbest oyun saati, sanat köşesi: Can kırmızı boyayı istediğinde Selin boyayı vermedi ve kendi resmine devam etti. Öğretici kum saatiyle sıra önerdiğinde Selin kum saati bitince boyayı Can'a uzattı.' Sonuç: Nesnel kayıt hem çocuğun davranışını doğru yansıtır hem de öğreticiye sıra kurma gibi işe yarayan stratejileri gösterir; etiketler ise çocuğa önyargıyla bakılmasına yol açar.
Örnek 6Sınıf içi mikro öğretim uygulamasında 'Teşekkür Ederim' değerini işleyen bir öğrenci, etkinliğin 8. dakikasında çocuk rolündeki arkadaşlarının dikkatinin dağıldığını gözlemliyor. Bu öğrenci öz değerlendirmesini nasıl yapmalı ve bir sonraki uygulama için neyi değiştirmelidir?
Cevabı göster
1. adım (Durumu tespit): Öğrenci dikkatin tam olarak hangi aşamada dağıldığını not eder: 8. dakika, gelişme aşamasında uzayan sözlü anlatım. 2. adım (Neden analizi): Kendine sorar: Anlatım çok mu uzundu? Çocuklar yalnızca dinleyici konumunda mı kaldı? Görsel veya hareketli bir unsur kullandım mı? Büyük olasılıkla 8 dakikalık kesintisiz anlatım, çocukların yalnızca dinleyici olarak kalmasına yol açmıştır. 3. adım (Akran geri bildirimini alma): Arkadaşlarından 'güçlü yön + geliştirilecek yön' düzeninde dönüt ister; örneğin 'Kukla girişi çok etkiliydi; anlatım bölümü uzundu.' 4. adım (İyileştirme): Bir sonraki planda gelişme aşamasını 4-5 dakikayla sınırlar, araya çocukların katılacağı bir 'teşekkür treni' oyunu ekler ve anlatımı resimli kartlarla destekler. Sonuç: Öz değerlendirme suçlama değil, somut bir değişiklik önerisiyle biten bir çözüm sürecidir.
Kavram Kartları
1 / 8
Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Aşağıdaki kazanım cümlelerinden hangisi 4-6 yaş grubu için gözlenebilir bir davranış göstergesi olarak yazılmıştır?
'Besmele çeker' davranışı öğretici tarafından görülüp duyulabilir. Diğer seçeneklerdeki 'kavrar, idrak eder, anlar' fiilleri zihinsel süreçleri anlatır ve dışarıdan gözlenemez.
2Aşağıdakilerden hangisi 4-6 yaş din eğitimi etkinliğinin ön hazırlık aşamasında yapılması gereken işlerden biri değildir?
Puanlama ve başarı sıralaması hem ön hazırlıkla ilgisizdir hem de 4-6 yaş değerlendirme anlayışına aykırıdır; bu yaşta çocuklar birbiriyle kıyaslanmaz, gelişimleri izlenir.
3Bir öğretici çocuklarla birlikte sınıf kuralları belirliyor. Aşağıdaki kural ifadelerinden hangisi olumlu yönerge ilkesine en uygundur?
Olumlu yönerge, yapılması istenen davranışı söyler. B seçeneği yasak dilidir, C seçeneği ceza tehdidi içerir, D seçeneği ise çocukta korku ve yanlış Allah tasavvuru oluşturan dinî bir tehdittir.
4Aşağıdaki notlardan hangisi nesnel bir anekdot kaydı örneğidir?
Nesnel kayıt, görülen davranışı yorum katmadan, zamanı ve ortamıyla birlikte anlatır. 'Huysuz, ilgisiz, uslu, akıllı' gibi ifadeler gözlem değil etiket ve yorumdur.
5Aşağıdaki ifadelerin doğru mu yanlış mı olduğunu belirleyiniz.
- Kazanım cümlelerinde 'kavrar, anlar' gibi gözlenemeyen fiiller yerine 'söyler, gösterir, yapar' gibi gözlenebilir fiiller tercih edilmelidir.
Doğrudur; gözlenebilir fiiller, kazanıma ulaşılıp ulaşılmadığının belirlenmesini mümkün kılar.
- Günlük akışta en verimli yol, bütün durgun etkinlikleri sabah arka arkaya yapıp hareketli etkinlikleri günün sonuna bırakmaktır.
Yanlıştır; 4-6 yaş grubunda hareketli ve durgun etkinlikler dönüşümlü sıralanmalıdır, aksi hâlde dikkat dağılır.
- Yiyecek kullanılacak bir etkinlikten önce çocukların alerji ve diyet bilgisi aileden öğrenilmelidir.
Doğrudur; bu bilgi ön hazırlığın vazgeçilmez güvenlik adımıdır.
- Anekdot kaydında öğretici, çocuğun davranışını 'çok yaramazdı, bencildi' gibi yorumlarla özetlemelidir.
Yanlıştır; anekdot kaydı etiket ve yorum içermez, görülen davranışı olduğu gibi anlatır.
- 4-6 yaş din eğitiminde değerlendirmenin amacı, çocukları puanlayıp başarı sırasına koymaktır.
Yanlıştır; değerlendirme çocuğun gelişimini izlemeyi ve öğreticinin uygulamasını geliştirmeyi amaçlar; kıyaslama ve sıralama yapılmaz.
- Kazanım cümlelerinde 'kavrar, anlar' gibi gözlenemeyen fiiller yerine 'söyler, gösterir, yapar' gibi gözlenebilir fiiller tercih edilmelidir.
6Aşağıdaki değerlendirme araçlarını ve uygulamalarını doğru açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Etkinlik planında kazanımlar, çocuğun yapacağı davranışlarla ifade edilmelidir.
- Bir etkinlikten diğerine şarkı veya tekerleme eşliğinde yumuşak biçimde geçilen ana zamanı denir.
- 'Kalemini Elif'e verdin, paylaştın' gibi davranışı tanımlayan övgüye övgü denir.
- Çocuğun tarih yazılmış resim ve el ürünleri dosyasında biriktirilir.
- Hurma veya fıstık gibi ikramlardan önce çocukların bilgisi aileden öğrenilmelidir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Sınıf içi mikro öğretim uygulamasında 5 yaş grubu için 'Besmele ile Başlarız' adlı 20 dakikalık bir din eğitimi etkinliği yürüteceksiniz. a) Kazanım ve göstergeleri, b) ön hazırlık listesini, c) aşamaları süreleriyle, ç) değerlendirme yollarını yazınız.
1. ipucu: 1. adım: Kazanımı 'çeker, söyler, gösterir' gibi gözlenebilir fiillerle 2-3 gösterge olarak yazın.
2. ipucu: 2. adım: Materyal, mekân, güvenlik (ikram varsa alerji) ve prova maddelerini içeren bir ön hazırlık listesi oluşturun.
3. ipucu: 3. adım: Giriş, gelişme, uygulama ve kapanış aşamalarını süreleriyle yazın; durgun ve hareketli etkinlikleri dengeleyin.
4. ipucu: 4. adım: Çocuk (gözlem, ürün, sohbet), öğretici (öz değerlendirme, akran dönütü) ve aile boyutunda değerlendirme yollarını belirtin.
Cevap: a) Kazanım ve göstergeler: 'Yemeğe ve oyuna başlarken besmele çeker.' 'Besmelenin Allah'ın adıyla başlamak anlamına geldiğini kendi cümleleriyle söyler.' 'Etkinliğe isteyerek katılır.' b) Ön hazırlık: El kuklası, iş başlangıçlarını gösteren resimli kartlar (yemek yeme, kapıdan girme, boyamaya başlama), boyama sayfaları ve boyalar; çember düzeni ve drama için boş alan; ikram olarak meyve verilecekse ailelerden alerji bilgisi; hikâye, kukla sesi ve besmele tekerlemesinin provası; dikkat dağılırsa kullanılacak bir parmak oyunu. c) Aşamalar: Giriş (4 dk): Kukla sınıfa gelir, besmele çekmeden boyamaya başlar ve 'Bir şey unuttum ama ne?' diye sorar; çocuklar tahmin eder. Gelişme (5 dk): Resimli kartlarla hangi işlere besmeleyle başlandığı konuşulur; 'Bismillah, Allah'ın adıyla başlıyorum demektir; Allah'ın adını anınca işimiz daha güzel olur' denir. Uygulama (8 dk): 'Besmele treni' oyunu oynanır; öğretici bir iş söyler (elma yiyoruz, kapıyı açıyoruz), çocuklar 'Bismillah' deyip hareketi canlandırır; ardından besmele ile başlanan bir boyama yapılır. Kapanış (3 dk): 'Bugün hangi işlere besmeleyle başladık?' sorusu sorulur, kısa bir teşekkür duası edilir, eve 'Besmele Yıldızları' tablosu gönderilir. ç) Değerlendirme: Çocuk boyutunda kontrol listesiyle besmele çekme davranışı gözlenir, boyamalar tarihli olarak gelişim dosyasına konur, kapanış sohbetindeki cevaplar not edilir. Öğretici boyutunda öz değerlendirme formu doldurulur ve akranlardan 'güçlü yön + geliştirilecek yön' düzeninde dönüt alınır. Aile boyutunda bir hafta sonra yıldız tablosu üzerinden davranışın evde sürüp sürmediği öğrenilir ve sonuçlar bir sonraki planın hazırlığına aktarılır.
Kısaca
- Eğitim ortamı: 4-6 yaş sınıfı; çocuk boyuna uygun eşyalar, öğrenme köşeleri ve sıcak bir atmosferle ikinci bir yuva gibi düzenlenir.
- Günlük akış: Hareketli ve durgun etkinlikler dönüşümlü sıralanır; beslenme, el yıkama ve toplanma gibi rutinler de birer din ve değerler eğitimi fırsatıdır.
- Etkinlik planı: Kazanımlar 'kavrar, anlar' gibi soyut fiillerle değil, 'söyler, gösterir, yapar' gibi gözlenebilir davranışlarla yazılır.
- Ön hazırlık: Yeterli ve güvenli materyal, düzenlenmiş mekân, alerji bilgisi, öğretici provası ve bir yedek plan uygulamanın güvencesidir.
- Tatbik: Kısa ve olumlu yönergeler, yumuşak geçişler, betimleyici övgü ve cezasız yönlendirme usulüne uygun sınıf yönetiminin temelidir.
- Değerlendirme: Amaç çocuğu puanlamak değil; gözlem, anekdot kaydı, gelişim dosyası, öz değerlendirme ve aile geri bildirimiyle süreci geliştirmektir.